<?xml version="1.0" encoding="utf-8" standalone="yes"?><rss version="2.0" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"><channel><title>FisiQuímicamente</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/practicas-cuarto-eso/</link><atom:link href="https://dev.fisiquimicamente.com/practicas-cuarto-eso/index.xml" rel="self" type="application/rss+xml"/><description>FisiQuímicamente</description><generator>Hugo Blox Builder (https://hugoblox.com)</generator><language>es</language><lastBuildDate>Sat, 09 Dec 2023 23:23:16 +0100</lastBuildDate><image><url>https://dev.fisiquimicamente.com/media/sharing.png</url><title>FisiQuímicamente</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/practicas-cuarto-eso/</link></image><item><title>Bengalas de colores</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/practicas-laboratorio/4eso/bengalas-de-colores/</link><pubDate>Tue, 18 Mar 2025 09:32:04 +0100</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/practicas-laboratorio/4eso/bengalas-de-colores/</guid><description>&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;a href="https://miguelquiroga.es/laboratorio/bengalas-de-colores" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Experimento&lt;/strong&gt; publicado originalmente&lt;/a&gt; en la magnífica &lt;strong&gt;página web&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;&lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/equipo/miguel-quiroga/"&gt;Miguel Quiroga&lt;/a&gt;&lt;/strong&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="introducción"&gt;Introducción&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;En esta actividad los participantes experimentarán haciendo &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Bengala_%28pirotecnia%29" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;bengalas&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; de colores para poder ver las &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Ensayo_a_la_llama" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;llamas&lt;/strong&gt; de diferentes &lt;strong&gt;metales&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="objetivos"&gt;Objetivos&lt;/h2&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;Entender cómo las diferentes sales afectan al color de la llama.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Visualizar llamas de distintos colores mediante la fabricación de bengalas.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Comparar los colores de la llama producidas por sales de boro, cobre y sodio.&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;h2 id="materiales"&gt;Materiales&lt;/h2&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Sal de boro (&lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/%c3%81cido_b%c3%b3rico" target="_blank" rel="noopener"&gt;ácido bórico&lt;/a&gt;)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Sal de cobre (&lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Sulfato_de_cobre%28II%29" target="_blank" rel="noopener"&gt;sulfato de cobre(II)&lt;/a&gt;)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Sal de sodio (&lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Cloruro_de_sodio" target="_blank" rel="noopener"&gt;cloruro de sodio&lt;/a&gt;)&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Cola blanca&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Palos de brochetas&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Mechero&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Etanol" target="_blank" rel="noopener"&gt;Alcohol&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h2 id="fundamento-científico"&gt;Fundamento científico&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Las &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Sal_%28qu%c3%admica%29" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;sales&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; son compuestos inorgánicos que se forman cuando se combinan un metal con un no metal. Los electrones de un átomo tienden a distribuirse de tal forma que la energía del átomo sea la menor posible. A esto se le conoce como &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Estado_fundamental_%28f%c3%adsica%29" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;estado&lt;/strong&gt; de mínima energía o &lt;strong&gt;fundamental&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;. Cuando un átomo recibe energía, por ejemplo, calor, los electrones la absorben y suben a niveles energéticos superiores. El átomo pasa por tanto a estar en un &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Estado_excitado" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;estado excitado&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-transiciones-electrónicas-traducida-y-adaptada-de-httpscommonswikimediaorgwikifileabsorption_et_émission_d27énergie_par_un_atomesvghttpscommonswikimediaorgwikifileabsorption_et_c3a9mission_d27c3a9nergie_par_un_atomesvg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="**Transiciones electrónicas**. Traducida y adaptada de [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Absorption_et_émission_d%27énergie_par_un_atome.svg](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Absorption_et_%C3%A9mission_d%27%C3%A9nergie_par_un_atome.svg)."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/practicas-laboratorio/4eso/bengalas-de-colores/transiciones-electronicas.svg"
loading="lazy" width="100%" class=" img-light" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;strong&gt;Transiciones electrónicas&lt;/strong&gt;. Traducida y adaptada de &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Absorption_et_%C3%A9mission_d%27%C3%A9nergie_par_un_atome.svg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Absorption_et_émission_d%27énergie_par_un_atome.svg&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;Los diferentes niveles de energía están cuantizados. La energía del electrón no puede subir o bajar de forma continua sino a saltos entre niveles cuánticos. Ya que el estado excitado no es un estado estable, el electrón vuelve a su estado fundamental. Cuando esto ocurre, se libera un &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Fot%c3%b3n" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;fotón&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;, es decir, &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Radiaci%c3%b3n_electromagn%c3%a9tica" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;radiación electromagnética&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; que formará el &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Espectro_de_emisi%c3%b3n" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;espectro&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;emisión&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;La energía del fotón emitido es igual a la diferencia de energía entre el estado excitado y el fundamental y se relaciona con la radiación electromagnética mediante la ecuación&lt;sup id="fnref:1"&gt;&lt;a href="#fn:1" class="footnote-ref" role="doc-noteref"&gt;1&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;:&lt;/p&gt;
$$
E = h\nu,
$$&lt;p&gt;donde $E$ es la energía del fotón, $h$ la constante de Planck y $\nu$ la frecuencia.&lt;/p&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;strong&gt;Aprende más&lt;/strong&gt; sobre el &lt;strong&gt;modelo&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;Bohr&lt;/strong&gt; &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/4eso/modelos-atomicos/#modelo-de-bohr"&gt;aquí&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="procedimiento"&gt;Procedimiento&lt;/h2&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;Añadir la cola blanca a la punta de la brocheta y extender.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Introducir la brocheta en la sal sólida a analizar.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Dejar que seque.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Encender una llama de alcohol.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Poner la brocheta sobre la llama para ver el color.&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;script type="module" src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@justinribeiro/lite-youtube@1/lite-youtube.min.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;lite-youtube videoid="gaXWdHFg1dE" videoStartAt="0"&gt;&lt;/lite-youtube&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
El &lt;a href="http://www.fqsaja.com" target="_blank" rel="noopener"&gt;Departamento de Física y Química del IES Valle del Saja&lt;/a&gt; nos mostraba también los &lt;strong&gt;espectros&lt;/strong&gt; a la &lt;strong&gt;llama&lt;/strong&gt; de varios elementos químicos en &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/blog/2020/07/08/pildoras-de-ciencia/#2-espectros-a-la-llama"&gt;esta &lt;strong&gt;píldora&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;ciencia&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class="footnotes" role="doc-endnotes"&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li id="fn:1"&gt;
&lt;p&gt;Esta ecuación, conocida como la &lt;strong&gt;relación&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;Planck-Einstein&lt;/strong&gt;, fue elegida por el &lt;a href="https://perimeterinstitute.ca" target="_blank" rel="noopener"&gt;Perimeter Institute&lt;/a&gt; como &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/blog/2022/04/09/frenesi-de-la-fisica-la-batalla-de-las-ecuaciones/#13-relación-de-planck-einstein"&gt;una de las 16 ecuaciones que definen la Física&lt;/a&gt;.&amp;#160;&lt;a href="#fnref:1" class="footnote-backref" role="doc-backlink"&gt;&amp;#x21a9;&amp;#xfe0e;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;/div&gt;</description></item><item><title>Detector de conductividad</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/practicas-laboratorio/4eso/detector-de-conductividad/</link><pubDate>Tue, 18 Mar 2025 09:32:04 +0100</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/practicas-laboratorio/4eso/detector-de-conductividad/</guid><description>&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;a href="https://miguelquiroga.es/laboratorio/detector-de-conductividad" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Experimento&lt;/strong&gt; publicado originalmente&lt;/a&gt; en la magnífica &lt;strong&gt;página web&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;&lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/equipo/miguel-quiroga/"&gt;Miguel Quiroga&lt;/a&gt;&lt;/strong&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="introducción"&gt;Introducción&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;En este experimento, construiremos un instrumento que nos permita detectar si una sustancia conduce o no la &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Corriente_el%c3%a9ctrica" target="_blank" rel="noopener"&gt;corriente eléctrica&lt;/a&gt;. El dispositivo constará de una &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Pila_el%c3%a9ctrica" target="_blank" rel="noopener"&gt;pila&lt;/a&gt;, una &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Clema" target="_blank" rel="noopener"&gt;ficha de empalme&lt;/a&gt;, un &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Led" target="_blank" rel="noopener"&gt;LED&lt;/a&gt;, una &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Resistor" target="_blank" rel="noopener"&gt;resistencia&lt;/a&gt; y dos &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Electrodo" target="_blank" rel="noopener"&gt;electrodos&lt;/a&gt;. Estos dos electrodos serán los que toquen la sustancia a analizar. Si conduce la corriente, se cerrará el circuito y se iluminará el LED.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="objetivos"&gt;Objetivos&lt;/h2&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;Construir un instrumento sencillo para detectar la &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Conductividad_el%c3%a9ctrica" target="_blank" rel="noopener"&gt;conductividad eléctrica&lt;/a&gt; de las sustancias.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Comprender el fundamento científico de la conductividad eléctrica.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Experimentar con diferentes sustancias para determinar si conducen o no la corriente eléctrica.&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;h2 id="materiales"&gt;Materiales&lt;/h2&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Pila de 9 V&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;LED&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Ficha de empalme de 4 canales&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Clavos de acero inoxidable&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Resistencia de entre 100 y 300 ohmios&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Destornillador&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Adaptador de pila&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h2 id="fundamento-científico"&gt;Fundamento científico&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;La conductividad eléctrica es la capacidad de una sustancia para transportar la corriente eléctrica. Las sustancias que conducen la corriente eléctrica se denominan &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Conductor_el%c3%a9ctrico" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;conductores eléctricos&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;. Las sustancias que no conducen la corriente eléctrica se denominan &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Aislamiento_el%c3%a9ctrico" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;aislantes eléctricos&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;La conductividad eléctrica de una sustancia depende de la presencia de &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso-3eso/estructura-atomica/#iones"&gt;&lt;strong&gt;iones&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;. Los iones son átomos o moléculas que han perdido o ganado electrones. Los iones cargados positivamente se denominan &lt;strong&gt;cationes&lt;/strong&gt;. Los iones cargados negativamente se denominan &lt;strong&gt;aniones&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Las sustancias que contienen iones libres son buenos conductores eléctricos. Esto se debe a que los iones libres pueden moverse libremente a través de la sustancia, transportando la corriente eléctrica.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Las sustancias que no contienen iones libres son malos conductores eléctricos o aislantes eléctricos. Esto se debe a que los electrones no pueden moverse libremente a través de la sustancia, por lo que no pueden transportar la corriente eléctrica.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Este dispositivo dispone de un LED que, cuando el circuito esté cerrado, se iluminará para indicar de la sustancia a analizar conduce la electricidad. Dicha sustancia se sitúa a modo de puente entre los dos electrodos, que inicialmente están aislados. Si la sustancia es conductora, los unirá, cerrando el circuito e iluminando el LED.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="procedimiento"&gt;Procedimiento&lt;/h2&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;Conectar la pila a la ficha de empalme.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Conectar la resistencia.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Conectar los electrodos.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Conectar el LED.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Conectar la pila.&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;script type="module" src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@justinribeiro/lite-youtube@1/lite-youtube.min.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;lite-youtube videoid="FVnKzWDiWpU" videoStartAt="0"&gt;&lt;/lite-youtube&gt;
&lt;h2 id="ampliación"&gt;Ampliación&lt;/h2&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Puede utilizarse una resistencia menor para que el LED brille más.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Conviene analizar diferentes sustancias para ver si conducen o no la corriente.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;</description></item><item><title>Tinta invisible con cúrcuma</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/practicas-laboratorio/4eso/tinta-invisible-con-curcuma/</link><pubDate>Tue, 18 Mar 2025 09:32:04 +0100</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/practicas-laboratorio/4eso/tinta-invisible-con-curcuma/</guid><description>&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;a href="https://miguelquiroga.es/laboratorio/tinta-invisible-con-curcuma" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Experimento&lt;/strong&gt; publicado originalmente&lt;/a&gt; en la magnífica &lt;strong&gt;página web&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;&lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/equipo/miguel-quiroga/"&gt;Miguel Quiroga&lt;/a&gt;&lt;/strong&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;p&gt;Las &lt;strong&gt;representaciones tridimensionales de moléculas&lt;/strong&gt; son posibles gracias a &lt;a href="https://3dmol.csb.pitt.edu" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;3Dmol.js&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Nicholas Rego and David Koes&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;3Dmol.js: molecular visualization with WebGL&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Bioinformatics (2015) 31 (8): 1322–1324 &lt;a href="https://doi.org/10.1093/bioinformatics/btu829" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://doi.org/10.1093/bioinformatics/btu829&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="introducción"&gt;Introducción&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;¿Alguna vez has querido escribir un mensaje secreto que solo tú puedas leer? Con la &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Curcuma_longa" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;cúrcuma&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;, puedes hacerlo.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;La cúrcuma es una especia que se utiliza en la cocina de muchas culturas del mundo y en esta actividad vamos a aprender a utilizarla como &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2bach/quimica/acido-base/#indicadores-ácido-base"&gt;&lt;strong&gt;indicador&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;pH&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; para crear &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Tinta_invisible" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;tinta invisible&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="objetivos"&gt;Objetivos&lt;/h2&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;Comprender el &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2bach/quimica/acido-base/#concepto-de-ph"&gt;&lt;strong&gt;concepto&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;pH&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Aprender a utilizar la &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Curcuma_longa" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;cúrcuma&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; como &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2bach/quimica/acido-base/#indicadores-ácido-base"&gt;&lt;strong&gt;indicador&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;pH&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Crear &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Tinta_invisible" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;tinta invisible&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; utilizando la cúrcuma.&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;h2 id="materiales"&gt;Materiales&lt;/h2&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Cúrcuma en polvo&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Alcohol&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Bicarbonato de sodio&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Cuencos&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Agua&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Papel grueso&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Pinceles&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h2 id="fundamento-científico"&gt;Fundamento científico&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;cúrcuma&lt;/strong&gt; es un pigmento amarillo que se encuentra en la raíz de la planta &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Curcuma_longa" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;em&gt;&lt;strong&gt;Curcuma longa&lt;/strong&gt;&lt;/em&gt;&lt;/a&gt;. La cúrcuma es soluble en alcohol, pero no en agua.
La cúrcuma presenta un compuesto químico, la &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Curcumina" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;curcumina&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;, que es sensible al pH. En soluciones &lt;strong&gt;ácidas&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;neutras&lt;/strong&gt;, la curcumina se vuelve amarilla, mientras que en soluciones &lt;strong&gt;alcalinas&lt;/strong&gt; (básicas), la curcumina se vuelve marrón.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-tautomería-ceto-enolhttpseswikipediaorgwikitautómerola_tautomería_ceto-enol-de-la-curcumina-adaptada-de-httpscommonswikimediaorgwikifilecurcumin_tautomerismsvg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="[Tautomería ceto-enol](https://es.wikipedia.org/wiki/Tautómero#La_tautomería_ceto-enol) de la curcumina. Adaptada de https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Curcumin_tautomerism.svg."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/practicas-laboratorio/4eso/tinta-invisible-con-curcuma/curcumina.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Taut%c3%b3mero#La_tautomer%c3%ada_ceto-enol" target="_blank" rel="noopener"&gt;Tautomería ceto-enol&lt;/a&gt; de la curcumina. Adaptada de &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Curcumin_tautomerism.svg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Curcumin_tautomerism.svg&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;details class="spoiler " id="spoiler-6"&gt;
&lt;summary&gt;Pincha aquí para &lt;strong&gt;interactuar&lt;/strong&gt; con estas &lt;strong&gt;moléculas&lt;/strong&gt; en &lt;strong&gt;3D&lt;/strong&gt;&lt;/summary&gt;
&lt;p&gt;&lt;figure&gt;
&lt;div style="height: 300px; width: 100%; position: relative;" class="viewer_3Dmoljs" data-cid='969516' data-backgroundalpha='0.0' data-style='stick;sphere:radius~0.5' data-spin='axis:y'&gt;&lt;/div&gt;
&lt;figcaption&gt;Estructura &lt;em&gt;ceto&lt;/em&gt; (medio ácido) de la molécula de &lt;strong&gt;curcumina&lt;/strong&gt;, cuya fórmula química es C&lt;sub&gt;21&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;20&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;.&lt;/figcaption&gt;
&lt;/figure&gt;
&lt;figure&gt;
&lt;div style="height: 300px; width: 100%; position: relative;" class="viewer_3Dmoljs" data-href='curcumina-enol.mol' data-backgroundalpha='0.0' data-style='stick;sphere:radius~0.5' data-spin='axis:y'&gt;&lt;/div&gt;
&lt;figcaption&gt;Estructura &lt;em&gt;enol&lt;/em&gt; (medio básico) de la molécula de &lt;strong&gt;curcumina&lt;/strong&gt;, cuya fórmula química es C&lt;sub&gt;21&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;20&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;.&lt;/figcaption&gt;
&lt;/figure&gt;
&lt;/p&gt;
&lt;/details&gt;
&lt;h2 id="procedimiento"&gt;Procedimiento&lt;/h2&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;Prepara una disolución de cúrcuma disuelta en alcohol. Para ello, mezcla 1 cucharadita de cúrcuma en polvo con 3 cucharadas de alcohol.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Prepara una solución de bicarbonato de sodio disuelta en agua. Para ello, mezcla 1 cucharadita de bicarbonato de sodio con 3 cucharadas de agua.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Con un pincel, pinta con la disolución de bicarbonato sobre la cartulina. Esta será invisible.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Con otro pincel o bastoncillo, pinta sobre la cartulina con la disolución de cúrcuma.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Ahora se revelará gracias a la &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2bach/quimica/acido-base/"&gt;&lt;strong&gt;reacción ácido-base&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; el mensaje secreto.&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;script type="module" src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@justinribeiro/lite-youtube@1/lite-youtube.min.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;lite-youtube videoid="ZMmFEZZezh4" videoStartAt="0"&gt;&lt;/lite-youtube&gt;
&lt;h2 id="recursos-externos"&gt;Recursos externos&lt;/h2&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;a href="https://revistas.uca.es/index.php/eureka/article/view/3884" target="_blank" rel="noopener"&gt;Experimentos sorprendentes de química con indicadores de pH caseros&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;</description></item></channel></rss>