<?xml version="1.0" encoding="utf-8" standalone="yes"?><rss version="2.0" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"><channel><title>cúrcuma | FisiQuímicamente</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/etiqueta/curcuma/</link><atom:link href="https://dev.fisiquimicamente.com/etiqueta/curcuma/index.xml" rel="self" type="application/rss+xml"/><description>cúrcuma</description><generator>Hugo Blox Builder (https://hugoblox.com)</generator><language>es</language><lastBuildDate>Tue, 18 Mar 2025 09:32:04 +0100</lastBuildDate><image><url>https://dev.fisiquimicamente.com/media/sharing.png</url><title>cúrcuma</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/etiqueta/curcuma/</link></image><item><title>Tinta invisible con cúrcuma</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/practicas-laboratorio/4eso/tinta-invisible-con-curcuma/</link><pubDate>Tue, 18 Mar 2025 09:32:04 +0100</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/practicas-laboratorio/4eso/tinta-invisible-con-curcuma/</guid><description>&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;a href="https://miguelquiroga.es/laboratorio/tinta-invisible-con-curcuma" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Experimento&lt;/strong&gt; publicado originalmente&lt;/a&gt; en la magnífica &lt;strong&gt;página web&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;&lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/equipo/miguel-quiroga/"&gt;Miguel Quiroga&lt;/a&gt;&lt;/strong&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;p&gt;Las &lt;strong&gt;representaciones tridimensionales de moléculas&lt;/strong&gt; son posibles gracias a &lt;a href="https://3dmol.csb.pitt.edu" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;3Dmol.js&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Nicholas Rego and David Koes&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;3Dmol.js: molecular visualization with WebGL&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Bioinformatics (2015) 31 (8): 1322–1324 &lt;a href="https://doi.org/10.1093/bioinformatics/btu829" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://doi.org/10.1093/bioinformatics/btu829&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="introducción"&gt;Introducción&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;¿Alguna vez has querido escribir un mensaje secreto que solo tú puedas leer? Con la &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Curcuma_longa" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;cúrcuma&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;, puedes hacerlo.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;La cúrcuma es una especia que se utiliza en la cocina de muchas culturas del mundo y en esta actividad vamos a aprender a utilizarla como &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2bach/quimica/acido-base/#indicadores-ácido-base"&gt;&lt;strong&gt;indicador&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;pH&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; para crear &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Tinta_invisible" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;tinta invisible&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="objetivos"&gt;Objetivos&lt;/h2&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;Comprender el &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2bach/quimica/acido-base/#concepto-de-ph"&gt;&lt;strong&gt;concepto&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;pH&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Aprender a utilizar la &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Curcuma_longa" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;cúrcuma&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; como &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2bach/quimica/acido-base/#indicadores-ácido-base"&gt;&lt;strong&gt;indicador&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;pH&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Crear &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Tinta_invisible" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;tinta invisible&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; utilizando la cúrcuma.&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;h2 id="materiales"&gt;Materiales&lt;/h2&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Cúrcuma en polvo&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Alcohol&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Bicarbonato de sodio&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Cuencos&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Agua&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Papel grueso&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Pinceles&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h2 id="fundamento-científico"&gt;Fundamento científico&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;cúrcuma&lt;/strong&gt; es un pigmento amarillo que se encuentra en la raíz de la planta &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Curcuma_longa" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;em&gt;&lt;strong&gt;Curcuma longa&lt;/strong&gt;&lt;/em&gt;&lt;/a&gt;. La cúrcuma es soluble en alcohol, pero no en agua.
La cúrcuma presenta un compuesto químico, la &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Curcumina" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;curcumina&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;, que es sensible al pH. En soluciones &lt;strong&gt;ácidas&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;neutras&lt;/strong&gt;, la curcumina se vuelve amarilla, mientras que en soluciones &lt;strong&gt;alcalinas&lt;/strong&gt; (básicas), la curcumina se vuelve marrón.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-tautomería-ceto-enolhttpseswikipediaorgwikitautómerola_tautomería_ceto-enol-de-la-curcumina-adaptada-de-httpscommonswikimediaorgwikifilecurcumin_tautomerismsvg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="[Tautomería ceto-enol](https://es.wikipedia.org/wiki/Tautómero#La_tautomería_ceto-enol) de la curcumina. Adaptada de https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Curcumin_tautomerism.svg."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/practicas-laboratorio/4eso/tinta-invisible-con-curcuma/curcumina.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Taut%c3%b3mero#La_tautomer%c3%ada_ceto-enol" target="_blank" rel="noopener"&gt;Tautomería ceto-enol&lt;/a&gt; de la curcumina. Adaptada de &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Curcumin_tautomerism.svg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Curcumin_tautomerism.svg&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;details class="spoiler " id="spoiler-6"&gt;
&lt;summary&gt;Pincha aquí para &lt;strong&gt;interactuar&lt;/strong&gt; con estas &lt;strong&gt;moléculas&lt;/strong&gt; en &lt;strong&gt;3D&lt;/strong&gt;&lt;/summary&gt;
&lt;p&gt;&lt;figure&gt;
&lt;div style="height: 300px; width: 100%; position: relative;" class="viewer_3Dmoljs" data-cid='969516' data-backgroundalpha='0.0' data-style='stick;sphere:radius~0.5' data-spin='axis:y'&gt;&lt;/div&gt;
&lt;figcaption&gt;Estructura &lt;em&gt;ceto&lt;/em&gt; (medio ácido) de la molécula de &lt;strong&gt;curcumina&lt;/strong&gt;, cuya fórmula química es C&lt;sub&gt;21&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;20&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;.&lt;/figcaption&gt;
&lt;/figure&gt;
&lt;figure&gt;
&lt;div style="height: 300px; width: 100%; position: relative;" class="viewer_3Dmoljs" data-href='curcumina-enol.mol' data-backgroundalpha='0.0' data-style='stick;sphere:radius~0.5' data-spin='axis:y'&gt;&lt;/div&gt;
&lt;figcaption&gt;Estructura &lt;em&gt;enol&lt;/em&gt; (medio básico) de la molécula de &lt;strong&gt;curcumina&lt;/strong&gt;, cuya fórmula química es C&lt;sub&gt;21&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;20&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;.&lt;/figcaption&gt;
&lt;/figure&gt;
&lt;/p&gt;
&lt;/details&gt;
&lt;h2 id="procedimiento"&gt;Procedimiento&lt;/h2&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;Prepara una disolución de cúrcuma disuelta en alcohol. Para ello, mezcla 1 cucharadita de cúrcuma en polvo con 3 cucharadas de alcohol.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Prepara una solución de bicarbonato de sodio disuelta en agua. Para ello, mezcla 1 cucharadita de bicarbonato de sodio con 3 cucharadas de agua.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Con un pincel, pinta con la disolución de bicarbonato sobre la cartulina. Esta será invisible.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Con otro pincel o bastoncillo, pinta sobre la cartulina con la disolución de cúrcuma.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Ahora se revelará gracias a la &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2bach/quimica/acido-base/"&gt;&lt;strong&gt;reacción ácido-base&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; el mensaje secreto.&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;script type="module" src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@justinribeiro/lite-youtube@1/lite-youtube.min.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;lite-youtube videoid="ZMmFEZZezh4" videoStartAt="0"&gt;&lt;/lite-youtube&gt;
&lt;h2 id="recursos-externos"&gt;Recursos externos&lt;/h2&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;a href="https://revistas.uca.es/index.php/eureka/article/view/3884" target="_blank" rel="noopener"&gt;Experimentos sorprendentes de química con indicadores de pH caseros&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;</description></item></channel></rss>