<?xml version="1.0" encoding="utf-8" standalone="yes"?><rss version="2.0" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"><channel><title>ácido-base | FisiQuímicamente</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/etiqueta/acido-base/</link><atom:link href="https://dev.fisiquimicamente.com/etiqueta/acido-base/index.xml" rel="self" type="application/rss+xml"/><description>ácido-base</description><generator>Hugo Blox Builder (https://hugoblox.com)</generator><language>es</language><lastBuildDate>Tue, 27 Jan 2026 12:09:11 +0100</lastBuildDate><image><url>https://dev.fisiquimicamente.com/media/sharing.png</url><title>ácido-base</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/etiqueta/acido-base/</link></image><item><title>Ácido-base</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2bach/quimica/acido-base/</link><pubDate>Tue, 27 Jan 2026 12:09:11 +0100</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2bach/quimica/acido-base/</guid><description>&lt;h2 id="teorías-ácido-base"&gt;Teorías ácido-base&lt;/h2&gt;
&lt;h3 id="teoría-de-arrhenius"&gt;Teoría de Arrhenius&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Propuesta por el sueco &lt;strong&gt;Svante Arrhenius&lt;/strong&gt; en 1884, constituye la primera definición moderna de ácidos y bases en términos moleculares.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="ácido"&gt;Ácido&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Sustancia que se disocia en agua formando cationes hidrógeno (H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;).&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="base"&gt;Base&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Sustancia que se disocia en agua formando aniones hidróxido (OH&lt;sup&gt;–&lt;/sup&gt;).&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="teoría-de-brønsted-lowry"&gt;Teoría de Brønsted-Lowry&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Propuesta en 1923 independientemente por el danés &lt;strong&gt;Johannes Nicolaus Brønsted&lt;/strong&gt; y el inglés &lt;strong&gt;Martin Lowry&lt;/strong&gt;, se basa en la idea de &lt;strong&gt;pares de ácido-base conjugados&lt;/strong&gt;. Cuando un ácido, HA, reacciona con una base, B, el ácido forma su base conjugada, A&lt;sup&gt;–&lt;/sup&gt;, y la base forma su ácido conjugado, HB&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;, mediante el intercambio de un protón (catión H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;):&lt;/p&gt;
$$
\mathrm{HA} + \mathrm B &amp;#8652; \mathrm A^- + \mathrm{HB}^+
$$&lt;h4 id="ácido-1"&gt;Ácido&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Sustancia capaz de ceder protones (H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;) a una base:&lt;/p&gt;
$$
\mathrm{HA} + \mathrm{H_2O} &amp;#8652; \mathrm A^- + \mathrm{H_3O^+}
$$&lt;h4 id="base-1"&gt;Base&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Sustancia capaz de aceptar protones (H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;) de un ácido:&lt;/p&gt;
$$
\mathrm{B} + \mathrm{H_2O} &amp;#8652; \mathrm{HB}^+ + \mathrm{OH^-}
$$&lt;p&gt;Esta teoría se considera una &lt;strong&gt;generalización&lt;/strong&gt; de la teoría de &lt;strong&gt;Arrhenius&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="fuerza-relativa-de-los-ácidos-y-bases"&gt;Fuerza relativa de los ácidos y bases&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;En función de cuan ionizado/a o disociado/a se encuentre un ácido o una base, distinguimos entre &lt;strong&gt;ácidos/bases fuertes y débiles&lt;/strong&gt;, términos que describen la &lt;strong&gt;facilidad&lt;/strong&gt; para &lt;strong&gt;conducir&lt;/strong&gt; la &lt;strong&gt;electricidad&lt;/strong&gt; (gracias a la mayor o menor presencia de iones en la disolución).&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="grado-de-ionización"&gt;Grado de ionización&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;También llamado &lt;strong&gt;grado de disociación&lt;/strong&gt;, $\alpha$, se define como el cociente entre la cantidad de ácido/base ionizado/a y la cantidad de ácido/base inicial:&lt;/p&gt;
$$
\alpha = \frac{\text{cantidad de ácido/base ionizado/a}}{\text{cantidad de ácido/base inicial}}
$$&lt;p&gt;Suele expresarse en tanto por ciento (%).&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="ácidos-y-bases-fuertes"&gt;Ácidos y bases fuertes&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Totalmente ionizados/as ($\alpha \approx 1$). Conducen bien la electricidad.&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Ácidos: HClO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, HI(ac), HBr(ac), HCl(ac), H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; (1ª ionización) y HNO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Bases: Hidróxidos de metales alcalinos y alcalinotérreos.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h4 id="ácidos-y-bases-débiles"&gt;Ácidos y bases débiles&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Parcialmente ionizados/as: $\alpha &lt; 1$. Conducen mal la electricidad.&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Ácidos: HF(ac), H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S(ac), H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;CO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, H&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;PO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, HNO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; y ácidos orgánicos, como el CH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;COOH.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Bases: NH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; (o NH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;OH) y bases orgánicas nitrogenadas, como aminas.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h3 id="constante-de-disociación"&gt;Constante de disociación&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Es una medida de la &lt;strong&gt;fuerza&lt;/strong&gt; de un &lt;strong&gt;ácido/base&lt;/strong&gt; en disolución:&lt;/p&gt;
&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th style="text-align: left"&gt;&lt;/th&gt;
&lt;th style="text-align: center"&gt;ÁCIDO&lt;/th&gt;
&lt;th style="text-align: center"&gt;BASE&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td style="text-align: left"&gt;&lt;strong&gt;EQUILIBRIO&lt;/strong&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$\mathrm{HA} + \mathrm{H_2O} &amp;#8652; \mathrm A^- + \mathrm{H_3O^+}$&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$\mathrm{B} + \mathrm{H_2O} &amp;#8652; \mathrm{HB}^+ + \mathrm{OH^-}$&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td style="text-align: left"&gt;&lt;strong&gt;CONSTANTE&lt;/strong&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$\displaystyle K_\mathrm a = \frac{[\mathrm A^-][\mathrm{H_3O}^+]}{[\mathrm{HA}]}$&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$\displaystyle K_\mathrm b = \frac{[\mathrm{HB}^+][\mathrm{OH}^-]}{[\mathrm B]}$&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td style="text-align: left"&gt;&lt;strong&gt;COLOGARITMO&lt;/strong&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$\displaystyle \mathrm p K_\mathrm a = -\log K_\mathrm a$&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$\displaystyle \mathrm p K_\mathrm b = -\log K_\mathrm b$&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;h2 id="equilibrio-iónico-del-agua"&gt;Equilibrio iónico del agua&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;El &lt;strong&gt;agua&lt;/strong&gt; es una sustancia &lt;strong&gt;anfiprótica&lt;/strong&gt; (puede tanto donar como aceptar un protón H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;), lo que le permite actuar tanto como ácido o como base (&lt;strong&gt;anfoterismo&lt;/strong&gt;). El &lt;strong&gt;equilibrio iónico del agua&lt;/strong&gt; hace referencia a la reacción química en la que dos moléculas de agua reaccionan para producir un ion &lt;strong&gt;oxonio&lt;/strong&gt; (H&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;) y un ion &lt;strong&gt;hidróxido&lt;/strong&gt; (OH&lt;sup&gt;–&lt;/sup&gt;):&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-mathrmh_2o--mathrmh_2o-8652-mathrmh_3o--mathrmoh--fuente-httpscommonswikimediaorgwikifileautoionizacion-aguagif"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img src="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d8/Autoionizacion-agua.gif" alt="$\mathrm{H_2O} &amp;#43; \mathrm{H_2O} &amp;#8652; \mathrm{H_3O^&amp;#43;} &amp;#43; \mathrm{OH^-}$. Fuente: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Autoionizacion-agua.gif" loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
$\mathrm{H_2O} + \mathrm{H_2O} &amp;#8652; \mathrm{H_3O^+} + \mathrm{OH^-}$. &lt;br&gt; Fuente: &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Autoionizacion-agua.gif" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Autoionizacion-agua.gif&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;La constante de equilibrio, denominada &lt;strong&gt;producto iónico del agua&lt;/strong&gt;, y denotada por $K_\mathrm w$, puede aproximarse por el producto:&lt;/p&gt;
$$
K_\mathrm w = [\mathrm{H_3O^+}][\mathrm{OH^-}]
$$&lt;p&gt;A 25 °C:&lt;/p&gt;
$$[\mathrm{H_3O^+}] = [\mathrm{OH}^-] = 10^{-7}\thinspace\mathrm M \Rightarrow K_\mathrm w = 10^{-14}
$$&lt;h3 id="relación-entre--y"&gt;Relación entre $K_\mathrm a$ y $K_\mathrm b$&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Dado un ácido, HA, y su base conjugada, A&lt;sup&gt;–&lt;/sup&gt;, podemos multiplicar $K_\mathrm a$ y $K_\mathrm b$:&lt;/p&gt;
$$
K_\mathrm a \cdot K_\mathrm b = \frac{[\mathrm A^-][\mathrm{H_3O}^+]}{[\mathrm{HA}]}\cdot\frac{[\mathrm{HA}][\mathrm{OH}^-]}{[\mathrm{A^-}]} = [\mathrm{H_3O}^+][\mathrm{OH}^-] = K_\mathrm w,
$$&lt;p&gt;por lo que (suponiendo $T = 25\thinspace^\circ\mathrm C$):&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;\begin{align*}
K_\mathrm a\cdot K_\mathrm b &amp;amp;= K_\mathrm w = 10^{-14} \\
\mathrm p K_\mathrm a + \mathrm p K_\mathrm b &amp;amp;= \mathrm p K_\mathrm w = 14
\end{align*}&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="concepto-de-ph"&gt;Concepto de pH&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Se define el pH como el cologaritmo de la concentración de iones oxonio, H&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;:&lt;/p&gt;
$$
\mathrm{pH} = -\log[\mathrm{H_3O^+}]
$$&lt;p&gt;Análogamente se define el pOH en función de la concentración de iones hidróxido, OH&lt;sup&gt;–&lt;/sup&gt;:&lt;/p&gt;
$$
\mathrm{pOH} = -\log[\mathrm{OH^-}]
$$&lt;p&gt;A partir de la expresión del &lt;strong&gt;producto iónico del agua&lt;/strong&gt;, $K_\mathrm w$, tomando &lt;strong&gt;logaritmos&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
$$
\begin{align*}
[\mathrm{H_3O^+}][\mathrm{OH^-}] &amp;= K_\mathrm w \\\\
\log [\mathrm{H_3O^+}] + \log [\mathrm{OH^-}] &amp;= \log K_\mathrm w \\\\
-\mathrm{pH} - \mathrm{pOH} &amp;= -14 \\\\
\mathrm{pH} + \mathrm{pOH} &amp;= 14
\end{align*}
$$&lt;h3 id="escala-de-ph"&gt;Escala de pH&lt;/h3&gt;
&lt;figure id="figure-traducida-y-adaptada-de-httpswwwcourseherocomsgcell-biologyph-and-the-ph-scale"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Traducida y adaptada de https://www.coursehero.com/sg/cell-biology/ph-and-the-ph-scale/."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/acido-base-2Bach-quimica/escala-pH.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Traducida y adaptada de &lt;a href="https://www.coursehero.com/sg/cell-biology/ph-and-the-ph-scale/" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://www.coursehero.com/sg/cell-biology/ph-and-the-ph-scale/&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;También puedes &lt;em&gt;jugar&lt;/em&gt; con esta &lt;strong&gt;simulación&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/ph-scale/latest/ph-scale_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;h2 id="volumetrías-de-neutralización-ácido-base"&gt;Volumetrías de neutralización ácido-base&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Una &lt;strong&gt;valoración/titulación ácido-base&lt;/strong&gt; es un método de análisis químico cuantitativo para determinar la concentración de un ácido o base identificado (&lt;em&gt;&lt;strong&gt;analito&lt;/strong&gt;&lt;/em&gt;), neutralizándolo exactamente con una disolución estándar de base o ácido de concentración conocida (&lt;strong&gt;valorante&lt;/strong&gt;).&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-traducida-y-adaptada-de-httpswwwcourseherocomsggeneral-chemistryquantitative-analysis-of-acids-and-bases"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Traducida y adaptada de https://www.coursehero.com/sg/general-chemistry/quantitative-analysis-of-acids-and-bases/."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/acido-base-2Bach-quimica/volumetria-acido-base.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Traducida y adaptada de &lt;a href="https://www.coursehero.com/sg/general-chemistry/quantitative-analysis-of-acids-and-bases/" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://www.coursehero.com/sg/general-chemistry/quantitative-analysis-of-acids-and-bases/&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;figure id="figure-curva-de-valoracióntitulación-de-25-ml-de-ácido-acético-01-m-con-hidróxido-de-sodio-01-m"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Curva de valoración/titulación de 25 mL de ácido acético 0.1 M con hidróxido de sodio 0.1 M."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/acido-base-2Bach-quimica/ph-Vb.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Curva de valoración/titulación de 25 mL de ácido acético 0.1 M con hidróxido de sodio 0.1 M.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="reacciones-de-neutralización"&gt;Reacciones de neutralización&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;En una reacción de &lt;strong&gt;neutralización&lt;/strong&gt;, un ácido y una base reaccionan de manera &lt;strong&gt;irreversible&lt;/strong&gt; para producir una sal y agua:&lt;/p&gt;
&lt;div align="center" style="margin-bottom: 1rem"&gt;
ÁCIDO + BASE &amp;#10230; SAL + AGUA
&lt;/div&gt;
&lt;p&gt;Según sea el valorante un ácido o base fuerte, el pH en el punto de equivalencia será:&lt;/p&gt;
&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th style="text-align: right"&gt;ANALITO/VALORANTE&lt;/th&gt;
&lt;th style="text-align: center"&gt;Fuerte/Fuerte&lt;/th&gt;
&lt;th style="text-align: center"&gt;Ácido débil/Base fuerte&lt;/th&gt;
&lt;th style="text-align: center"&gt;Base débil/Ácido fuerte&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td style="text-align: right"&gt;pH (EQUIVALENCIA)&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;7&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$&gt;$ 7&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$&lt;$ 7&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td style="text-align: right"&gt;INDICADOR (vira en medio)&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Neutro&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Básico&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Ácido&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
Aprende más sobre la &lt;strong&gt;importancia&lt;/strong&gt; de las &lt;strong&gt;reacciones ácido-base&lt;/strong&gt; para el &lt;strong&gt;esmalte dental&lt;/strong&gt; en &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/blog/2021/08/22/sonrisa-de-fluoruro/" target="_blank" rel="noopener"&gt;esta excelente entrada del &lt;strong&gt;blog&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="indicadores-ácido-base"&gt;Indicadores ácido-base&lt;/h2&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
Aprende a utilizar la &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Curcuma_longa" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;cúrcuma&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; como indicador de pH y crea &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Tinta_invisible" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;tinta invisible&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; con &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/practicas-laboratorio/4eso/tinta-invisible-con-curcuma/"&gt;esta genial &lt;strong&gt;práctica&lt;/strong&gt; de la mano de &lt;strong&gt;Miguel Quiroga&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;p&gt;Un &lt;strong&gt;indicador&lt;/strong&gt; de pH es un compuesto químico &lt;em&gt;halocrómico&lt;/em&gt; (cambia de color &amp;mdash;&lt;em&gt;vira&lt;/em&gt;&amp;mdash; ante cambios de pH) que se añade en pequeñas cantidades a una disolución para poder determinar visualmente su pH (acidez o basicidad). El cambio de color se denomina &lt;strong&gt;viraje&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="tornasol"&gt;Tornasol&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Mezcla soluble en agua de diferentes colorantes extraídos de &lt;strong&gt;líquenes&lt;/strong&gt;. Absorbido en papel de filtro constituye uno de los indicadores de pH más antiguos utilizados ($\sim$ 1300).&lt;/p&gt;
&lt;figure &gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt=""
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/acido-base-2Bach-quimica/pH-tornasol.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="naranja-de-metilo"&gt;Naranja de metilo&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Colorante &lt;em&gt;azoderivado&lt;/em&gt; que vira de rojo a naranja-amarillo en &lt;strong&gt;medio ácido&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;figure &gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt=""
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/acido-base-2Bach-quimica/pH-metilo.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="fenolftaleína"&gt;Fenolftaleína&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Indicador de pH incoloro en medio ácido que vira a rosa en &lt;strong&gt;medio básico&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;figure &gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt=""
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/acido-base-2Bach-quimica/pH-fenolftaleina.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="indicador-universal"&gt;Indicador universal&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Mezcla de indicadores&lt;/strong&gt; (azul de timol, rojo de metilo, azul de bromotimol y fenolftaleína) que presenta cambios suaves de color en una amplia gama de valores de pH.&lt;/p&gt;
&lt;figure &gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt=""
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/acido-base-2Bach-quimica/pH-universal.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h2 id="hidrólisis-de-sales"&gt;Hidrólisis de sales&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Daviid, desde Twitter, nos invita a un interesante debate sobre la necesidad de introducir siquiera el concepto de hidrólisis en la disociación de sales:&lt;/p&gt;
&lt;div align="center"&gt;
&lt;blockquote class="twitter-tweet" data-dnt="true"&gt;&lt;p lang="es" dir="ltr"&gt;2- En la hidrólisis... aquí reconozco que soy un poco radical, y que en prácticamente todos los libros de texto aparece, pero en realidad es que ese concepto era de Arrhenius, y si la teoría con la que se trabaja es B-L, no tiene mucho sentido hablar de ese concepto.&lt;/p&gt;&amp;mdash; Daviid (@DaviidMPB) &lt;a href="https://x.com/DaviidMPB/status/1378985803846717445?ref_src=twsrc%5Etfw"&gt;April 5, 2021&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt;
&lt;script async src="https://platform.x.com/widgets.js" charset="utf-8"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;figure id="figure-traducida-y-adaptada-de-httpswwwcourseherocomsggeneral-chemistrysolutions-are-in-equilibrium"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Traducida y adaptada de https://www.coursehero.com/sg/general-chemistry/solutions-are-in-equilibrium/."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/acido-base-2Bach-quimica/sal-ionizada.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Traducida y adaptada de &lt;a href="https://www.coursehero.com/sg/general-chemistry/solutions-are-in-equilibrium/" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://www.coursehero.com/sg/general-chemistry/solutions-are-in-equilibrium/&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;En lo que sigue, suponemos siempre &lt;strong&gt;cantidades estequiométricas&lt;/strong&gt;&lt;sup id="fnref:1"&gt;&lt;a href="#fn:1" class="footnote-ref" role="doc-noteref"&gt;1&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="sales-ácido-fuerte-y-base-fuerte"&gt;Sales ácido fuerte y base fuerte&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Cuando los iones en los que se disocia una sal provienen de ácidos/bases fuertes, no reaccionan con agua (hidrolizan), pues tienden a estar completamente ionizados:&lt;/p&gt;
&lt;figure &gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt=""
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/acido-base-2Bach-quimica/sal-acido-fuerte-base-fuerte.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;disolución&lt;/strong&gt; resultante es &lt;strong&gt;neutra&lt;/strong&gt; (pH = 7).&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="sales-ácido-débil-y-base-fuerte"&gt;Sales ácido débil y base fuerte&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;En este caso el ion proveniente del ácido débil sí se hidroliza:&lt;/p&gt;
&lt;figure &gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt=""
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/acido-base-2Bach-quimica/sal-acido-debil-base-fuerte.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;disolución&lt;/strong&gt; resultante es &lt;strong&gt;básica&lt;/strong&gt; (pH $&gt;$ 7).&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="sales-ácido-fuerte-y-base-débil"&gt;Sales ácido fuerte y base débil&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;En este caso el ion proveniente de la base débil sí se hidroliza:&lt;/p&gt;
&lt;figure &gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt=""
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/acido-base-2Bach-quimica/sal-acido-fuerte-base-debil.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;disolución&lt;/strong&gt; resultante es &lt;strong&gt;ácida&lt;/strong&gt; (pH $&lt;$ 7).&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="sales-ácido-débil-y-base-débil"&gt;Sales ácido débil y base débil&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;En este caso ambos iones se hidrolizan:&lt;/p&gt;
&lt;figure &gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt=""
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/acido-base-2Bach-quimica/sal-acido-debil-base-debil.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;$K_\mathrm a &gt; K_\mathrm b \Rightarrow$ La &lt;strong&gt;disolución&lt;/strong&gt; resultante es &lt;strong&gt;ácida&lt;/strong&gt; (pH $&lt;$ 7).&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;$K_\mathrm a = K_\mathrm b \Rightarrow$ La &lt;strong&gt;disolución&lt;/strong&gt; resultante es &lt;strong&gt;neutra&lt;/strong&gt; (pH = 7).&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;$K_\mathrm b &gt; K_\mathrm a \Rightarrow$ La &lt;strong&gt;disolución&lt;/strong&gt; resultante es &lt;strong&gt;básica&lt;/strong&gt; (pH $&gt;$ 7).&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h2 id="disoluciones-reguladoras"&gt;Disoluciones reguladoras&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;También llamadas &lt;strong&gt;disoluciones amortiguadoras&lt;/strong&gt; o &lt;strong&gt;tampón&lt;/strong&gt;, son disoluciones acuosas que consisten en una mezcla de un ácido o base débil y su conjugado correspondiente. Mantienen el pH de una disolución prácticamente invariable frente a pequeñas adiciones de ácido o base a la misma gracias a la neutralización del exceso de iones H&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; o OH&lt;sup&gt;–&lt;/sup&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="tampón-ácido-débil--sal-de-su-base-conjugada"&gt;Tampón ácido débil + sal de su base conjugada&lt;/h3&gt;
$$
\mathrm{HA} + \mathrm{H_2O} &amp;#8652; \mathrm A^- + \mathrm{H_3O}^+
$$&lt;p&gt;
Suponiendo que las concentraciones en el equilibrio son aproximadamente iguales a las concentraciones iniciales, a partir de la expresión de la constante de acidez $K_\mathrm a$:
&lt;/p&gt;
$$
K_\mathrm a = \frac{[\mathrm A^-][\mathrm{H_3O}^+]}{\mathrm{[HA]}},
$$&lt;p&gt;
podemos despejar la concentración de iones oxonio, H&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;O&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;:
&lt;/p&gt;
$$
\mathrm{[H_3O^+]} = K_\mathrm a\cdot \frac{\mathrm{[HA]}}{\mathrm{[A^-]}}
$$&lt;p&gt;
Tomando logaritmos y cambiando de signo:&lt;/p&gt;
$$
\begin{align*}
-\log\mathrm{[H_3O^+]} &amp;= -\log K_\mathrm a - \log\frac{\mathrm{[HA]}}{\mathrm{[A^-]}} \\\\
\mathrm{pH} &amp;= \mathrm p K_\mathrm a - \log\frac{\mathrm{[HA]}}{\mathrm{[A^-]}} \\\\
\mathrm{pH} &amp;= \mathrm p K_\mathrm a + \log\frac{[\text{base conjugada}]}{[\text{ácido}]}
\end{align*}
$$&lt;p&gt;expresión que se conoce como &lt;strong&gt;ecuación de Henderson-Hasselbalch&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="tampón-base-débil--sal-de-su-ácido-conjugado"&gt;Tampón base débil + sal de su ácido conjugado&lt;/h3&gt;
$$
\mathrm B + \mathrm{H_2O} &amp;#8652; \mathrm{HB}^+ + \mathrm{OH}^-
$$&lt;p&gt;
Asumiendo de nuevo que las concentraciones en el equilibrio son aproximadamente iguales a las concentraciones iniciales, a partir de la expresión de la constante de basicidad $K_\mathrm b$:
&lt;/p&gt;
$$
K_\mathrm b = \frac{\mathrm{[HB^+][OH^-]}}{\mathrm{[B]}},
$$&lt;p&gt;
podemos despejar la concentración de iones hidróxido, OH&lt;sup&gt;–&lt;/sup&gt;:
&lt;/p&gt;
$$
\mathrm{[OH^-]} = K_\mathrm b\cdot \frac{\mathrm{[B]}}{\mathrm{[HB^+]}}
$$&lt;p&gt;Tomando logaritmos y cambiando de signo llegamos a otra forma de la &lt;strong&gt;ecuación de Henderson-Hasselbalch&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
$$
\mathrm{pOH} = \mathrm p K_\mathrm b + \log\frac{[\text{ácido conjugado}]}{[\text{base}]}
$$&lt;h3 id="importancia-biológica-del-ph"&gt;Importancia biológica del pH&lt;/h3&gt;
&lt;h4 id="tampón-h2co3--hco3"&gt;Tampón H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;CO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; / HCO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;–&lt;/sup&gt;&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Regula el pH de la &lt;strong&gt;sangre&lt;/strong&gt; $\rightarrow$ $\mathrm{pH} = 7.40 \pm 0.05$:&lt;/p&gt;
&lt;figure &gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt=""
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/acido-base-2Bach-quimica/ph-sangre.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="tampón-h2po4--hpo42"&gt;Tampón H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;PO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;–&lt;/sup&gt; / HPO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;2–&lt;/sup&gt;&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Regula el pH en el &lt;strong&gt;interior&lt;/strong&gt; de las &lt;strong&gt;células&lt;/strong&gt; $\rightarrow$ $\mathrm{pH} \approx 6.86$:
&lt;/p&gt;
$$
\mathrm{H_2PO_4^-} &amp;#8652; \mathrm{HPO_4^{2-}} + \mathrm{H}^+
$$&lt;h2 id="ácidos-y-bases-relevantes"&gt;Ácidos y bases relevantes&lt;/h2&gt;
&lt;h3 id="a-nivel-industrial"&gt;A nivel industrial&lt;/h3&gt;
&lt;h4 id="ácido-sulfúrico-h2so4"&gt;Ácido sulfúrico (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;El compuesto químico más producido del mundo, obtenido a base de hidratar SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; concentrado previamente del SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;. Su principal uso es para crear ácido fosfórico que a su vez se emplea en &lt;strong&gt;fertilizantes&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
$$
\begin{align*}
\mathrm{H_2SO_4} + \mathrm{H_2O} &amp;\longrightarrow \mathrm{HSO_4^-} + \mathrm{H_3O^+}\quad\text{(ácido FUERTE)} \\\\
\mathrm{HSO_4^-} + \mathrm{H_2O} &amp; &amp;#8652; \mathrm{SO_4^{2-}} + \mathrm{H_3O^+}\quad\text{(ácido DÉBIL)}
\end{align*}
$$&lt;h4 id="ácido-nítrico-hno3"&gt;Ácido nítrico (HNO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Empleado en la producción de abonos, explosivos y colorantes:
&lt;/p&gt;
$$
\mathrm{HNO_3} + \mathrm{H_2O} \longrightarrow \mathrm{NO_3^-} + \mathrm{H_3O^+}\quad\text{(ácido FUERTE)}
$$&lt;h3 id="a-nivel-de-consumo"&gt;A nivel de consumo&lt;/h3&gt;
&lt;h4 id="ácido-acético-ch3cooh"&gt;Ácido acético (CH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;COOH)&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Presente en el vinagre, aunque principalmente usado en la fabricación de &lt;strong&gt;fibras textiles&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
$$
\mathrm{CH_3COOH} + \mathrm{H_2O} &amp;#8652; \mathrm{CH_3COO^-} + \mathrm{H_3O^+}\quad\text{(ácido DÉBIL)}
$$&lt;h4 id="amoniaco-nh3"&gt;Amoniaco (NH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Empleado principalmente en la producción de &lt;strong&gt;fertilizantes&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
$$
\mathrm{NH_3} + \mathrm{H_2O} &amp;#8652; \mathrm{NH_4^+} + \mathrm{OH^-}\quad\text{(base DÉBIL)}
$$&lt;h4 id="hidróxido-de-sodio-naoh"&gt;Hidróxido de sodio (NaOH)&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Empleado sobre todo en la fabricación de papel, tejidos y agentes de limpieza.&lt;/p&gt;
$$
\mathrm{NaOH} \longrightarrow \mathrm{Na^+} + \mathrm{OH^-}\quad\text{(base FUERTE)}
$$&lt;h3 id="problemas-medioambientales"&gt;Problemas medioambientales&lt;/h3&gt;
&lt;h4 id="lluvia-ácida"&gt;Lluvia ácida&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Causada por la emisión de &lt;strong&gt;óxidos de azufre y nitrógeno&lt;/strong&gt; que, en contacto con el agua, forman &lt;strong&gt;ácido sulfúrico&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;ácido nítrico&lt;/strong&gt;, entre otros:&lt;/p&gt;
&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th style="text-align:center"&gt;Óxidos de azufre (SO&lt;sub&gt;x&lt;/sub&gt;)&lt;/th&gt;
&lt;th style="text-align:center"&gt;Óxidos de nitrógeno (NO&lt;sub&gt;x&lt;/sub&gt;)&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td style="text-align:center"&gt;SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O ⟶ H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align:center; vertical-align : middle" rowspan="2"&gt;3 NO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; + H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O ⟶ 2 HNO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + NO&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td style="text-align:center"&gt;SO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O ⟶ H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;p&gt;Se considera lluvia ácida si $\mathrm{pH} &lt; 5.5$. Sus principales &lt;strong&gt;efectos&lt;/strong&gt; son:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Acidificación de aguas (ríos/lagos) y suelos.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Deterioro del patrimonio histórico (ataca rocas calizas, a base de CaCO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;).&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p&gt;Algunas &lt;strong&gt;soluciones&lt;/strong&gt; serían:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Sustituir combustibles fósiles por energías renovables.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Uso de catalizadores en vehículos.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Adición de un compuesto alcalino en ríos y/o lagos para neutralizar su acidez.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Tratamiento de monumentos con recubrimientos adecuados, como el Ba(OH)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, que reaccionan con el ácido sulfúrico formando BaSO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;, evitando la erosión.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h4 id="esmog"&gt;Esmog&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Proveniente de la contracción de &lt;em&gt;&lt;strong&gt;smoke&lt;/strong&gt;&lt;/em&gt; y &lt;em&gt;&lt;strong&gt;fog&lt;/strong&gt;&lt;/em&gt;, se refiere a una contaminación atmosférica debida sobre todo a &lt;strong&gt;óxidos de nitrógeno&lt;/strong&gt; (NO&lt;sub&gt;x&lt;/sub&gt;), &lt;strong&gt;azufre&lt;/strong&gt; (SO&lt;sub&gt;x&lt;/sub&gt;), &lt;strong&gt;ozono&lt;/strong&gt; (O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;), humo y otras partículas. Se considera un problema derivado de la industrialización moderna, aunque es más común en ciudades con climas cálidos, secos y mucho tráfico.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Efectos&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;La presencia de ozono y óxidos de nitrógeno y azufre causa problemas respiratorios, especialmente en ancianos y niños/as.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p&gt;Algunas de las &lt;strong&gt;soluciones&lt;/strong&gt; propuestas son:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Reducir las emisiones de óxidos de nitrógeno y de compuestos orgánicos volátiles.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Reducir la contaminación.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h2 id="simulación"&gt;Simulación&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Puedes explorar con más detalle las &lt;strong&gt;disoluciones ácido-base&lt;/strong&gt; con la siguiente &lt;strong&gt;simulación&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/acid-base-solutions/latest/acid-base-solutions_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;div class="footnotes" role="doc-endnotes"&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li id="fn:1"&gt;
&lt;p&gt;En caso de que haya exceso de alguna de las sustancias, el pH resultante queda determinado por lo que queda sin reaccionar.&amp;#160;&lt;a href="#fnref:1" class="footnote-backref" role="doc-backlink"&gt;&amp;#x21a9;&amp;#xfe0e;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;/div&gt;</description></item><item><title>Ácido-base</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/ebau/quimica/por-temas/acido-base/</link><pubDate>Mon, 18 Aug 2025 20:06:43 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/ebau/quimica/por-temas/acido-base/</guid><description>&lt;div id="adobe-dc-view" style="width: 100vw; position: relative; left: 50%; right: 50%; margin-left: -50vw; margin-right: -50vw;"&gt;&lt;/div&gt;
&lt;script src="https://documentcloud.adobe.com/view-sdk/viewer.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;script type="text/javascript"&gt;
document.addEventListener("adobe_dc_view_sdk.ready", function(){
var adobeDCView = new AdobeDC.View({clientId: "6a5db401ecfe4a89b9fb36e0e4df9ce0", divId: "adobe-dc-view", locale: "es-ES"});
adobeDCView.previewFile({
content:{location: {url: "https:\/\/fisiquimicamente.com\/recursos-fisica-quimica\/ebau\/quimica\/por-temas\/acido-base\/acido-base-EBAU-Quimica.pdf"}},
metaData:{fileName: "acido-base-EBAU-Quimica.pdf"}
}, {embedMode: "IN_LINE"});
});
&lt;/script&gt;</description></item><item><title>Tinta invisible con cúrcuma</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/practicas-laboratorio/4eso/tinta-invisible-con-curcuma/</link><pubDate>Tue, 18 Mar 2025 09:32:04 +0100</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/practicas-laboratorio/4eso/tinta-invisible-con-curcuma/</guid><description>&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;a href="https://miguelquiroga.es/laboratorio/tinta-invisible-con-curcuma" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Experimento&lt;/strong&gt; publicado originalmente&lt;/a&gt; en la magnífica &lt;strong&gt;página web&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;&lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/equipo/miguel-quiroga/"&gt;Miguel Quiroga&lt;/a&gt;&lt;/strong&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;p&gt;Las &lt;strong&gt;representaciones tridimensionales de moléculas&lt;/strong&gt; son posibles gracias a &lt;a href="https://3dmol.csb.pitt.edu" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;3Dmol.js&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Nicholas Rego and David Koes&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;3Dmol.js: molecular visualization with WebGL&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Bioinformatics (2015) 31 (8): 1322–1324 &lt;a href="https://doi.org/10.1093/bioinformatics/btu829" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://doi.org/10.1093/bioinformatics/btu829&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="introducción"&gt;Introducción&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;¿Alguna vez has querido escribir un mensaje secreto que solo tú puedas leer? Con la &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Curcuma_longa" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;cúrcuma&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;, puedes hacerlo.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;La cúrcuma es una especia que se utiliza en la cocina de muchas culturas del mundo y en esta actividad vamos a aprender a utilizarla como &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2bach/quimica/acido-base/#indicadores-ácido-base"&gt;&lt;strong&gt;indicador&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;pH&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; para crear &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Tinta_invisible" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;tinta invisible&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="objetivos"&gt;Objetivos&lt;/h2&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;Comprender el &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2bach/quimica/acido-base/#concepto-de-ph"&gt;&lt;strong&gt;concepto&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;pH&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Aprender a utilizar la &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Curcuma_longa" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;cúrcuma&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; como &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2bach/quimica/acido-base/#indicadores-ácido-base"&gt;&lt;strong&gt;indicador&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;pH&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Crear &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Tinta_invisible" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;tinta invisible&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; utilizando la cúrcuma.&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;h2 id="materiales"&gt;Materiales&lt;/h2&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Cúrcuma en polvo&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Alcohol&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Bicarbonato de sodio&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Cuencos&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Agua&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Papel grueso&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Pinceles&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h2 id="fundamento-científico"&gt;Fundamento científico&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;cúrcuma&lt;/strong&gt; es un pigmento amarillo que se encuentra en la raíz de la planta &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Curcuma_longa" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;em&gt;&lt;strong&gt;Curcuma longa&lt;/strong&gt;&lt;/em&gt;&lt;/a&gt;. La cúrcuma es soluble en alcohol, pero no en agua.
La cúrcuma presenta un compuesto químico, la &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Curcumina" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;curcumina&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;, que es sensible al pH. En soluciones &lt;strong&gt;ácidas&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;neutras&lt;/strong&gt;, la curcumina se vuelve amarilla, mientras que en soluciones &lt;strong&gt;alcalinas&lt;/strong&gt; (básicas), la curcumina se vuelve marrón.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-tautomería-ceto-enolhttpseswikipediaorgwikitautómerola_tautomería_ceto-enol-de-la-curcumina-adaptada-de-httpscommonswikimediaorgwikifilecurcumin_tautomerismsvg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="[Tautomería ceto-enol](https://es.wikipedia.org/wiki/Tautómero#La_tautomería_ceto-enol) de la curcumina. Adaptada de https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Curcumin_tautomerism.svg."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/practicas-laboratorio/4eso/tinta-invisible-con-curcuma/curcumina.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Taut%c3%b3mero#La_tautomer%c3%ada_ceto-enol" target="_blank" rel="noopener"&gt;Tautomería ceto-enol&lt;/a&gt; de la curcumina. Adaptada de &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Curcumin_tautomerism.svg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Curcumin_tautomerism.svg&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;details class="spoiler " id="spoiler-6"&gt;
&lt;summary&gt;Pincha aquí para &lt;strong&gt;interactuar&lt;/strong&gt; con estas &lt;strong&gt;moléculas&lt;/strong&gt; en &lt;strong&gt;3D&lt;/strong&gt;&lt;/summary&gt;
&lt;p&gt;&lt;figure&gt;
&lt;div style="height: 300px; width: 100%; position: relative;" class="viewer_3Dmoljs" data-cid='969516' data-backgroundalpha='0.0' data-style='stick;sphere:radius~0.5' data-spin='axis:y'&gt;&lt;/div&gt;
&lt;figcaption&gt;Estructura &lt;em&gt;ceto&lt;/em&gt; (medio ácido) de la molécula de &lt;strong&gt;curcumina&lt;/strong&gt;, cuya fórmula química es C&lt;sub&gt;21&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;20&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;.&lt;/figcaption&gt;
&lt;/figure&gt;
&lt;figure&gt;
&lt;div style="height: 300px; width: 100%; position: relative;" class="viewer_3Dmoljs" data-href='curcumina-enol.mol' data-backgroundalpha='0.0' data-style='stick;sphere:radius~0.5' data-spin='axis:y'&gt;&lt;/div&gt;
&lt;figcaption&gt;Estructura &lt;em&gt;enol&lt;/em&gt; (medio básico) de la molécula de &lt;strong&gt;curcumina&lt;/strong&gt;, cuya fórmula química es C&lt;sub&gt;21&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;20&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;.&lt;/figcaption&gt;
&lt;/figure&gt;
&lt;/p&gt;
&lt;/details&gt;
&lt;h2 id="procedimiento"&gt;Procedimiento&lt;/h2&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;Prepara una disolución de cúrcuma disuelta en alcohol. Para ello, mezcla 1 cucharadita de cúrcuma en polvo con 3 cucharadas de alcohol.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Prepara una solución de bicarbonato de sodio disuelta en agua. Para ello, mezcla 1 cucharadita de bicarbonato de sodio con 3 cucharadas de agua.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Con un pincel, pinta con la disolución de bicarbonato sobre la cartulina. Esta será invisible.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Con otro pincel o bastoncillo, pinta sobre la cartulina con la disolución de cúrcuma.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Ahora se revelará gracias a la &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2bach/quimica/acido-base/"&gt;&lt;strong&gt;reacción ácido-base&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; el mensaje secreto.&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;script type="module" src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@justinribeiro/lite-youtube@1/lite-youtube.min.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;lite-youtube videoid="ZMmFEZZezh4" videoStartAt="0"&gt;&lt;/lite-youtube&gt;
&lt;h2 id="recursos-externos"&gt;Recursos externos&lt;/h2&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;a href="https://revistas.uca.es/index.php/eureka/article/view/3884" target="_blank" rel="noopener"&gt;Experimentos sorprendentes de química con indicadores de pH caseros&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;</description></item><item><title>Ácido-base</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/practicas-laboratorio/2bach/quimica/acido-base/</link><pubDate>Sun, 17 Mar 2024 22:40:24 +0100</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/practicas-laboratorio/2bach/quimica/acido-base/</guid><description>&lt;div id="adobe-dc-view" style="width: 100vw; position: relative; left: 50%; right: 50%; margin-left: -50vw; margin-right: -50vw;"&gt;&lt;/div&gt;
&lt;script src="https://documentcloud.adobe.com/view-sdk/viewer.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;script type="text/javascript"&gt;
document.addEventListener("adobe_dc_view_sdk.ready", function(){
var adobeDCView = new AdobeDC.View({clientId: "6a5db401ecfe4a89b9fb36e0e4df9ce0", divId: "adobe-dc-view", locale: "es-ES"});
adobeDCView.previewFile({
content:{location: {url: "https:\/\/fisiquimicamente.com\/recursos-fisica-quimica\/practicas-laboratorio\/2bach\/quimica\/acido-base\/acido-base-practicas-laboratorio.pdf"}},
metaData:{fileName: "acido-base-practicas-laboratorio.pdf"}
}, {embedMode: "IN_LINE"});
});
&lt;/script&gt;</description></item><item><title>Sonrisa de fluoruro</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/blog/2021/08/22/sonrisa-de-fluoruro/</link><pubDate>Sat, 01 Feb 2025 12:03:33 +0100</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/blog/2021/08/22/sonrisa-de-fluoruro/</guid><description>&lt;div class="alert alert-thread"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;p&gt;Entrada basada en los siguientes hilos de Twitter:&lt;/p&gt;
&lt;div align="center"&gt;
&lt;blockquote class="twitter-tweet" data-dnt="true"&gt;&lt;p lang="es" dir="ltr"&gt;23/365&lt;br&gt;En la década de 1960, en EU se empezó a añadir fluoruro (F-) a los suministros municipales de agua para evitar la formación de caries. Esto implicó que se debía cuantificar la concentración de F-. El método analítico que existía para determinar F- era complicado y costoso&lt;/p&gt;&amp;mdash; Ricardo M. A. Estrada Ramírez (@ricestrada) &lt;a href="https://x.com/ricestrada/status/1353192474790006784?ref_src=twsrc%5Etfw"&gt;January 24, 2021&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt;
&lt;script async src="https://platform.x.com/widgets.js" charset="utf-8"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div align="center"&gt;
&lt;blockquote class="twitter-tweet" data-dnt="true"&gt;&lt;p lang="es" dir="ltr"&gt;33/365&lt;br&gt;En la Tierra, el material más duro que se puede extraer de una mina es el diamante. En el cuerpo humano, el material más duro que podemos encontrar es el esmalte dental cuyo componente principal es la hidroxiapatita. &lt;a href="https://t.co/lw5Kv8a5Zv"&gt;pic.twitter.com/lw5Kv8a5Zv&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&amp;mdash; Ricardo M. A. Estrada Ramírez (@ricestrada) &lt;a href="https://x.com/ricestrada/status/1356802160793710592?ref_src=twsrc%5Etfw"&gt;February 3, 2021&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt;
&lt;script async src="https://platform.x.com/widgets.js" charset="utf-8"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;p&gt;La evolución de la ciencia y la tecnología no es lineal, ni secuencial. La invención y desarrollo de los &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Electrodo_selectivo_de_iones" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;electrodos selectivos de iones&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; es un ejemplo de ello ya que, a pesar de existir la tecnología para usarlos y literatura especializada con propuestas para elaborarlos, tuvo que pasar un tiempo para concretar su construcción.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="la-creación-de-una-necesidad-analítica"&gt;La creación de una necesidad analítica&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;En la década de 1960, en Estados Unidos, se empezó a añadir &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Fluoruro" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;fluoruro&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; (en concentraciones de 1 ppm = 1 mg/L, aproximadamente) a los suministros municipales de agua para evitar la formación de &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Caries" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;caries&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;. Esto generó la necesidad de medir la concentración de fluoruro de una manera sencilla y selectiva.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;En ese momento, el método analítico que existía para determinar fluoruro implicaba una &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Destilaci%c3%b3n" target="_blank" rel="noopener"&gt;destilación&lt;/a&gt; tediosa para separar el analito de especies interferentes, seguida de un delicado análisis &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Espectrofotometr%C3%ADa" target="_blank" rel="noopener"&gt;espectrofotométrico&lt;/a&gt;, lo que lo hacía un método poco práctico, por complicado y costoso.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;¿Cómo ayuda el fluoruro a inhibir la formación de caries?&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="esmalte-dental-una-sonrisa-saludable"&gt;Esmalte dental, una sonrisa saludable&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;En la Tierra, el material más duro que se puede extraer de una mina, un material natural, es el &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Diamante" target="_blank" rel="noopener"&gt;💎 diamante&lt;/a&gt;. En el cuerpo humano, el material más duro que podemos encontrar es el &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Esmalte_dental" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;esmalte dental&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; cuyo componente principal es la &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Hidroxiapatita" target="_blank" rel="noopener"&gt;hidroxiapatita&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;La estructura y composición química del esmalte dental humano se estudia mediante técnicas de &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Cristalograf%C3%ADa" target="_blank" rel="noopener"&gt;cristalografía&lt;/a&gt;, específicamente mediante imágenes de &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Microscopio_electr%c3%b3nico" target="_blank" rel="noopener"&gt;microscopía electrónica&lt;/a&gt; de alta resolución.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;El esmalte que cubre los dientes contiene como mayor componente la hidroxiapatita, un hidroxifosfato de calcio. Este mineral, poco soluble en agua, se disuelve en ácido, porque tanto el PO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;3–&lt;/sup&gt; como el OH&lt;sup&gt;–&lt;/sup&gt; reaccionan con el H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;div align="center" style="margin-bottom: 1rem"&gt;
Ca&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;(PO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;(OH)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(s) + 14 H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;(aq) &amp;#10230; 10 Ca&lt;sup&gt;2+&lt;/sup&gt;(aq) + 6 H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;PO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;–&lt;/sup&gt;(aq) + H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O(l)
&lt;/div&gt;
&lt;p&gt;La hidroxiapatita reacciona con materiales ácidos. Las bacterias, al adherirse a los dientes, fomentan la caries, debido al &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/%c3%81cido_l%c3%a1ctico" target="_blank" rel="noopener"&gt;ácido láctico&lt;/a&gt; que producen al metabolizar azúcares. El ácido láctico reacciona con la hidroxiapatita, se disuelve, y empiezan a aparecer caries.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-a-microfotografía-electrónica-de-transmisión-del-esmalte-dental-normal-humano-mostrando-cristales-de-hidroxiapatita-b-esmalte-cariado-en-el-que-se-ven-zonas-donde-el-mineral-ha-sido-atacado-por-el-ácido-láctico-fuente-httpsjournalssagepubcomdoi10117700220345740530020401httpsjournalssagepubcomdoi10117700220345740530020401"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="a) Microfotografía electrónica de transmisión del esmalte dental normal humano, mostrando cristales de hidroxiapatita. b) Esmalte cariado, en el que se ven zonas donde el mineral ha sido atacado por el ácido láctico. Fuente: [https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00220345740530020401](https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00220345740530020401)."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/blog/2021/08/22/sonrisa-de-fluoruro/esmalte-dental.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
a) Microfotografía electrónica de transmisión del esmalte dental normal humano, mostrando cristales de hidroxiapatita. b) Esmalte cariado, en el que se ven zonas donde el mineral ha sido atacado por el ácido láctico. &lt;br&gt; Fuente: &lt;a href="https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00220345740530020401" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00220345740530020401&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;El fluoruro inhibe la formación de caries porque forma &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Fluorapatita" target="_blank" rel="noopener"&gt;fluoroapatita&lt;/a&gt;, que es más resistente a los materiales ácidos que la hidroxiapatita. Los iones fluoruro, que tienen carácter químico de base débil, sustituyen en la red cristalina a los iones hidróxido, con carácter de base fuerte, convirtiendo al esmalte de los dientes en un material, que al ser menos básico, no reacciona tan fácilmente con los ácidos que las bacterias producen en nuestra boca a partir de los azúcares.&lt;/p&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
Aprende más sobre &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2bach/quimica/acido-base/"&gt;&lt;strong&gt;reacciones ácido-base&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;figure id="figure-fuente-httpslpioregonstateedusiteslpioregonstateedufilesfluoruro-flashcardpdf"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Fuente: https://lpi.oregonstate.edu/sites/lpi.oregonstate.edu/files/fluoruro-flashcard.pdf."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/blog/2021/08/22/sonrisa-de-fluoruro/fluoruro.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Fuente: &lt;a href="https://lpi.oregonstate.edu/sites/lpi.oregonstate.edu/files/fluoruro-flashcard.pdf" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://lpi.oregonstate.edu/sites/lpi.oregonstate.edu/files/fluoruro-flashcard.pdf&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h2 id="la-necesidad-analítica-se-resuelve"&gt;La necesidad analítica se resuelve&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;A mediados de la década de 1960, Martin S. Frant conoció en un anuncio la existencia de monocristales de fluoruros de tierras raras, utilizados para producir &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/L%c3%a1ser" target="_blank" rel="noopener"&gt;láseres&lt;/a&gt;; se le ocurrió que estos cristales podían responder de forma específica a los iones fluoruro que había estado investigando.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;El primer cristal de NdF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, sellado dentro de un tubo de plástico con cera, dio una respuesta &lt;em&gt;analíticamente aceptable&lt;/em&gt; y después de todo el trabajo científico y tecnológico que implica la investigación y desarrollo de un proceso, fue puesto al escrutrinio de la comunidad académica especializada.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-cuaderno-de-notas-de-laboratorio-de-martin-s-frant-donde-aparece-la-respuesta-del-primer-electrodo-de-fluoruro-que-fue-construido-por-orion-research-en-cambridge-en-1966-fuente-httpspubsacsorgdoiabs101021ed074p159"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Cuaderno de notas de laboratorio de Martin S. Frant, donde aparece la respuesta del primer electrodo de fluoruro, que fue construido por Orion Research en Cambridge, en 1966. Fuente: https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ed074p159." srcset="
/blog/2021/08/22/sonrisa-de-fluoruro/notas-frant_hu_4af3323e57c54e41.webp 400w,
/blog/2021/08/22/sonrisa-de-fluoruro/notas-frant_hu_e3aa0ce7207bfd65.webp 760w,
/blog/2021/08/22/sonrisa-de-fluoruro/notas-frant_hu_144a7c80d20952e3.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/blog/2021/08/22/sonrisa-de-fluoruro/notas-frant_hu_4af3323e57c54e41.webp"
width="627"
height="760"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Cuaderno de notas de laboratorio de Martin S. Frant, donde aparece la respuesta del primer electrodo de fluoruro, que fue construido por Orion Research en Cambridge, en 1966. &lt;br&gt; Fuente: &lt;a href="https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ed074p159" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ed074p159&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;El mismo Martin S. Frant comentó en 1997:&lt;/p&gt;
&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;&amp;hellip;(el electrodo) tuvo casi aprobación inmediata de un gigante entre los químicos analíticos: Jim Lingane, investigador de Harvard, y su artículo (de 1967) convenció a muchos escépticos de que los electrodos selectivos de iones eran prácticos.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
&lt;p&gt;Los electrodos selectivos de iones no se basan en &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2bach/quimica/redox/"&gt;reacciones rédox&lt;/a&gt;. A diferencia de los electrodos metálicos, los electrodos selectivos de iones generan un potencial eléctrico por migración selectiva de un ion determinado a través de una membrana que idealmente es capaz de unirse sólo al ion que se pretende determinar.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Actualmente, los electrodos selectivos de fluoruro emplean un cristal de LaF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; dopado con Eu&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;. Dopar significa añadir una pequeña cantidad de Eu&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt; en lugar de La&lt;sup&gt;3+&lt;/sup&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-fuente-httpwwwcsuneduhcchm003321321102413pdf"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Fuente: http://www.csun.edu/~hcchm003/321/321102413.pdf." srcset="
/blog/2021/08/22/sonrisa-de-fluoruro/dopaje_hu_adaf491955f21a42.webp 400w,
/blog/2021/08/22/sonrisa-de-fluoruro/dopaje_hu_4d983ccd2a09ea42.webp 760w,
/blog/2021/08/22/sonrisa-de-fluoruro/dopaje_hu_dee26f710c029fc7.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/blog/2021/08/22/sonrisa-de-fluoruro/dopaje_hu_adaf491955f21a42.webp"
width="595"
height="321"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Fuente: &lt;a href="http://www.csun.edu/~hcchm003/321/321102413.pdf" target="_blank" rel="noopener"&gt;http://www.csun.edu/~hcchm003/321/321102413.pdf&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;La disolución interior del electrodo selectivo de fluoruro es NaF 0.1&lt;span style="white-space:nowrap"&gt; &lt;/span&gt;M y NaCl 0.1&lt;span style="white-space:nowrap"&gt; &lt;/span&gt;M. Se usa, como se comentó al inicio, para controlar de forma continua la fluoración de abastecimiento de aguas municipales.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="referencias"&gt;Referencias&lt;/h2&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;Scott, David B., James W. Simmelink, and Vibeke Nygaard. “Structural Aspects of Dental Caries.” &lt;em&gt;Journal of Dental Research&lt;/em&gt; 53, 2 (1974): 165–78. &lt;a href="https://doi.org/10.1177/00220345740530020401" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://doi.org/10.1177/00220345740530020401&lt;/a&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Frant, Martin S. &amp;ldquo;Where Did Ion Selective Electrodes Come From?” &lt;em&gt;J. Chem. Ed.&lt;/em&gt; 74, 2 (1997): 159. &lt;a href="https://doi.org/10.1021/ed074p159" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://doi.org/10.1021/ed074p159&lt;/a&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;</description></item><item><title>Cantabria 2018</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/formacion-profesorado/oposiciones/quimica/cantabria-2018-O1-E5/</link><pubDate>Mon, 18 Aug 2025 20:06:43 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/formacion-profesorado/oposiciones/quimica/cantabria-2018-O1-E5/</guid><description>&lt;div id="adobe-dc-view" style="width: 100vw; position: relative; left: 50%; right: 50%; margin-left: -50vw; margin-right: -50vw;"&gt;&lt;/div&gt;
&lt;script src="https://documentcloud.adobe.com/view-sdk/viewer.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;script type="text/javascript"&gt;
document.addEventListener("adobe_dc_view_sdk.ready", function(){
var adobeDCView = new AdobeDC.View({clientId: "6a5db401ecfe4a89b9fb36e0e4df9ce0", divId: "adobe-dc-view", locale: "es-ES"});
adobeDCView.previewFile({
content:{location: {url: "https:\/\/fisiquimicamente.com\/recursos-fisica-quimica\/formacion-profesorado\/oposiciones\/quimica\/cantabria-2018-O1-E5\/cantabria-2018-O1-E5.pdf"}},
metaData:{fileName: "cantabria-2018-O1-E5.pdf"}
}, {embedMode: "IN_LINE"});
});
&lt;/script&gt;</description></item><item><title>Cantabria 2018</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/formacion-profesorado/oposiciones/quimica/cantabria-2018-O2-E6/</link><pubDate>Mon, 18 Aug 2025 20:06:43 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/formacion-profesorado/oposiciones/quimica/cantabria-2018-O2-E6/</guid><description>&lt;div id="adobe-dc-view" style="width: 100vw; position: relative; left: 50%; right: 50%; margin-left: -50vw; margin-right: -50vw;"&gt;&lt;/div&gt;
&lt;script src="https://documentcloud.adobe.com/view-sdk/viewer.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;script type="text/javascript"&gt;
document.addEventListener("adobe_dc_view_sdk.ready", function(){
var adobeDCView = new AdobeDC.View({clientId: "6a5db401ecfe4a89b9fb36e0e4df9ce0", divId: "adobe-dc-view", locale: "es-ES"});
adobeDCView.previewFile({
content:{location: {url: "https:\/\/fisiquimicamente.com\/recursos-fisica-quimica\/formacion-profesorado\/oposiciones\/quimica\/cantabria-2018-O2-E6\/cantabria-2018-O2-E6.pdf"}},
metaData:{fileName: "cantabria-2018-O2-E6.pdf"}
}, {embedMode: "IN_LINE"});
});
&lt;/script&gt;</description></item><item><title>Ceuta y Melilla 2018</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/formacion-profesorado/oposiciones/quimica/ceuta-melilla-2018-E2/</link><pubDate>Mon, 18 Aug 2025 20:06:43 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/formacion-profesorado/oposiciones/quimica/ceuta-melilla-2018-E2/</guid><description>&lt;div id="adobe-dc-view" style="width: 100vw; position: relative; left: 50%; right: 50%; margin-left: -50vw; margin-right: -50vw;"&gt;&lt;/div&gt;
&lt;script src="https://documentcloud.adobe.com/view-sdk/viewer.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;script type="text/javascript"&gt;
document.addEventListener("adobe_dc_view_sdk.ready", function(){
var adobeDCView = new AdobeDC.View({clientId: "6a5db401ecfe4a89b9fb36e0e4df9ce0", divId: "adobe-dc-view", locale: "es-ES"});
adobeDCView.previewFile({
content:{location: {url: "https:\/\/fisiquimicamente.com\/recursos-fisica-quimica\/formacion-profesorado\/oposiciones\/quimica\/ceuta-melilla-2018-E2\/ceuta-melilla-2018-E2.pdf"}},
metaData:{fileName: "ceuta-melilla-2018-E2.pdf"}
}, {embedMode: "IN_LINE"});
});
&lt;/script&gt;</description></item><item><title>El jardín de los colores invisibles</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/2bach/quimica/el-jardin-de-los-colores-invisibles/</link><pubDate>Sat, 06 Sep 2025 10:34:41 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/2bach/quimica/el-jardin-de-los-colores-invisibles/</guid><description>&lt;div class="alert alert-heart"&gt;
&lt;div&gt;
Dedicado a todos los abuelos y abuelas del mundo y, en especial, a los míos. Por llevar por bandera la forma más pura de amor.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="-descripción-de-la-actividad"&gt;📜 Descripción de la actividad&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;A través de una historia íntima y cercana, el alumnado se adentra en el jardín de unos abuelos y en una pregunta tan sencilla como poderosa:&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;¿Por qué han cambiado de color las orquídeas? ¿Y cómo podría recuperarse ese violeta de antes?&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;A partir de este relato, se plantea una serie de ejercicios en los que el alumnado deberá:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Comprender cómo &lt;strong&gt;ciertos pigmentos vegetales actúan como indicadores de pH&lt;/strong&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Aplicar el concepto de &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2bach/quimica/acido-base/"&gt;&lt;strong&gt;equilibrio ácido-base&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; en un contexto real.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Calcular &lt;strong&gt;p&lt;em&gt;K&lt;/em&gt;&lt;sub&gt;a&lt;/sub&gt;&lt;/strong&gt;, interpretar &lt;strong&gt;valores de pH&lt;/strong&gt; y justificar cómo modificarlo químicamente.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Conectar la química con lo cotidiano, lo emocional y lo simbólico.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p&gt;🧠 Una propuesta para pensar, resolver&amp;hellip; y sentir.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-agrupamientos"&gt;👥 Agrupamientos&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Puede hacerse individualmente o en parejas.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-temporalización"&gt;⏱️ Temporalización&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Duración estimada: una sesión de 50 min.&lt;/p&gt;</description></item><item><title>País Vasco 2016</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/formacion-profesorado/oposiciones/quimica/pais-vasco-2016-K1/</link><pubDate>Mon, 18 Aug 2025 20:06:43 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/formacion-profesorado/oposiciones/quimica/pais-vasco-2016-K1/</guid><description>&lt;div id="adobe-dc-view" style="width: 100vw; position: relative; left: 50%; right: 50%; margin-left: -50vw; margin-right: -50vw;"&gt;&lt;/div&gt;
&lt;script src="https://documentcloud.adobe.com/view-sdk/viewer.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;script type="text/javascript"&gt;
document.addEventListener("adobe_dc_view_sdk.ready", function(){
var adobeDCView = new AdobeDC.View({clientId: "6a5db401ecfe4a89b9fb36e0e4df9ce0", divId: "adobe-dc-view", locale: "es-ES"});
adobeDCView.previewFile({
content:{location: {url: "https:\/\/fisiquimicamente.com\/recursos-fisica-quimica\/formacion-profesorado\/oposiciones\/quimica\/pais-vasco-2016-K1\/pais-vasco-2016-K1.pdf"}},
metaData:{fileName: "pais-vasco-2016-K1.pdf"}
}, {embedMode: "IN_LINE"});
});
&lt;/script&gt;</description></item><item><title>País Vasco 2021</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/formacion-profesorado/oposiciones/quimica/pais-vasco-2021-K1/</link><pubDate>Mon, 18 Aug 2025 20:06:43 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/formacion-profesorado/oposiciones/quimica/pais-vasco-2021-K1/</guid><description>&lt;div id="adobe-dc-view" style="width: 100vw; position: relative; left: 50%; right: 50%; margin-left: -50vw; margin-right: -50vw;"&gt;&lt;/div&gt;
&lt;script src="https://documentcloud.adobe.com/view-sdk/viewer.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;script type="text/javascript"&gt;
document.addEventListener("adobe_dc_view_sdk.ready", function(){
var adobeDCView = new AdobeDC.View({clientId: "6a5db401ecfe4a89b9fb36e0e4df9ce0", divId: "adobe-dc-view", locale: "es-ES"});
adobeDCView.previewFile({
content:{location: {url: "https:\/\/fisiquimicamente.com\/recursos-fisica-quimica\/formacion-profesorado\/oposiciones\/quimica\/pais-vasco-2021-K1\/pais-vasco-2021-K1.pdf"}},
metaData:{fileName: "pais-vasco-2021-K1.pdf"}
}, {embedMode: "IN_LINE"});
});
&lt;/script&gt;</description></item></channel></rss>