<?xml version="1.0" encoding="utf-8" standalone="yes"?><rss version="2.0" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"><channel><title>2º ESO | FisiQuímicamente</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/etiqueta/2%C2%BA-eso/</link><atom:link href="https://dev.fisiquimicamente.com/etiqueta/2%C2%BA-eso/index.xml" rel="self" type="application/rss+xml"/><description>2º ESO</description><generator>Hugo Blox Builder (https://hugoblox.com)</generator><language>es</language><lastBuildDate>Sun, 30 Aug 2026 16:08:45 +0200</lastBuildDate><image><url>https://dev.fisiquimicamente.com/media/sharing.png</url><title>2º ESO</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/etiqueta/2%C2%BA-eso/</link></image><item><title>La actividad científica</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso-3eso/actividad-cientifica/</link><pubDate>Tue, 01 Oct 2024 13:13:08 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso-3eso/actividad-cientifica/</guid><description>&lt;h2 id="método-científico"&gt;Método científico&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Las &lt;strong&gt;etapas&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;método científico&lt;/strong&gt; son las siguientes:&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="observación"&gt;Observación&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Examinar un fenómeno con el objetivo de sacar toda la información, pero sin modificar dicho fenómeno.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="hipótesis"&gt;Hipótesis&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Posible explicación del fenómeno.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="características"&gt;Características&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Características&lt;/strong&gt; que debe cumplir:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Referirse siempre a situaciones reales o realizables.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Utilizar un lenguaje claro.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Variables a tratar precisas y bien definidas, además de ser observables y medibles.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h3 id="experimentación"&gt;Experimentación&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Comprobación de la hipótesis, tratando de controlar todos los parámetros ajenos al fenómeno que estamos estudiando.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="análisis"&gt;Análisis&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Estudio de los resultados obtenidos.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="conclusión"&gt;Conclusión&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Razonamos si la hipótesis es o no válida.&lt;/p&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;p&gt;Puedes poner en práctica el &lt;strong&gt;método científico&lt;/strong&gt; estudiando los &lt;strong&gt;factores&lt;/strong&gt; que &lt;strong&gt;influyen&lt;/strong&gt; en el &lt;strong&gt;periodo&lt;/strong&gt; de un &lt;strong&gt;péndulo&lt;/strong&gt; con este &lt;em&gt;&lt;strong&gt;laboratorio&lt;/strong&gt;&lt;/em&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/pendulum-lab/latest/pendulum-lab_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;p&gt;o con estas excelentes &lt;strong&gt;prácticas virtuales&lt;/strong&gt; del &lt;a href="http://www.fqsaja.com" target="_blank" rel="noopener"&gt;Departamento de Física y Química del IES Valle del Saja&lt;/a&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;script type="module" src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@justinribeiro/lite-youtube@1/lite-youtube.min.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;p&gt;&lt;lite-youtube videoid="2GDKNIyOCSc" videoStartAt="0"&gt;&lt;/lite-youtube&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;a href="https://drive.google.com/file/d/1owiVZCn_q65ysah9wkTMEPT7nKGVclwe/view" target="_blank" rel="noopener"&gt;Aquí&lt;/a&gt; puedes descargarte el &lt;strong&gt;guion&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;práctica&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;script type="module" src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@justinribeiro/lite-youtube@1/lite-youtube.min.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;p&gt;&lt;lite-youtube videoid="Y9gnmDfAmSw" videoStartAt="0"&gt;&lt;/lite-youtube&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;a href="https://drive.google.com/file/d/1BoNVZ23gxw2arh25ruFEr00die9ojz-o/view" target="_blank" rel="noopener"&gt;Aquí&lt;/a&gt; puedes descargarte el &lt;strong&gt;guion&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;práctica&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="medidas-de-magnitudes"&gt;Medidas de magnitudes&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Una &lt;strong&gt;magnitud&lt;/strong&gt; es toda propiedad que se puede &lt;strong&gt;medir&lt;/strong&gt;. &lt;strong&gt;Medir&lt;/strong&gt; consiste en &lt;strong&gt;comparar&lt;/strong&gt; una cantidad con otra de la misma magnitud, que tomamos como referencia, y a la cual denominamos &lt;strong&gt;unidad&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
Puedes &lt;strong&gt;aprender más&lt;/strong&gt; sobre &lt;strong&gt;magnitudes&lt;/strong&gt;, &lt;strong&gt;unidades&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;símbolos&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;Química Física&lt;/strong&gt; con este &lt;a href="https://iupac.org/wp-content/uploads/2022/09/Espan%cc%83ol-Un-Resumen-Conciso-de-Magnitudes-Unidades-y-Si%cc%81mbolos-en-Qui%cc%81mica-Fi%cc%81sica_-20220829.pdf" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;resumen conciso&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;IUPAC&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h3 id="sistema-internacional-de-unidades-si"&gt;Sistema Internacional de Unidades (SI)&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;El Sistema Internacional de Unidades (SI) define siete &lt;strong&gt;magnitudes básicas&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;Magnitud&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;Unidad&lt;/th&gt;
&lt;th style="text-align: center"&gt;Símbolo&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Tiempo&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Segundo&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;s&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Longitud&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Metro&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;m&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Masa&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Kilogramo&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;kg&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Corriente eléctrica&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Amperio&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;A&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Temperatura&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Kelvin&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;K&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Cantidad de sustancia&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Mol&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;mol&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Intensidad luminosa&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Candela&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;cd&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;p&gt;El &lt;strong&gt;Sistema Internacional&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;Unidades&lt;/strong&gt; (SI) sufrió una revisión en 2018. Puedes leer más sobre ello &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/blog/2020/04/30/actualizacion-de-las-unidades-basicas-del-si/" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;aquí&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;script type="module" src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@justinribeiro/lite-youtube@1/lite-youtube.min.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;p&gt;&lt;lite-youtube videoid="rdhybZKx6Ug" videoStartAt="0"&gt;&lt;/lite-youtube&gt;&lt;/p&gt;
&lt;script type="module" src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@justinribeiro/lite-youtube@1/lite-youtube.min.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;p&gt;&lt;lite-youtube videoid="nqxHnu4LJ6k" videoStartAt="0"&gt;&lt;/lite-youtube&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h4 id="prefijos"&gt;Prefijos&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;La siguiente tabla muestra los &lt;strong&gt;prefijos&lt;/strong&gt; (múltiplos y submúltiplos) del SI:&lt;/p&gt;
&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;Prefijo&lt;/th&gt;
&lt;th style="text-align: center"&gt;Símbolo&lt;/th&gt;
&lt;th style="text-align: center"&gt;Factor&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;Prefijo&lt;/th&gt;
&lt;th style="text-align: center"&gt;Símbolo&lt;/th&gt;
&lt;th style="text-align: center"&gt;Factor&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Tera&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;T&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$10^{12}$&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;pico&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;p&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$10^{-12}$&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Giga&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;G&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$10^{9}$&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;nano&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;n&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$10^{-9}$&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Mega&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;M&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$10^{6}$&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;micro&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$\mu$&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$10^{-6}$&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;kilo&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;k&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$10^{3}$&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;mili&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;m&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$10^{-3}$&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;hecto&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;h&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$10^{2}$&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;centi&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;c&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$10^{-2}$&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;deca&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;da&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$10^{1}$&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;deci&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;d&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$10^{-1}$&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;strong&gt;Descubre&lt;/strong&gt; las distintas &lt;strong&gt;escalas&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;universo&lt;/strong&gt; con &lt;a href="https://htwins.net/scale2/" target="_blank" rel="noopener"&gt;esta excelente &lt;strong&gt;animación interactiva&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;. También te recomendamos echar un vistazo a &lt;a href="https://drive.google.com/file/d/1qxSGkbnnlalpDPRvRWlhh_WdcmXG0-J_/view" target="_blank" rel="noopener"&gt;este magnífico &lt;strong&gt;póster&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;NPL&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h3 id="notación-científica"&gt;Notación científica&lt;/h3&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;strong&gt;Practica&lt;/strong&gt; la &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Notaci%c3%b3n_cient%c3%adfica" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;notación científica&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; con &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/2eso-3eso/notacion-cientifica/" target="_blank" rel="noopener"&gt;esta genial &lt;strong&gt;ficha de actividades&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; de la mano de &lt;a href="https://twitter.com/ivanquifis" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Ivanquifis&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;p&gt;Consiste en escribir un número de la forma:
&lt;/p&gt;
$$
a\times 10^b,
$$&lt;p&gt;
donde $1 \leq a&lt;10$ y $b$ puede ser cualquier número entero (positivo o negativo).&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="ejemplos"&gt;Ejemplos&lt;/h4&gt;
&lt;div class="alert alert-example"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;br&gt;
$$
\begin{aligned}
500 &amp;\rightarrow 5\times 10^2 \\
520 &amp;\rightarrow 5.2\times 10^2 \\
600000 &amp;\rightarrow 6\times 10^5 \\
30000000 &amp;\rightarrow 3\times 10^7 \\
500 000 000 000 000 &amp;\rightarrow 5\times 10^{14} \\
7 000 000 000 000 000 000 000 000 &amp;\rightarrow 7\times 10^{24} \\
0.05 &amp;\rightarrow 5\times 10^{-2} \\
0.052 &amp;\rightarrow 5.2\times 10^{-2} \\
0.0004 &amp;\rightarrow 4\times 10^{-4} \\
0.000 000 01 &amp;\rightarrow 1\times 10^{-8} \\
0.000 000 000 000 000 6 &amp;\rightarrow 6\times 10^{-16} \\
0.000 000 000 000 000 000 000 000 8 &amp;\rightarrow 8\times 10^{-25}
\end{aligned}
$$
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h3 id="factores-de-conversión"&gt;Factores de conversión&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Se trata de multiplicar por fracciones utilizando la conversión entre unidades. En el caso de unidades de superficie (volumen), los factores de conversión van elevados al cuadrado (cubo).&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="ejemplos-1"&gt;Ejemplos&lt;/h4&gt;
&lt;div class="alert alert-example"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;br&gt;
$$
\begin{aligned}
13\thinspace\mathrm{cg} &amp; \longrightarrow \mathrm{hg} \\
13\thinspace\cancel{\mathrm{cg}} &amp; \cdot \frac{1\thinspace\cancel{\mathrm g}}{10^2\thinspace\cancel{\mathrm{cg}}} \cdot \frac{1\thinspace\mathrm{hg}}{10^2\thinspace\cancel{\mathrm{g}}} = 1.3\times 10^{-3}\thinspace\mathrm{hg} \\ \\
3\thinspace\mathrm{dam^2} &amp;\longrightarrow \mathrm{mm^2} \\
3\thinspace\cancel{\mathrm{dam^2}} &amp;\cdot \frac{10^2\thinspace\cancel{\mathrm{m^2}}}{1\thinspace\cancel{\mathrm{dam^2}}} \cdot \frac{10^6\thinspace\mathrm{mm^2}}{1\thinspace\cancel{\mathrm{m^2}}} = 3\times 10^{8}\thinspace\mathrm{mm^2} \\ \\
72\thinspace\mathrm{km/h} &amp;\longrightarrow \mathrm{m/s} \\
72\thinspace\frac{\cancel{\mathrm{km}}}{\cancel{\mathrm{h}}} &amp;\cdot \frac{10^3\thinspace\mathrm{m}}{1\thinspace\cancel{\mathrm{km}}} \cdot \frac{1\thinspace\cancel{\mathrm{h}}}{3600\thinspace\mathrm{s}} = 20\thinspace\mathrm{m/s} \\ \\
24\thinspace\mathrm{g/cm^3} &amp;\longrightarrow \mathrm{\mu g/\mu L} \\
24\thinspace\frac{\cancel{\mathrm g}}{\cancel{\mathrm{cm^3}}} &amp;\cdot \frac{10^6\thinspace\mathrm{\mu g}}{1\thinspace\cancel{\mathrm{g}}} \cdot \frac{10^3\thinspace\cancel{\mathrm{cm^3}}}{1\thinspace\cancel{\mathrm{dm^3}}} \cdot \frac{1\thinspace\cancel{\mathrm{dm^3}}}{1\thinspace\cancel{\mathrm{L}}} \cdot \frac{1\thinspace\cancel{\mathrm{L}}}{10^6\thinspace\mathrm{\mu L}} = 2.4 \times 10^4\thinspace\mathrm{\mu g/\mu L} \\ \\
5\thinspace\mathrm{L/s} &amp;\longrightarrow \mathrm{m^3/h} \\
5\thinspace\frac{\cancel{\mathrm L}}{\cancel{\mathrm s}} &amp;\cdot \frac{1\thinspace\mathrm m^3}{10^3\thinspace\cancel{\mathrm L}} \cdot \frac{3600\thinspace\cancel{\mathrm s}}{1\thinspace\mathrm h} = 18\thinspace\mathrm{m^3/h}
\end{aligned}
$$
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="laboratorio-escolar"&gt;Laboratorio escolar&lt;/h2&gt;
&lt;h3 id="instrumental"&gt;Instrumental&lt;/h3&gt;
&lt;div class="alert alert-game"&gt;
&lt;div&gt;
Juega a &lt;strong&gt;identificar&lt;/strong&gt; el &lt;strong&gt;instrumental&lt;/strong&gt; básico de &lt;strong&gt;laboratorio&lt;/strong&gt; con &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/juegos/2eso-3eso/dobble-instrumentos-laboratorio/"&gt;esta genial &lt;strong&gt;adaptación&lt;/strong&gt; del juego de cartas &lt;strong&gt;Dobble&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;, el juego &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/juegos/2eso-3eso/atrapalo/"&gt;&lt;strong&gt;¡Atrápalo!&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; o las &lt;a href="https://drive.google.com/drive/folders/1fXglHz9nq0EfVzLDEIRKqPGG9VOWL_Pb" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;tarjetas&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; de &lt;a href="https://twitter.com/af_bertotomas" target="_blank" rel="noopener"&gt;Berto Tomás&lt;/a&gt;, en colaboración con el &lt;a href="https://twitter.com/pquimic" target="_blank" rel="noopener"&gt;Dr. Vieta&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;figure id="figure-iconos-creados-por-freepik-de-flaticonhttpswwwflaticoncompackslaboratory-equipment"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="[Iconos creados por Freepik de Flaticon](https://www.flaticon.com/packs/laboratory-equipment)"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/actividad-cientifica-2ESO-3ESO/instrumental.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;a href="https://www.flaticon.com/packs/laboratory-equipment" target="_blank" rel="noopener"&gt;Iconos creados por Freepik de Flaticon&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="normas-básicas-de-seguridad"&gt;Normas básicas de seguridad&lt;/h3&gt;
&lt;script type="module" src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@justinribeiro/lite-youtube@1/lite-youtube.min.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;lite-youtube videoid="BRDApYgvDqQ" videoStartAt="0"&gt;&lt;/lite-youtube&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Llevar ropa adecuada (idealmente bata, guantes y gafas de seguridad).&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Llevar el pelo recogido.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Prohibido comer, beber y fumar dentro del laboratorio.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;No probar ni oler nada.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;No mezclar productos sin comprobar previamente sus etiquetas.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h3 id="pictogramas-de-peligro"&gt;Pictogramas de peligro&lt;/h3&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;p&gt;Os recomendamos echar un vistazo a &lt;a href="https://echa.europa.eu/es/pictograms-infographic" target="_blank" rel="noopener"&gt;esta estupenda &lt;strong&gt;infografía&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; de la &lt;a href="https://echa.europa.eu/es/home" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;ECHA&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; (Agencia Europea de Sustancias y Mezclas Químicas), donde puedes aprender más sobre &lt;strong&gt;qué significa&lt;/strong&gt; cada pictograma, &lt;strong&gt;qué hacer&lt;/strong&gt; en caso de tener que manipular productos químicos con una determinada etiqueta y &lt;strong&gt;dónde se utiliza&lt;/strong&gt; cada pictograma.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;También os recomendamos los magníficos &lt;a href="https://drive.google.com/drive/folders/1NDRYYRO93xZiSHmhS1hx6tb1MpbMWmWp" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;pósters de Berto Tomás&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class="gallery-grid"&gt;
&lt;div class="gallery-item gallery-item--medium"&gt;
&lt;a data-fancybox="gallery-pictogramas-peligro" href="https://dev.fisiquimicamente.com/media/albums/pictogramas-peligro/acid.png" data-width="3000" data-height="3000" data-caption="&amp;lt;span style=&amp;#34;font-variant:small-caps;&amp;#34;&amp;gt;corrosivo&amp;lt;/span&amp;gt;"&gt;
&lt;img src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/albums/pictogramas-peligro/acid_hu_cc2642f4b07838ac.webp" loading="lazy" alt="corrosivo" width="750" height="750"&gt;
&lt;/a&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class="gallery-item gallery-item--medium"&gt;
&lt;a data-fancybox="gallery-pictogramas-peligro" href="https://dev.fisiquimicamente.com/media/albums/pictogramas-peligro/aqpol.png" data-width="3000" data-height="3000" data-caption="&amp;lt;span style=&amp;#34;font-variant:small-caps;&amp;#34;&amp;gt;peligro para el medio ambiente&amp;lt;/span&amp;gt;"&gt;
&lt;img src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/albums/pictogramas-peligro/aqpol_hu_f998f8c4d0777b8e.webp" loading="lazy" alt="peligro para el medio ambiente" width="750" height="750"&gt;
&lt;/a&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class="gallery-item gallery-item--medium"&gt;
&lt;a data-fancybox="gallery-pictogramas-peligro" href="https://dev.fisiquimicamente.com/media/albums/pictogramas-peligro/bottle.png" data-width="3000" data-height="3000" data-caption="&amp;lt;span style=&amp;#34;font-variant:small-caps;&amp;#34;&amp;gt;gas a presión&amp;lt;/span&amp;gt;"&gt;
&lt;img src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/albums/pictogramas-peligro/bottle_hu_32df8dde1c0669c3.webp" loading="lazy" alt="gas a presión" width="750" height="750"&gt;
&lt;/a&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class="gallery-item gallery-item--medium"&gt;
&lt;a data-fancybox="gallery-pictogramas-peligro" href="https://dev.fisiquimicamente.com/media/albums/pictogramas-peligro/exclam.png" data-width="3000" data-height="3000" data-caption="&amp;lt;span style=&amp;#34;font-variant:small-caps;&amp;#34;&amp;gt;peligro para la salud&amp;lt;/span&amp;gt;"&gt;
&lt;img src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/albums/pictogramas-peligro/exclam_hu_ab10369ceee035a1.webp" loading="lazy" alt="peligro para la salud" width="750" height="750"&gt;
&lt;/a&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class="gallery-item gallery-item--medium"&gt;
&lt;a data-fancybox="gallery-pictogramas-peligro" href="https://dev.fisiquimicamente.com/media/albums/pictogramas-peligro/explos.png" data-width="3000" data-height="3000" data-caption="&amp;lt;span style=&amp;#34;font-variant:small-caps;&amp;#34;&amp;gt;explosivo&amp;lt;/span&amp;gt;"&gt;
&lt;img src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/albums/pictogramas-peligro/explos_hu_2ca7e32fec4fc03.webp" loading="lazy" alt="explosivo" width="750" height="750"&gt;
&lt;/a&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class="gallery-item gallery-item--medium"&gt;
&lt;a data-fancybox="gallery-pictogramas-peligro" href="https://dev.fisiquimicamente.com/media/albums/pictogramas-peligro/flame-O.png" data-width="3000" data-height="3000" data-caption="&amp;lt;span style=&amp;#34;font-variant:small-caps;&amp;#34;&amp;gt;comburente&amp;lt;/span&amp;gt;"&gt;
&lt;img src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/albums/pictogramas-peligro/flame-O_hu_1d06c3c3e0078859.webp" loading="lazy" alt="comburente" width="750" height="750"&gt;
&lt;/a&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class="gallery-item gallery-item--medium"&gt;
&lt;a data-fancybox="gallery-pictogramas-peligro" href="https://dev.fisiquimicamente.com/media/albums/pictogramas-peligro/flame.png" data-width="3000" data-height="3000" data-caption="&amp;lt;span style=&amp;#34;font-variant:small-caps;&amp;#34;&amp;gt;inflamable&amp;lt;/span&amp;gt;"&gt;
&lt;img src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/albums/pictogramas-peligro/flame_hu_e4974f3126846f34.webp" loading="lazy" alt="inflamable" width="750" height="750"&gt;
&lt;/a&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class="gallery-item gallery-item--medium"&gt;
&lt;a data-fancybox="gallery-pictogramas-peligro" href="https://dev.fisiquimicamente.com/media/albums/pictogramas-peligro/health.png" data-width="3000" data-height="3000" data-caption="&amp;lt;span style=&amp;#34;font-variant:small-caps;&amp;#34;&amp;gt;peligro grave para la salud&amp;lt;/span&amp;gt;"&gt;
&lt;img src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/albums/pictogramas-peligro/health_hu_d756a0f2ef248c4c.webp" loading="lazy" alt="peligro grave para la salud" width="750" height="750"&gt;
&lt;/a&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class="gallery-item gallery-item--medium"&gt;
&lt;a data-fancybox="gallery-pictogramas-peligro" href="https://dev.fisiquimicamente.com/media/albums/pictogramas-peligro/skull.png" data-width="3000" data-height="3000" data-caption="&amp;lt;span style=&amp;#34;font-variant:small-caps;&amp;#34;&amp;gt;toxicidad aguda&amp;lt;/span&amp;gt;"&gt;
&lt;img src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/albums/pictogramas-peligro/skull_hu_3abbca96895a337e.webp" loading="lazy" alt="toxicidad aguda" width="750" height="750"&gt;
&lt;/a&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;</description></item><item><title>La materia</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso-3eso/materia/</link><pubDate>Fri, 22 Nov 2024 19:44:02 +0100</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso-3eso/materia/</guid><description>&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
Te recomendamos echar un vistazo a &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/blog/2021/09/12/los-materiales-y-las-cuatro-preguntas-esenciales-de-la-quimica/" target="_blank" rel="noopener"&gt;esta excelente entrada del &lt;strong&gt;blog&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; para aprender sobre &lt;strong&gt;materiales&lt;/strong&gt; y las &lt;strong&gt;cuatro preguntas&lt;/strong&gt; esenciales de la &lt;strong&gt;Química&lt;/strong&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="propiedades-generales"&gt;Propiedades generales&lt;/h2&gt;
&lt;dl&gt;
&lt;dt&gt;Materia&lt;/dt&gt;
&lt;dd&gt;Todo lo que tiene &lt;strong&gt;masa&lt;/strong&gt; y ocupa un &lt;strong&gt;volumen&lt;/strong&gt;.&lt;/dd&gt;
&lt;dt&gt;Sistema material&lt;/dt&gt;
&lt;dd&gt;Porción de materia confinada en una región del espacio.&lt;/dd&gt;
&lt;dt&gt;Sustancia&lt;/dt&gt;
&lt;dd&gt;Forma de materia que tiene una composición química y unas propiedades características determinadas.&lt;/dd&gt;
&lt;/dl&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;masa&lt;/strong&gt; y el &lt;strong&gt;volumen&lt;/strong&gt; son &lt;strong&gt;propiedades generales&lt;/strong&gt; de la materia, lo que significa que no nos permiten distinguir una sustancia de otra.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="masa"&gt;Masa&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Es la &lt;strong&gt;cantidad&lt;/strong&gt; de materia que tiene un objeto o sistema material.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;En el SI se mide en kg.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="volumen"&gt;Volumen&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Es el &lt;strong&gt;espacio&lt;/strong&gt; que ocupa un objeto o sistema material.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;En el SI se mide en $\mathrm{m^3}$, aunque también se puede medir en L ($1\thinspace\mathrm{m^3} = 10^3\thinspace\mathrm L$).&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="propiedades-específicas"&gt;Propiedades específicas&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Las &lt;strong&gt;propiedades específicas&lt;/strong&gt; o &lt;strong&gt;características&lt;/strong&gt; de la materia son aquellas que nos permiten distinguir una sustancia de otra.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="densidad"&gt;Densidad&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;densidad&lt;/strong&gt; $d$ de un objeto se define como la relación (cociente) entre su masa $m$ y su volumen $V$:
&lt;/p&gt;
$$
d = \frac{m}{V}
$$&lt;p&gt;
En el SI se mide en kg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;En &lt;a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Density#Various_materials" target="_blank" rel="noopener"&gt;esta tabla, tomada de la entrada sobre densidad en la versión inglesa de la Wikipedia&lt;/a&gt;, puedes ver la densidad de diversos materiales (ordenados de menor a mayor densidad).&lt;/p&gt;
&lt;!-- [^1]: Densidades de diversos materiales, tomadas de la [entrada sobre densidad en la versión inglesa de la Wikipedia](https://en.wikipedia.org/wiki/Density#Various_materials).
| Material | Densidad (kg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) | Notas |
| --- | :---: | --- |
| Hidrógeno | 0.0898 | |
| Helio | 0.179 | |
| Aire | 1.2 | A nivel del mar |
| Poliestireno | 75 | [Aprox.](http://www.madsci.org/posts/archives/mar2000/954534602.Ph.r.html) |
| Corcho | 240 | [Aprox.](http://www.madsci.org/posts/archives/mar2000/954534602.Ph.r.html) |
| Litio (Li) | 535 | |
| Madera | 700 | Valor [*típico*](https://www.engineeringtoolbox.com/wood-density-d_40.html) |
| Potasio (K) | 860 | CRC Press Handbook of Tables for Applied Engineering Science, 2nd Edition, 1976, Table 1-59 |
| Hielo | 916.7 | A temperatura bajo cero |
| Aceite de cocina | 910-930 | |
| Sodio (Na) | 970 | |
| Agua dulce | 1000 | A $4\thinspace^\circ \mathrm C$ (densidad máxima) |
| Agua salada | 1030 | $3\thinspace\\%$ |
| Oxígeno líquido | 1141 | A $\approx -219\thinspace^\circ \mathrm C$ |
| Nylon | 1150 | |
| Plásticos | 1175 | Aprox.; para polipropileno y PET/PVC |
| Glicerina | 1261 | [https://physics.nist.gov/cgi-bin/Star/compos.pl?matno=174](https://physics.nist.gov/cgi-bin/Star/compos.pl?matno=174) |
| Magnesio (Mg) | 1740 | |
| Berilio (Be) | 1850 | |
| Silicio (Si) | 2330 | |
| Hormigón | 2400 | [https://hypertextbook.com/facts/1999/KatrinaJones.shtml](https://hypertextbook.com/facts/1999/KatrinaJones.shtml) |
| Aluminio (Al) | 2700 | |
| Diamante | 3500 | |
| Titanio (Ti) | 4540 | |
| Selenio (Se) | 4800 | |
| Vanadio (V) | 6100 | |
| Antimonio (Sb) | 6690 | |
| Zinc (Zn) | 7000 | |
| Cromo (Cr) | 7200 | |
| Estaño (Sn) | 7310 | |
| Manganeso (Mn) | 7325 | Approx. |
| Hierro (Fe) | 7870 | |
| Niobio (Nb) | 8570 | |
| Latón | 8600 | Hugh D. Young; Roger A. Freedman. University Physics with Modern Physics. Addison-Wesley; 2012. p. 374. |
| Cadmio (Cd) | 8650 | |
| Cobalto (Co) | 8900 | |
| Níquel (Ni) | 8900 | |
| Cobre (Cu) | 8940 | |
| Bismuto (Bi) | 9750 | |
| Molibdeno (Mo) | 10220 | |
| Plata (Ag) | 10500 | |
| Plomo (Pb) | 11340 | |
| Torio (Th) | 11700 | |
| Rodio (Rh) | 12410 | |
| Mercurio (Hg) | 13546 | |
| Tantalio (Ta) | 16600 | |
| Uranio (U) | 18800 | |
| Wolframio (W) | 19300 | |
| Oro (Au) | 19320 | |
| Plutonio (Pu) | 19840 | |
| Renio (Re) | 21020 | |
| Platino (Pt) | 21450 | |
| Iridio (Ir) | 22420 | |
| Osmio (Os) | 22570 | | --&gt;
&lt;figure id="figure-una-probeta-graduada-llena-de-varios-líquidos-de-abajo-a-arriba-jarabe-de-arce-jabón-lavavajillas-agua-vino-aceite-vegetal-y-aceite-de-oliva-para-ilustrar-la-densidad-kelvinsonghttpscommonswikimediaorgwikiuserkelvinsong--cc-byhttpscreativecommonsorglicensesby30"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img src="https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/71/Artsy_density_column.png/207px-Artsy_density_column.png" alt="Una probeta graduada llena de varios líquidos (de abajo a arriba: jarabe de arce, jabón lavavajillas, agua, vino, aceite vegetal y aceite de oliva) para ilustrar la densidad. [Kelvinsong](https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Kelvinsong) / [CC BY](https://creativecommons.org/licenses/by/3.0)" loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Una probeta graduada llena de varios líquidos (de abajo a arriba: jarabe de arce, jabón lavavajillas, agua, vino, aceite vegetal y aceite de oliva) para ilustrar la densidad. &lt;br&gt; &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Kelvinsong" target="_blank" rel="noopener"&gt;Kelvinsong&lt;/a&gt; / &lt;a href="https://creativecommons.org/licenses/by/3.0" target="_blank" rel="noopener"&gt;CC BY&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;Puedes aprender más sobre la &lt;strong&gt;densidad&lt;/strong&gt; &lt;em&gt;jugando&lt;/em&gt; con esta &lt;strong&gt;simulación&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/density/latest/density_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;h4 id="ejemplos"&gt;Ejemplos&lt;/h4&gt;
&lt;div class="alert alert-example"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;br&gt;
&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;El etanol tiene una densidad de $0.79\thinspace\mathrm{g/cm^3}$. Calcula la masa contenida en una botella de medio litro.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;p&gt;Lo primero que tenemos que hacer es &lt;em&gt;&lt;strong&gt;homogeneizar&lt;/strong&gt;&lt;/em&gt; las unidades. Podemos convertir el volumen, $0.5\thinspace\mathrm L$, en $\mathrm{cm^3}$:
&lt;/p&gt;
$$
0.5\thinspace\cancel{\mathrm L}\cdot \frac{1\thinspace\cancel{\mathrm{dm^3}}}{1\thinspace\cancel{\mathrm L}}\cdot \frac{10^3\thinspace\mathrm{cm^3}}{1\thinspace\cancel{\mathrm{dm^3}}} = 500\thinspace\mathrm{cm^3}
$$&lt;p&gt;
A partir de la expresión de la densidad, podemos &lt;strong&gt;despejar&lt;/strong&gt; la &lt;strong&gt;masa&lt;/strong&gt; $m$:
&lt;/p&gt;
$$
d = \frac{m}{V}\rightarrow m = V\cdot d = 500\thinspace\cancel{\mathrm{cm^3}} \cdot 0.79\thinspace\mathrm{g/\cancel{cm^3}} = 395\thinspace\mathrm{g} = 0.395\thinspace\mathrm{kg}
$$
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class="alert alert-example"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;br&gt;
&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;Calcula el volumen que ocupan $390\thinspace\mathrm g$ de una sustancia cuya densidad es de $2390\thinspace\mathrm{kg/m^3}$.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;p&gt;Ya que la densidad nos la dan en unidades del SI, pasamos la masa, $m=390\thinspace\mathrm g$, a kg:
&lt;/p&gt;
$$
m = 390\thinspace\cancel{\mathrm g} \cdot \frac{1\thinspace\mathrm{kg}}{10^3\thinspace\cancel{\mathrm g}} = 0.390\thinspace\mathrm{kg}
$$&lt;p&gt;A partir de la expresión de la densidad, despejamos el volumen $V$:&lt;/p&gt;
$$
d = \frac{m}{V}\rightarrow V = \frac{m}{d} = \frac{0.390\thinspace\cancel{\mathrm{kg}}}{2390\thinspace\mathrm{\cancel{kg}/m^3}} = 1.632\times 10^{-4}\thinspace\mathrm{m^3} = 163.2\thinspace\mathrm{cm^3}
$$
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="estados-de-agregación"&gt;Estados de agregación&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Los tres principales &lt;strong&gt;estados de agregación&lt;/strong&gt; en los que podemos encontrar a la materia son:&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="sólido"&gt;Sólido&lt;/h3&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Volumen y forma fijos.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;No se pueden comprimir.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;No fluyen por sí mismos.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h3 id="líquido"&gt;Líquido&lt;/h3&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Volumen fijo, forma variable.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Poco compresibles.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Pueden fluir.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h3 id="gaseoso"&gt;Gaseoso&lt;/h3&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Volumen y forma variables.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Se comprimen.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Fluyen fácilmente.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;p&gt;¿En qué &lt;strong&gt;estado&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;agregación&lt;/strong&gt; está la &lt;strong&gt;nieve&lt;/strong&gt;? Descúbrelo en &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/blog/2023/03/31/nieve/"&gt;esta estupenda &lt;strong&gt;entrada&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;blog&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;También puedes &lt;strong&gt;aprender más&lt;/strong&gt; sobre el cuarto estado de la materia, el &lt;strong&gt;plasma&lt;/strong&gt;, &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/blog/2022/05/06/plasma/"&gt;aquí&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h3 id="cambios-de-estado"&gt;Cambios de estado&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;La materia puede &lt;strong&gt;cambiar&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;estado&lt;/strong&gt; al &lt;strong&gt;variar&lt;/strong&gt; la &lt;strong&gt;presión&lt;/strong&gt; o &lt;strong&gt;temperatura&lt;/strong&gt;, permaneciendo su masa constante mientras que su volumen varía.&lt;/p&gt;
&lt;figure &gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt=""
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/materia-2ESO-3ESO/cambios-estado.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
Si quieres &lt;strong&gt;aprender más&lt;/strong&gt; sobre la &lt;strong&gt;naturaleza&lt;/strong&gt; de los &lt;strong&gt;cambios&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;estado&lt;/strong&gt;, te recomendamos leer &lt;a href="http://www.fqsaja.com/?p=10513" target="_blank" rel="noopener"&gt;esta &lt;strong&gt;entrada&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;blog&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;IES Valle del Saja&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;p&gt;Además, &lt;strong&gt;durante&lt;/strong&gt; un &lt;strong&gt;cambio&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;estado&lt;/strong&gt; la &lt;strong&gt;temperatura&lt;/strong&gt; permanece &lt;strong&gt;constante&lt;/strong&gt;, como se muestra en la siguiente curva de calentamiento (temperatura$-$tiempo) de una sustancia pura:&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-la-sustancia-comienza-en-estado-sólido-calentándose-hasta-los-3thinspdegc-su-temperatura-de-fusión-una-vez-se-ha-fundido-completamente-sigue-calentándose-en-estado-líquido-hasta-los-113thinspdegc-su-temperatura-de-ebullición-a-partir-de-esa-temperatura-la-sustancia-se-encuentra-en-estado-gaseoso-y-puede-seguir-calentándose-indefinidamente-a-partir-de-una-cierta-temperatura-la-materia-pasa-a-otro-estado-conocido-como-plasmahttpsfisiquimicamentecomblog20220506plasma-mdashgas-ionizado"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="La sustancia comienza en estado sólido, calentándose hasta los 3&amp;thinsp;&amp;deg;C, su **temperatura de fusión**. Una vez se ha fundido completamente, sigue calentándose, en estado líquido, hasta los 113&amp;thinsp;&amp;deg;C, su **temperatura de ebullición**. A partir de esa temperatura la sustancia se encuentra en estado gaseoso y puede seguir calentándose *indefinidamente* (a partir de una cierta temperatura, la materia pasa a otro estado conocido como [**plasma**](https://fisiquimicamente.com/blog/2022/05/06/plasma/) &amp;mdash;gas ionizado)."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/materia-2ESO-3ESO/grafica-calentamiento.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
La sustancia comienza en estado sólido, calentándose hasta los 3 °C, su &lt;strong&gt;temperatura de fusión&lt;/strong&gt;. Una vez se ha fundido completamente, sigue calentándose, en estado líquido, hasta los 113 °C, su &lt;strong&gt;temperatura de ebullición&lt;/strong&gt;. A partir de esa temperatura la sustancia se encuentra en estado gaseoso y puede seguir calentándose &lt;em&gt;indefinidamente&lt;/em&gt; (a partir de una cierta temperatura, la materia pasa a otro estado conocido como &lt;a href="https://fisiquimicamente.com/blog/2022/05/06/plasma/" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;plasma&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; —gas ionizado).
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;Las &lt;strong&gt;temperaturas&lt;/strong&gt; (o puntos) de &lt;strong&gt;fusión&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;ebullición&lt;/strong&gt; (ambas aumentan con la presión) son, al igual que la densidad, &lt;strong&gt;propiedades características&lt;/strong&gt; de la materia.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;También puedes ver esta excelente &lt;strong&gt;práctica virtual&lt;/strong&gt; del &lt;a href="http://www.fqsaja.com" target="_blank" rel="noopener"&gt;Departamento de Física y Química del IES Valle del Saja&lt;/a&gt; donde nos enseñan cómo realizar una &lt;strong&gt;gráfica&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;enfriamiento&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;naftaleno&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;script type="module" src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@justinribeiro/lite-youtube@1/lite-youtube.min.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;lite-youtube videoid="j1N81E1ys34" videoStartAt="0"&gt;&lt;/lite-youtube&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;a href="https://drive.google.com/file/d/1Bycu4IzGGw0OgaXdV7oo5Cko5C4TWa4H/view" target="_blank" rel="noopener"&gt;Aquí&lt;/a&gt; puedes descargarte el &lt;strong&gt;guion&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;práctica&lt;/strong&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="modelo-cinético-molecular"&gt;Modelo cinético-molecular&lt;/h2&gt;
&lt;h3 id="postulados"&gt;Postulados&lt;/h3&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;La &lt;strong&gt;materia&lt;/strong&gt; está &lt;strong&gt;formada&lt;/strong&gt; por &lt;strong&gt;partículas&lt;/strong&gt; muy pequeñas, entre las que no existe nada (vacío).&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Existen &lt;strong&gt;fuerzas&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;atracción&lt;/strong&gt; que mantienen unidas a las partículas.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Las partículas están en &lt;strong&gt;continuo movimiento&lt;/strong&gt;, siendo la &lt;strong&gt;temperatura&lt;/strong&gt; una medida de su &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/4eso/energia-trabajo-calor/#energía-cinética-e_mathrm-c"&gt;&lt;strong&gt;energía cinética&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; &lt;strong&gt;media&lt;/strong&gt; (a mayor temperatura mayor velocidad).&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h3 id="explicación-de-los-estados-de-agregación"&gt;Explicación de los estados de agregación&lt;/h3&gt;
&lt;h4 id="sólido-1"&gt;Sólido&lt;/h4&gt;
&lt;figure id="figure-en-un-sólido-la-interacción-entre-las-partículas-es-muy-fuerte-y-éstas-están-vibrando"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="En un **sólido** la **interacción** entre las partículas es muy **fuerte**, y éstas están **vibrando**." srcset="
/media/materia-2ESO-3ESO/solido_hu_c333ae6e2704cea2.webp 400w,
/media/materia-2ESO-3ESO/solido_hu_88906ab009166821.webp 760w,
/media/materia-2ESO-3ESO/solido_hu_4a86ba4e1739bd9e.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/materia-2ESO-3ESO/solido_hu_c333ae6e2704cea2.webp"
width="640"
height="480"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
En un &lt;strong&gt;sólido&lt;/strong&gt; la &lt;strong&gt;interacción&lt;/strong&gt; entre las partículas es muy &lt;strong&gt;fuerte&lt;/strong&gt;, y éstas están &lt;strong&gt;vibrando&lt;/strong&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="líquido-1"&gt;Líquido&lt;/h4&gt;
&lt;figure id="figure-en-un-líquido-la-interacción-entre-las-partículas-es-intermedia-y-éstas-además-de-vibrar-pueden-rotar-y-moverse-ligeramente"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="En un **líquido** la **interacción** entre las partículas es **intermedia**, y éstas además de **vibrar** pueden **rotar** y **moverse** ligeramente." srcset="
/media/materia-2ESO-3ESO/liquido_hu_cef662a1ad847e9a.webp 400w,
/media/materia-2ESO-3ESO/liquido_hu_b068d3681bd51d8a.webp 760w,
/media/materia-2ESO-3ESO/liquido_hu_f3e2fc44dfa0c9fb.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/materia-2ESO-3ESO/liquido_hu_cef662a1ad847e9a.webp"
width="640"
height="480"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
En un &lt;strong&gt;líquido&lt;/strong&gt; la &lt;strong&gt;interacción&lt;/strong&gt; entre las partículas es &lt;strong&gt;intermedia&lt;/strong&gt;, y éstas además de &lt;strong&gt;vibrar&lt;/strong&gt; pueden &lt;strong&gt;rotar&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;moverse&lt;/strong&gt; ligeramente.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="gas"&gt;Gas&lt;/h4&gt;
&lt;figure id="figure-en-un-gas-las-partículas-apenas-interactúan-entre-sí-y-éstas-se-mueven-aleatoriamente-en-todas-las-direcciones"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="En un **gas** las partículas **apenas interactúan** entre sí y éstas se **mueven aleatoriamente** en todas las direcciones." srcset="
/media/materia-2ESO-3ESO/gas_hu_5cc7d7550bee95a.webp 400w,
/media/materia-2ESO-3ESO/gas_hu_2c804ce20d6d85a9.webp 760w,
/media/materia-2ESO-3ESO/gas_hu_fe17415e9c0f0d37.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/materia-2ESO-3ESO/gas_hu_5cc7d7550bee95a.webp"
width="640"
height="480"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
En un &lt;strong&gt;gas&lt;/strong&gt; las partículas &lt;strong&gt;apenas interactúan&lt;/strong&gt; entre sí y éstas se &lt;strong&gt;mueven aleatoriamente&lt;/strong&gt; en todas las direcciones.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;Mira esta &lt;strong&gt;simulación&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;aire&lt;/strong&gt; por el Dr. Michael Kuiper, jefe de equipo del grupo de Modelización Molecular y de Materiales del &lt;a href="https://research.csiro.au/data61/" target="_blank" rel="noopener"&gt;proyecto Data61 de la CSIRO&lt;/a&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;script type="module" src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@justinribeiro/lite-youtube@1/lite-youtube.min.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;lite-youtube videoid="j9JvX58aRfg" videoStartAt="0"&gt;&lt;/lite-youtube&gt;
&lt;h3 id="simulación"&gt;Simulación&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Puedes conocer mejor las &lt;strong&gt;propiedades&lt;/strong&gt; de los &lt;strong&gt;estados de agregación&lt;/strong&gt; con la siguiente &lt;strong&gt;simulación&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/states-of-matter-basics/latest/states-of-matter-basics_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;p&gt;o ver esta &lt;strong&gt;simulación&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;congelación&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;agua&lt;/strong&gt; en &lt;strong&gt;hielo&lt;/strong&gt; por el Dr. Michael Kuiper, jefe de equipo del grupo de Modelización Molecular y de Materiales del &lt;a href="https://research.csiro.au/data61/" target="_blank" rel="noopener"&gt;proyecto Data61 de la CSIRO&lt;/a&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;script type="module" src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@justinribeiro/lite-youtube@1/lite-youtube.min.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;lite-youtube videoid="pYClU2f85H4" videoStartAt="0"&gt;&lt;/lite-youtube&gt;
&lt;h2 id="mezclas"&gt;Mezclas&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Al mezclarse dos o más sustancias distintas, no se obtiene una nueva sustancia, ya que las sustancias que forman la mezcla &lt;strong&gt;conservan&lt;/strong&gt; sus &lt;strong&gt;propiedades&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;pueden separarse&lt;/strong&gt; mediante procedimientos físico-químicos.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="tipos"&gt;Tipos&lt;/h3&gt;
&lt;h4 id="homogéneas"&gt;Homogéneas&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Aquellas en las que &lt;strong&gt;no&lt;/strong&gt; es posible distinguir sus componentes a simple vista.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="heterogéneas"&gt;Heterogéneas&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Aquellas en las que &lt;strong&gt;sí&lt;/strong&gt; es posible distinguir sus componentes a simple vista.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="disoluciones"&gt;Disoluciones&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Son un buen ejemplo de &lt;strong&gt;mezclas homogéneas&lt;/strong&gt;, cuyos componentes pueden ser tanto sólidos, líquidos o gases. En una &lt;strong&gt;disolución&lt;/strong&gt; distinguimos dos &lt;strong&gt;componentes&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;dl&gt;
&lt;dt&gt;Soluto&lt;/dt&gt;
&lt;dd&gt;El componente que está en menor proporción.&lt;/dd&gt;
&lt;dt&gt;Disolvente&lt;/dt&gt;
&lt;dd&gt;El componente que está en mayor proporción.&lt;/dd&gt;
&lt;/dl&gt;
&lt;h4 id="concentración"&gt;Concentración&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Es una &lt;strong&gt;medida&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;cantidad&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;soluto&lt;/strong&gt; en una cantidad dada de disolvente. Podemos expresarla de varias formas distintas, entre ellas:&lt;/p&gt;
&lt;h5 id="gl"&gt;g/L&lt;/h5&gt;
&lt;p&gt;Expresa el número de gramos de soluto por cada litro de disolución:
&lt;/p&gt;
$$
c\thinspace(\mathrm{g/L}) = \frac{m_\text{soluto}\thinspace (\mathrm{g})}{V_\text{disolución}\thinspace (\mathrm{L})}
$$&lt;h5 id="-en-masa"&gt;% en masa&lt;/h5&gt;
&lt;p&gt;Expresa el número de gramos de soluto por cada $100\thinspace\mathrm g$ de disolución:
&lt;/p&gt;
$$
c\thinspace(\%\thinspace m) = \frac{m_\text{soluto}}{m_\text{soluto}+m_\text{disolvente}}\times 100
$$&lt;h5 id="-en-volumen"&gt;% en volumen&lt;/h5&gt;
&lt;p&gt;Expresa el número de litros de soluto por cada $100\thinspace\mathrm L$ de disolución:
&lt;/p&gt;
$$
c\thinspace(\%\thinspace V) = \frac{V_\text{soluto}}{V_\text{soluto}+V_\text{disolvente}}\times 100
$$&lt;h5 id="simulación-1"&gt;Simulación&lt;/h5&gt;
&lt;p&gt;Puedes aprender más con esta &lt;strong&gt;simulación&lt;/strong&gt;, donde se expresa la concentración en mol/L, es decir, cuántos moles&lt;sup id="fnref:1"&gt;&lt;a href="#fn:1" class="footnote-ref" role="doc-noteref"&gt;1&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; de soluto hay por cada litro de disolución:&lt;/p&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/concentration/latest/concentration_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;h3 id="métodos-de-separación"&gt;Métodos de separación&lt;/h3&gt;
&lt;h4 id="decantación"&gt;Decantación&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Método &lt;strong&gt;físico&lt;/strong&gt; para separar mezclas &lt;strong&gt;heterogéneas&lt;/strong&gt; de líquidos y sólidos no solubles (suspendidos) o de &lt;strong&gt;líquidos&lt;/strong&gt; no miscibles de &lt;strong&gt;diferente densidad&lt;/strong&gt; (con un embudo de decantación).&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="filtración"&gt;Filtración&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Método &lt;strong&gt;físico&lt;/strong&gt; para separar mezclas &lt;strong&gt;heterogéneas&lt;/strong&gt; de líquidos y sólidos no solubles a través de un medio poroso, llamado tamiz, criba, cedazo o &lt;strong&gt;filtro&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="destilación"&gt;Destilación&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Método &lt;strong&gt;físico&lt;/strong&gt; para separar mezclas de &lt;strong&gt;líquidos&lt;/strong&gt; con &lt;strong&gt;distinto punto de ebullición&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-httpswwwkisscc0comclipartfractional-distillation-separation-process-distill-a2qjes"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="https://www.kisscc0.com/clipart/fractional-distillation-separation-process-distill-a2qjes/"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/materia-2ESO-3ESO/destilacion.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;a href="https://www.kisscc0.com/clipart/fractional-distillation-separation-process-distill-a2qjes/" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://www.kisscc0.com/clipart/fractional-distillation-separation-process-distill-a2qjes/&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="cristalización"&gt;Cristalización&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Método &lt;strong&gt;químico&lt;/strong&gt; para separar mezclas &lt;strong&gt;homogéneas&lt;/strong&gt;, como sólidos disueltos en líquidos.&lt;/p&gt;
&lt;div class="footnotes" role="doc-endnotes"&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li id="fn:1"&gt;
&lt;p&gt;El mol es la unidad de &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/blog/2022/11/12/normas-de-ortografia-en-fisica-y-quimica/#8-cantidad-de-sustancia"&gt;cantidad de sustancia&lt;/a&gt; en el SI. Se suele decir que el mol es &lt;em&gt;la docena del químico&lt;/em&gt;, pues, al igual que una docena indica que tenemos 12 elementos, un mol indica que tenemos la constante de Avogadro ($6.02214076\times 10^{23}$) de elementos (puedes aprender más sobre cómo están definidas cada una de las unidades del SI &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/blog/2020/04/30/actualizacion-de-las-unidades-basicas-del-si/"&gt;aquí&lt;/a&gt;).&amp;#160;&lt;a href="#fnref:1" class="footnote-backref" role="doc-backlink"&gt;&amp;#x21a9;&amp;#xfe0e;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;/div&gt;</description></item><item><title>Estructura atómica</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso-3eso/estructura-atomica/</link><pubDate>Sun, 30 Aug 2026 16:08:45 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso-3eso/estructura-atomica/</guid><description>&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
En estos apuntes hemos incorporado algunas de las &lt;strong&gt;ideas clave&lt;/strong&gt; que puedes encontrar en la &lt;a href="unidad-didactica-CERN.pdf"&gt;excelente &lt;strong&gt;unidad didáctica&lt;/strong&gt; escrita y comentada por &lt;strong&gt;Jeff Wiener&lt;/strong&gt; para el &lt;strong&gt;CERN&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="teoría-atómica-de-dalton"&gt;Teoría atómica de Dalton&lt;/h2&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;strong&gt;Aprende más&lt;/strong&gt; sobre &lt;strong&gt;John Dalton&lt;/strong&gt; echando un vistazo a su &lt;strong&gt;biografía científica&lt;/strong&gt; en nuestra sección de &lt;a href="https://fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/historia-ciencia/" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Historia de la Ciencia&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;p&gt;En 1808, John Dalton retoma las ideas &lt;em&gt;atomistas&lt;/em&gt; de Leucipo y su discípulo Demócrito. Su &lt;strong&gt;teoría&lt;/strong&gt; se basa en:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;La &lt;strong&gt;materia&lt;/strong&gt; está &lt;strong&gt;formada&lt;/strong&gt; por partículas muy pequeñas e indivisibles, llamadas &lt;strong&gt;átomos&lt;/strong&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Los &lt;strong&gt;átomos&lt;/strong&gt; de un &lt;strong&gt;mismo elemento químico&lt;/strong&gt; son todos &lt;strong&gt;iguales&lt;/strong&gt; entre sí, y distintos de los de otro elemento químico.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Los &lt;strong&gt;compuestos químicos&lt;/strong&gt; se forman por la &lt;strong&gt;unión&lt;/strong&gt; de dos o más &lt;strong&gt;átomos&lt;/strong&gt; según una relación numérica sencilla y constante.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h2 id="el-átomo"&gt;El átomo&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;En la actualidad sabemos que los átomos se dividen en dos zonas:&lt;/p&gt;
&lt;dl&gt;
&lt;dt&gt;Espacio del núcleo&lt;/dt&gt;
&lt;dd&gt;Donde se encuentran los:
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Protones&lt;/strong&gt;: sistemas de partículas con &lt;strong&gt;carga&lt;/strong&gt; eléctrica &lt;strong&gt;positiva&lt;/strong&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Neutrones&lt;/strong&gt;: sistemas &lt;strong&gt;neutros&lt;/strong&gt; (sin carga eléctrica) de partículas.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;/dd&gt;
&lt;dt&gt;Espacio orbital&lt;/dt&gt;
&lt;dd&gt;Donde es probable encontrar los &lt;strong&gt;electrones&lt;/strong&gt; (partículas elementales con &lt;strong&gt;carga&lt;/strong&gt; eléctrica &lt;strong&gt;negativa&lt;/strong&gt;).&lt;/dd&gt;
&lt;/dl&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
Utiliza &lt;a href="https://www.pablofisicayquimica.es/recursos/actividades-para-clase/tamano-del-atomo/" target="_blank" rel="noopener"&gt;esta &lt;strong&gt;simulación interactiva&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;, de la mano de &lt;strong&gt;&lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/equipo/pablo-ortega-rodriguez/"&gt;Pablo Ortega Rodríguez&lt;/a&gt;&lt;/strong&gt;, para saber &lt;strong&gt;qué tamaño tiene un átomo&lt;/strong&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;p&gt;La siguiente tabla muestra la masa y carga de las partículas que componen los átomos:&lt;/p&gt;
&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;Partícula&lt;/th&gt;
&lt;th style="text-align: center"&gt;Masa/kg&lt;/th&gt;
&lt;th style="text-align: center"&gt;Carga/C&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Protón&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$1.673\times 10^{-27}$&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$1.602\times 10^{-19}$&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Neutrón&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$1.675\times 10^{-27}$&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$0$&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Electrón&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$9.109\times 10^{-31}$&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;$-1.602\times 10^{-19}$&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;td colspan=3&gt;$m_\text{protón}\simeq m_\text{neutrón}\sim 2000m_\text{electrón}$&lt;br&gt;
&lt;td colspan=3&gt;$q_\text{protón}=-q_\text{electrón}$
&lt;figure id="figure-distinción-cualitativa-de-las-dos-áreas-mediante-una-ilustración-tipográfica-del-modelo-atómico"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Distinción cualitativa de las dos áreas mediante una ilustración tipográfica del modelo atómico."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/estructura-atomica-2ESO-3ESO/nucleo-orbital.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Distinción cualitativa de las dos áreas mediante una ilustración tipográfica del modelo atómico.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;Esta &lt;strong&gt;animación&lt;/strong&gt; del &lt;a href="https://home.cern" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;CERN&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; muestra la &lt;strong&gt;estructura&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;materia&lt;/strong&gt; a escalas cada vez más pequeñas. Al acercarnos a un cabello humano, pasamos por las células ciliadas, las estructuras fibrilares, las moléculas de &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Queratina" target="_blank" rel="noopener"&gt;queratina&lt;/a&gt;, los átomos de carbono, los núcleos, los neutrones, los protones y, por último, los &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Cuark" target="_blank" rel="noopener"&gt;cuarks&lt;/a&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;script type="module" src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@justinribeiro/lite-youtube@1/lite-youtube.min.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;lite-youtube videoid="7WhRJV_bAiE" videoStartAt="0"&gt;&lt;/lite-youtube&gt;
&lt;h3 id="número-atómico"&gt;Número atómico $Z$&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;El &lt;strong&gt;número atómico&lt;/strong&gt;, $Z$, es el número de &lt;strong&gt;protones&lt;/strong&gt; que tiene un átomo en su núcleo.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Todos los &lt;strong&gt;átomos&lt;/strong&gt; de un &lt;strong&gt;mismo elemento químico&lt;/strong&gt; tienen el &lt;strong&gt;mismo número&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;protones&lt;/strong&gt; en su núcleo y por tanto el &lt;strong&gt;mismo número atómico&lt;/strong&gt; $Z$.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="número-másico"&gt;Número másico $A$&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;El &lt;strong&gt;número másico&lt;/strong&gt;, $A$, es la &lt;strong&gt;suma&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;protones&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;neutrones&lt;/strong&gt;, cumpliéndose por tanto:&lt;/p&gt;
$$
A = Z + N,
$$&lt;p&gt;donde $N=A-Z$ es el número de neutrones.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;En general un átomo se representa con la siguiente &lt;strong&gt;notación&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
$$
^{A}_{Z}\mathrm X^{\mathrm c \pm},
$$&lt;p&gt;donde $A$ es el número másico, $Z$ es el número atómico, $\mathrm{X}$ es el símbolo del elemento químico y $\mathrm c$ es la carga eléctrica del átomo (se omite en caso de ser cero &amp;mdash;átomo neutro).&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="modelos-atómicos"&gt;Modelos atómicos&lt;/h2&gt;
&lt;h3 id="modelo-de-thomson"&gt;Modelo de Thomson&lt;/h3&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;strong&gt;Aprende más&lt;/strong&gt; sobre &lt;strong&gt;J.J. Thomson&lt;/strong&gt; echando un vistazo a su &lt;strong&gt;biografía científica&lt;/strong&gt; en nuestra sección de &lt;a href="https://fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/historia-ciencia/" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Historia de la Ciencia&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;p&gt;En 1897, &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/4eso/modelos-atomicos/#descubrimiento-del-electrón"&gt;&lt;strong&gt;Thomson descubre&lt;/strong&gt; la existencia del &lt;strong&gt;electrón&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;, la partícula elemental con &lt;strong&gt;carga&lt;/strong&gt; eléctrica &lt;strong&gt;negativa&lt;/strong&gt;. Postula un modelo que se conoce como el modelo del &lt;em&gt;pastel de pasas&lt;/em&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;El &lt;strong&gt;átomo&lt;/strong&gt; está formado por una &lt;em&gt;&lt;strong&gt;nube&lt;/strong&gt;&lt;/em&gt; esférica con &lt;strong&gt;carga positiva&lt;/strong&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Los &lt;strong&gt;electrones&lt;/strong&gt;, con carga negativa, se encuentran &lt;strong&gt;incrustados&lt;/strong&gt; por toda la &lt;strong&gt;esfera&lt;/strong&gt;, como las &lt;strong&gt;pasas&lt;/strong&gt; en un &lt;strong&gt;pastel&lt;/strong&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;El número total de electrones es tal que la carga neta del átomo es cero (&lt;strong&gt;átomo neutro&lt;/strong&gt;).&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;figure id="figure-modelo-de-thomson-también-conocido-como-modelo-del-pastel-de-pasas"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Modelo de Thomson, también conocido como modelo del *pastel de pasas*."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/estructura-atomica-2ESO-3ESO/Thomson.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Modelo de Thomson, también conocido como modelo del &lt;em&gt;pastel de pasas&lt;/em&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="modelo-de-rutherford"&gt;Modelo de Rutherford&lt;/h3&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;strong&gt;Aprende más&lt;/strong&gt; sobre &lt;strong&gt;Ernest Rutherford&lt;/strong&gt; echando un vistazo a su &lt;strong&gt;biografía científica&lt;/strong&gt; en nuestra sección de &lt;a href="https://fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/historia-ciencia/" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Historia de la Ciencia&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h4 id="experimento-de-la-lámina-de-oro"&gt;Experimento de la lámina de oro&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;En 1911 &lt;strong&gt;Rutherford&lt;/strong&gt; lleva a cabo un experimento histórico en el que &lt;strong&gt;descubre&lt;/strong&gt; la existencia del &lt;strong&gt;núcleo&lt;/strong&gt; atómico:&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-experimento-de-geiger-marsden-las-particulas-alfa-alpha-procedentes-de-radio-ra-radiactivo-y-con-carga-positiva-se-aceleran-y-se-hacen-incidir-sobre-una-lamina-de-oro-muy-delgada-tras-atravesar-la-lamina-las-particulas-alpha-chocan-contra-una-pantalla-fluorescente-zns-produciendose-un-destello-traducida-y-adaptada-de-httpscommonswikimediaorgwikifilegeiger-marsden_experimentsvg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="**Experimento de Geiger-Marsden**. Las partículas alfa ($\alpha$), procedentes de radio (Ra) radiactivo y con carga positiva, se aceleran y se hacen incidir sobre una lámina de oro muy delgada. Tras atravesar la lámina, las partículas $\alpha$ chocan contra una pantalla fluorescente (ZnS), produciéndose un destello. Traducida y adaptada de https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Geiger-Marsden_experiment.svg."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/estructura-atomica-2ESO-3ESO/experimento-Rutherford.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;strong&gt;Experimento de Geiger-Marsden&lt;/strong&gt;. Las partículas alfa ($\alpha$), procedentes de radio (Ra) radiactivo y con carga positiva, se aceleran y se hacen incidir sobre una lámina de oro muy delgada. Tras atravesar la lámina, las partículas $\alpha$ chocan contra una pantalla fluorescente (ZnS), produciéndose un destello. Traducida y adaptada de &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Geiger-Marsden_experiment.svg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Geiger-Marsden_experiment.svg&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h5 id="resultados-del-experimento"&gt;Resultados del experimento&lt;/h5&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;La &lt;strong&gt;mayoría&lt;/strong&gt; de las &lt;strong&gt;partículas atravesaban&lt;/strong&gt; la &lt;strong&gt;lámina&lt;/strong&gt; de oro sin desviarse.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Muy pocas&lt;/strong&gt; (1/10 000 aproximadamente) &lt;strong&gt;se desviaban&lt;/strong&gt; un ángulo mayor de unos 10°.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Algunas&lt;/strong&gt; partículas (poquísimas) &lt;strong&gt;incluso rebotaban&lt;/strong&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h5 id="interpretación-del-experimento"&gt;Interpretación del experimento&lt;/h5&gt;
&lt;figure id="figure-conclusiones-del-experimento-de-rutherford"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Conclusiones del experimento de Rutherford."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/estructura-atomica-2ESO-3ESO/experimento-Rutherford-detalle.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Conclusiones del experimento de Rutherford.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Si el &lt;strong&gt;modelo&lt;/strong&gt; propuesto por &lt;strong&gt;Thomson&lt;/strong&gt; fuera cierto, &lt;strong&gt;no deberían observarse desviaciones&lt;/strong&gt; ni rebotes de las partículas incidentes.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Las partículas se desvían al encontrar en su trayectoria una zona muy pequeña (&lt;strong&gt;núcleo&lt;/strong&gt;) cargada &lt;strong&gt;positivamente&lt;/strong&gt;, donde se concentra la mayor parte de la &lt;strong&gt;masa&lt;/strong&gt; del átomo.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p&gt;Puedes entender mejor las &lt;strong&gt;conclusiones&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;experimento&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;Rutherford&lt;/strong&gt; con esta &lt;strong&gt;simulación&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/rutherford-scattering/latest/rutherford-scattering_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;h4 id="características-del-modelo-de-rutherford"&gt;Características del modelo de Rutherford&lt;/h4&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;El átomo está formado por un &lt;strong&gt;núcleo&lt;/strong&gt;, muy pequeño comparado con el tamaño del átomo, con &lt;strong&gt;carga positiva&lt;/strong&gt; y donde se concentra casi toda su &lt;strong&gt;masa&lt;/strong&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Los &lt;strong&gt;electrones&lt;/strong&gt;, con carga negativa, &lt;strong&gt;giran alrededor&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;núcleo&lt;/strong&gt; como lo hacen los planetas alrededor del Sol.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;figure id="figure-modelo-de-rutherford-también-conocido-como-modelo-planetario"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Modelo de Rutherford, también conocido como modelo *planetario*."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/estructura-atomica-2ESO-3ESO/Rutherford.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Modelo de Rutherford, también conocido como modelo &lt;em&gt;planetario&lt;/em&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h2 id="iones-e-isótopos"&gt;Iones e isótopos&lt;/h2&gt;
&lt;h3 id="iones"&gt;Iones&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Un &lt;strong&gt;ion&lt;/strong&gt; es un &lt;strong&gt;átomo cargado&lt;/strong&gt; eléctricamente. Según su carga eléctrica sea positiva o negativa, distinguimos:&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="catión"&gt;Catión&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Átomo que ha perdido/cedido electrones, adquiriendo &lt;strong&gt;carga&lt;/strong&gt; eléctrica &lt;strong&gt;positiva&lt;/strong&gt; al tener menos electrones que protones.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="anión"&gt;Anión&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Átomo que ha ganado/captado electrones, adquiriendo &lt;strong&gt;carga&lt;/strong&gt; eléctrica &lt;strong&gt;negativa&lt;/strong&gt; al tener más electrones que protones.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="isótopos"&gt;Isótopos&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Concepto introducido en 1913 por el químico inglés &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Frederick_Soddy" target="_blank" rel="noopener"&gt;Frederick Soddy&lt;/a&gt;, se trata de &lt;strong&gt;átomos&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;mismo elemento químico&lt;/strong&gt; con &lt;strong&gt;distinto número&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;neutrones&lt;/strong&gt; en su núcleo, y por tanto &lt;strong&gt;distinto número másico&lt;/strong&gt; $A$.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="isótopos-radiactivos"&gt;Isótopos radiactivos&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Los llamados &lt;strong&gt;isótopos radiactivos&lt;/strong&gt; son aquellos isótopos que son &lt;strong&gt;inestables&lt;/strong&gt; y tienden a &lt;strong&gt;desintegrarse&lt;/strong&gt; espontáneamente, &lt;strong&gt;emitiendo radiación&lt;/strong&gt; y/o &lt;strong&gt;materia&lt;/strong&gt;, transformándose en isótopos estables de otros elementos químicos.&lt;/p&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;strong&gt;Aprende más&lt;/strong&gt; sobre &lt;strong&gt;radiactividad&lt;/strong&gt; &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/3eso/radiactividad/"&gt;aquí&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="masa-atómica"&gt;Masa atómica&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;masa&lt;/strong&gt; de los &lt;strong&gt;átomos&lt;/strong&gt; es &lt;strong&gt;extremadamente pequeña&lt;/strong&gt; comparada con las masas de los objetos cotidianos. Es por eso que utilizamos una unidad especial, llamada &lt;strong&gt;unidad de masa atómica&lt;/strong&gt;, u, la cual se define como:&lt;/p&gt;
&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;La unidad de masa atómica, u, se define como la doceava parte de la masa de un átomo de $\ce{^{12}C}$, y es igual a:
&lt;/p&gt;
$$
1\thinspace\mathrm u = 1.661\times 10^{-27}\thinspace\mathrm{kg}
$$&lt;/blockquote&gt;
&lt;p&gt;De esta forma el isótopo $\ce{^{12}C}$ tiene una masa de 12 u.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;La masa atómica que encontramos en las tablas periódicas es la media &lt;strong&gt;ponderada&lt;/strong&gt; de las masas de los isótopos naturales de cada elemento, teniendo en cuenta su &lt;strong&gt;abundancia&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Para entender mejor los &lt;strong&gt;conceptos&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;isótopo&lt;/strong&gt; y de &lt;strong&gt;masa atómica&lt;/strong&gt; te invito a que eches un vistazo a esta excelente &lt;strong&gt;simulación&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/isotopes-and-atomic-mass/latest/isotopes-and-atomic-mass_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;h2 id="simulación"&gt;Simulación&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Puedes poner en práctica todo lo que has aprendido con este &lt;strong&gt;constructor de átomos&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/build-an-atom/latest/build-an-atom_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;</description></item><item><title>Elementos y compuestos</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso-3eso/elementos-compuestos/</link><pubDate>Tue, 09 Apr 2024 17:11:48 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso-3eso/elementos-compuestos/</guid><description>&lt;h2 id="la-tabla-periódica-de-los-elementos"&gt;La tabla periódica de los elementos&lt;/h2&gt;
&lt;div class="alert alert-game"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;strong&gt;Aprende química&lt;/strong&gt; mientras juegas con &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/juegos/4eso/baraja-tabla-periodica/"&gt;esta genial &lt;strong&gt;baraja&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;tabla&lt;/strong&gt; &lt;strong&gt;periódica&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;tabla periódica de los elementos&lt;/strong&gt; organiza los &lt;strong&gt;118 elementos&lt;/strong&gt; conocidos en &lt;strong&gt;7 periodos&lt;/strong&gt; (filas) y &lt;strong&gt;18 grupos&lt;/strong&gt; (columnas), &lt;strong&gt;ordenados por su número atómico $Z$&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;div id="adobe-dc-view" style="width: 100vw; position: relative; left: 50%; right: 50%; margin-left: -50vw; margin-right: -50vw;"&gt;&lt;/div&gt;
&lt;script src="https://documentcloud.adobe.com/view-sdk/viewer.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;script type="text/javascript"&gt;
document.addEventListener("adobe_dc_view_sdk.ready", function(){
var adobeDCView = new AdobeDC.View({clientId: "6a5db401ecfe4a89b9fb36e0e4df9ce0", divId: "adobe-dc-view", locale: "es-ES"});
adobeDCView.previewFile({
content:{location: {url: "https:\/\/fisiquimicamente.com\/blog\/2020\/08\/23\/tabla-periodica-de-los-elementos\/tabla-periodica-elementos.pdf"}},
metaData:{fileName: "tabla-periodica-elementos.pdf"}
}, {embedMode: "IN_LINE"});
});
&lt;/script&gt;
&lt;h2 id="clasificación-de-los-elementos-químicos"&gt;Clasificación de los elementos químicos&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Los elementos químicos pueden clasificarse en general en &lt;strong&gt;metales&lt;/strong&gt;, &lt;strong&gt;semimetales&lt;/strong&gt;, &lt;strong&gt;no metales&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;gases nobles&lt;/strong&gt;, según sus &lt;strong&gt;propiedades físicas&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;químicas comunes&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="metales"&gt;Metales&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Apariencia brillante&lt;/strong&gt;, son &lt;strong&gt;buenos conductores&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;calor&lt;/strong&gt; y de la &lt;strong&gt;electricidad&lt;/strong&gt; y forman &lt;strong&gt;aleaciones&lt;/strong&gt; con otros metales. La mayoría son &lt;strong&gt;sólidos&lt;/strong&gt; a $T$ ambiente (&lt;strong&gt;Hg&lt;/strong&gt; es 💧).&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-lingotes-de-oro-au-imagen-de-steve-bidmeadhttpspixabaycomesusersstevebidmead-249424-en-pixabayhttpspixabaycomes"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="**Lingotes** de **oro** (Au). Imagen de [**Steve Bidmead**](https://pixabay.com/es/users/Stevebidmead-249424/) en [Pixabay](https://pixabay.com/es/)." srcset="
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/lingotes-Au_hu_7e8da95fd04a728.webp 400w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/lingotes-Au_hu_ce3907498148fbe8.webp 760w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/lingotes-Au_hu_4b970052aa87e666.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/lingotes-Au_hu_7e8da95fd04a728.webp"
width="760"
height="570"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;strong&gt;Lingotes&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;oro&lt;/strong&gt; (Au). Imagen de &lt;a href="https://pixabay.com/es/users/Stevebidmead-249424/" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Steve Bidmead&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; en &lt;a href="https://pixabay.com/es/" target="_blank" rel="noopener"&gt;Pixabay&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="formación-de-iones"&gt;Formación de iones&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Tienden a &lt;strong&gt;ceder electrones&lt;/strong&gt;, formando &lt;strong&gt;cationes&lt;/strong&gt; (iones con carga ➕).&lt;/p&gt;
&lt;h5 id="ejemplos"&gt;Ejemplos&lt;/h5&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;$\ce{Li} \longrightarrow \ce{Li+} + \ce{1 e-}$&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;$\ce{Mg} \longrightarrow \ce{Mg^2+} + \ce{2 e-}$&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;$\ce{Al} \longrightarrow \ce{Al^3+} + \ce{3 e-}$&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h3 id="semimetales"&gt;Semimetales&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Sólidos frágiles/quebradizos&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;aspecto metálico&lt;/strong&gt; que son &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Semiconductor" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;semiconductores&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; y &lt;strong&gt;se comportan como no metales&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-detalle-de-un-trozo-de-silicio-si-purificado-httpscommonswikimediaorgwikifilesiliconcrodajpg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Detalle de un trozo de **silicio** (Si) purificado. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:SiliconCroda.jpg" srcset="
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/silicio_hu_ff743bbba5ddb478.webp 400w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/silicio_hu_8da71170605fc903.webp 760w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/silicio_hu_1fb2deb5ea883a0d.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/silicio_hu_ff743bbba5ddb478.webp"
width="760"
height="528"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Detalle de un trozo de &lt;strong&gt;silicio&lt;/strong&gt; (Si) purificado. &lt;br&gt; &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:SiliconCroda.jpg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:SiliconCroda.jpg&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="no-metales"&gt;No metales&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Apariencia &lt;em&gt;apagada&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;, son &lt;strong&gt;malos conductores&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;calor&lt;/strong&gt; y de la &lt;strong&gt;electricidad&lt;/strong&gt; y son &lt;strong&gt;frágiles&lt;/strong&gt;. Pueden ser &lt;strong&gt;sólidos&lt;/strong&gt;, &lt;strong&gt;líquidos&lt;/strong&gt; o &lt;strong&gt;gaseosos&lt;/strong&gt; a temperatura ambiente.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-muestra-de-azufre-s-httpscommonswikimediaorgwikifilesulfur-samplejpg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Muestra de **azufre** (S). https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sulfur-sample.jpg" srcset="
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/azufre_hu_8942e4db0aae2d9c.webp 400w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/azufre_hu_3c6fbb1becbc9cec.webp 760w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/azufre_hu_986036036324588f.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/azufre_hu_8942e4db0aae2d9c.webp"
width="760"
height="570"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Muestra de &lt;strong&gt;azufre&lt;/strong&gt; (S). &lt;br&gt; &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sulfur-sample.jpg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sulfur-sample.jpg&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="formación-de-iones-1"&gt;Formación de iones&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Tienden a &lt;strong&gt;captar electrones&lt;/strong&gt;, formando &lt;strong&gt;aniones&lt;/strong&gt; (iones con carga ➖).&lt;/p&gt;
&lt;h5 id="ejemplos-1"&gt;Ejemplos&lt;/h5&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;$\ce{Cl} + \ce{1 e-} \longrightarrow \ce{Cl-}$&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;$\ce{O} + \ce{2 e-} \longrightarrow \ce{O^2-}$&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;$\ce{P} + \ce{3 e-} \longrightarrow \ce{P^3-}$&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h3 id="gases-nobles"&gt;Gases nobles&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;He, Ne, Ar, Kr, Xe y ☢️ Rn. &lt;strong&gt;Gases monoatómicos inodoros&lt;/strong&gt; e &lt;strong&gt;incoloros&lt;/strong&gt; que &lt;strong&gt;apenas reaccionan&lt;/strong&gt; químicamente, pues tienen &lt;strong&gt;ocho electrones&lt;/strong&gt; en su &lt;strong&gt;capa exterior&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-gases-nobles-brillando-dentro-de-frascos-de-vidrio-a-baja-presión-httpscommonswikimediaorgwikifileglowing_noble_gasesjpg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="**Gases nobles** brillando dentro de frascos de vidrio a baja presión. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Glowing_noble_gases.jpg" srcset="
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/gases-nobles_hu_6ffe13407db63a3f.webp 400w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/gases-nobles_hu_f399e2cf0652585.webp 760w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/gases-nobles_hu_7b313612f3dc90c6.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/gases-nobles_hu_6ffe13407db63a3f.webp"
width="760"
height="152"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;strong&gt;Gases nobles&lt;/strong&gt; brillando dentro de frascos de vidrio a baja presión. &lt;br&gt; &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Glowing_noble_gases.jpg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Glowing_noble_gases.jpg&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h2 id="uniones-entre-átomos"&gt;Uniones entre átomos&lt;/h2&gt;
&lt;h3 id="regla-del-octeto"&gt;Regla del octeto&lt;/h3&gt;
&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;configuración más estable&lt;/strong&gt; para cualquier átomo es contar con &lt;strong&gt;ocho electrones&lt;/strong&gt; en la &lt;strong&gt;capa exterior&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
&lt;p&gt;Los elementos tenderán a &lt;strong&gt;unirse&lt;/strong&gt; para completar su capa exterior, &lt;strong&gt;intercambiando&lt;/strong&gt; (cediendo/captando) o &lt;strong&gt;compartiendo electrones&lt;/strong&gt;, y así &lt;strong&gt;ganar estabilidad&lt;/strong&gt;. En función del número y tipo de átomos, distinguimos entre &lt;strong&gt;moléculas&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;cristales&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="moléculas"&gt;Moléculas&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Son &lt;strong&gt;grupos&lt;/strong&gt; eléctricamente &lt;strong&gt;neutros&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;dos o más átomos&lt;/strong&gt; del mismo elemento o de elementos distintos, unidos por enlaces químicos.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-representación-esquemática-en-3d-de-una-molécula-de-sacarosa--rightarrow-carbono-c--rightarrow-oxígeno-o--rightarrow-hidrógeno-h-httpscommonswikimediaorgwikifilesucrose_moleculesvg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Representación esquemática en 3D de una **molécula** de **sacarosa**. ⚫ $\rightarrow$ carbono (C); 🔴 $\rightarrow$ oxígeno (O); ⚪ $\rightarrow$ hidrógeno (H). https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sucrose_molecule.svg"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/molecula.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Representación esquemática en 3D de una &lt;strong&gt;molécula&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;sacarosa&lt;/strong&gt;. &lt;br&gt; ⚫ $\rightarrow$ carbono (C); 🔴 $\rightarrow$ oxígeno (O); ⚪ $\rightarrow$ hidrógeno (H). &lt;br&gt; &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sucrose_molecule.svg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sucrose_molecule.svg&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="masa-molecular"&gt;Masa molecular&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;masa molecular&lt;/strong&gt; se calcula teniendo en cuenta el &lt;strong&gt;número&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;átomos&lt;/strong&gt; y la &lt;strong&gt;masa atómica&lt;/strong&gt; de cada &lt;strong&gt;elemento&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h5 id="ejemplos-2"&gt;Ejemplos&lt;/h5&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;$m(\ce{H2O}) = 2\cdot m(\ce{H}) + m(\ce{O})$&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;$m(\ce{H2SO4}) = 2\cdot m(\ce{H}) + m(\ce{S}) + 4\cdot m(\ce{O})$&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h4 id="simulación"&gt;Simulación&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Construye moléculas&lt;/strong&gt; con la siguiente &lt;strong&gt;simulación&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/build-a-molecule/latest/build-a-molecule_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;h3 id="cristales"&gt;Cristales&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Son materiales &lt;strong&gt;sólidos&lt;/strong&gt; cuyos &lt;strong&gt;constituyentes&lt;/strong&gt; (&lt;strong&gt;átomos&lt;/strong&gt;, &lt;strong&gt;moléculas&lt;/strong&gt; o &lt;strong&gt;iones&lt;/strong&gt;) están dispuestos en una &lt;strong&gt;estructura&lt;/strong&gt; microscópica &lt;strong&gt;muy ordenada&lt;/strong&gt;, formando una red cristalina que &lt;strong&gt;se extiende en todas las direcciones&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-cristal-de-cloruro-de-sodio-sal-común-nacl--rightarrow-sodio-na--rightarrow-cloro-cl-httpsfreesvgorgsodium-chloride-crystal"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="**Cristal** de **cloruro de sodio** (sal común, NaCl). 🔵 $\rightarrow$ sodio (Na); 🟢 $\rightarrow$ cloro (Cl). https://freesvg.org/sodium-chloride-crystal"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/cristal.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;strong&gt;Cristal&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;cloruro de sodio&lt;/strong&gt; (sal común, NaCl). &lt;br&gt; 🔵 $\rightarrow$ sodio (Na); 🟢 $\rightarrow$ cloro (Cl). &lt;br&gt; &lt;a href="https://freesvg.org/sodium-chloride-crystal" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://freesvg.org/sodium-chloride-crystal&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h2 id="elementos-y-compuestos-de-especial-interés"&gt;Elementos y compuestos de especial interés&lt;/h2&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
¿Te gustaría &lt;strong&gt;saber más&lt;/strong&gt; sobre los &lt;strong&gt;plásticos&lt;/strong&gt; que utilizamos en nuestra vida diaria? Echa un vistazo a &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/blog/2022/12/01/tipos-de-plasticos/"&gt;esta interesante &lt;strong&gt;entrada&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;blog&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class="alert alert-game"&gt;
&lt;div&gt;
Si quieres &lt;strong&gt;aprender&lt;/strong&gt; cuáles son las &lt;strong&gt;características&lt;/strong&gt; y principales &lt;strong&gt;aplicaciones&lt;/strong&gt; de algunos de los &lt;strong&gt;compuestos orgánicos e inorgánicos&lt;/strong&gt; más habituales, te recomendamos &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/juegos/2eso-3eso/quien-es-quien/"&gt;esta estupenda adaptación del &lt;strong&gt;quién es quién&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h3 id="con-aplicaciones-industriales-"&gt;Con aplicaciones industriales 🏭&lt;/h3&gt;
&lt;h4 id="ácido-sulfúrico-h2so4"&gt;Ácido sulfúrico (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;SO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;El &lt;strong&gt;ácido sulfúrico&lt;/strong&gt; es un líquido incoloro, inodoro y viscoso que es soluble en agua y muy peligroso incluso en concentraciones bajas, debido a su carácter altamente &lt;strong&gt;corrosivo&lt;/strong&gt;&lt;sup id="fnref:1"&gt;&lt;a href="#fn:1" class="footnote-ref" role="doc-noteref"&gt;1&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;. Es el &lt;strong&gt;compuesto químico más producido del mundo&lt;/strong&gt; y es incluso un &lt;strong&gt;indicador&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;capacidad industrial&lt;/strong&gt; de un &lt;strong&gt;país&lt;/strong&gt;. Su principal uso es para crear &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/%C3%81cido_fosf%C3%B3rico" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;ácido fosfórico&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; que a su vez se emplea en &lt;strong&gt;fertilizantes&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-gotas-de-ácido-sulfúrico-concentrado-descomponen-rápidamente-un-trozo-de-toalla-de-algodón-por-deshidratación-httpscommonswikimediaorgwikifilesulphuric_acid_on_a_piece_of_toweljpg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Gotas de **ácido sulfúrico** concentrado descomponen rápidamente un trozo de toalla de algodón por deshidratación. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sulphuric_acid_on_a_piece_of_towel.JPG" srcset="
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/H2SO4_hu_3bc9ddb9ab362892.webp 400w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/H2SO4_hu_81c8d2e16f175e16.webp 760w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/H2SO4_hu_39865786f6cac9e3.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/H2SO4_hu_3bc9ddb9ab362892.webp"
width="640"
height="480"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Gotas de &lt;strong&gt;ácido sulfúrico&lt;/strong&gt; concentrado descomponen rápidamente un trozo de toalla de algodón por deshidratación. &lt;br&gt; &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sulphuric_acid_on_a_piece_of_towel.JPG" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sulphuric_acid_on_a_piece_of_towel.JPG&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="etileno-c2h4"&gt;Etileno (C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;El &lt;strong&gt;etileno&lt;/strong&gt;&lt;sup id="fnref:2"&gt;&lt;a href="#fn:2" class="footnote-ref" role="doc-noteref"&gt;2&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; es un gas inflamable incoloro con un ligero olor &lt;em&gt;dulce y almizclado&lt;/em&gt; cuando es puro. Es el &lt;strong&gt;compuesto orgánico más producido del mundo&lt;/strong&gt;. Su principal uso es la obtención de &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Polietileno" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;polietileno&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;. También se utiliza para crear otros productos químicos, como el &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Etanol" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;etanol&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;. El etileno es también una &lt;strong&gt;hormona natural&lt;/strong&gt; de las &lt;strong&gt;plantas&lt;/strong&gt;, usada en la agricultura para forzar la maduración de las frutas.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="hidróxido-de-sodio-naoh"&gt;Hidróxido de sodio (NaOH)&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;El &lt;strong&gt;hidróxido de sodio&lt;/strong&gt;, también conocido como &lt;strong&gt;sosa caústica&lt;/strong&gt;, es un compuesto iónico sólido blanco vital para muchas industrias. Se emplea sobretodo en la &lt;strong&gt;fabricación&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;papel&lt;/strong&gt;, &lt;strong&gt;tejidos&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;agentes&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;limpieza&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-lentejas-de-hidróxido-de-sodio-naoh-httpscommonswikimediaorgwikifilesodiumhydroxidejpg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="***Lentejas*** de **hidróxido de sodio** (NaOH). https://commons.wikimedia.org/wiki/File:SodiumHydroxide.jpg" srcset="
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/NaOH_hu_ad510b573189968f.webp 400w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/NaOH_hu_9d7e99666c49446b.webp 760w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/NaOH_hu_61531499d60c2f68.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/NaOH_hu_ad510b573189968f.webp"
width="760"
height="604"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;em&gt;&lt;strong&gt;Lentejas&lt;/strong&gt;&lt;/em&gt; de &lt;strong&gt;hidróxido de sodio&lt;/strong&gt; (NaOH). &lt;br&gt; &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:SodiumHydroxide.jpg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:SodiumHydroxide.jpg&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="propileno-c3h6"&gt;Propileno (C&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;)&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;El &lt;strong&gt;propileno&lt;/strong&gt;&lt;sup id="fnref:3"&gt;&lt;a href="#fn:3" class="footnote-ref" role="doc-noteref"&gt;3&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; es un gas incoloro con un ligero olor a petróleo. Es un compuesto enormemente importante para la &lt;strong&gt;industria petroquímica&lt;/strong&gt;, donde se utiliza como &lt;strong&gt;combustible&lt;/strong&gt; o para la &lt;strong&gt;producción&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;caucho/plástico (&lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Polipropileno" target="_blank" rel="noopener"&gt;polipropileno&lt;/a&gt;)&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="nitrógeno-n2"&gt;Nitrógeno (N&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;El &lt;strong&gt;nitrógeno&lt;/strong&gt; es un gas incoloro a temperatura ambiente, con una temperatura de ebullición de –195.8 °C. Se utiliza en muchísimos productos, incluidos &lt;strong&gt;fertilizantes&lt;/strong&gt;, &lt;strong&gt;tejidos&lt;/strong&gt;, &lt;strong&gt;tintes&lt;/strong&gt; e incluso &lt;strong&gt;explosivos&lt;/strong&gt;. &lt;strong&gt;Gaseoso&lt;/strong&gt; también crea una &lt;strong&gt;atmósfera inerte&lt;/strong&gt;, útil para preservar alimentos o en la industria electrónica. &lt;strong&gt;Líquido&lt;/strong&gt; es importante en &lt;strong&gt;investigación médica&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;conservación&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-nitrógeno-líquido-httpscommonswikimediaorgwikifileliquidnitrogenjpg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="**Nitrógeno líquido**. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Liquidnitrogen.jpg" srcset="
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/nitrogeno-liquido_hu_485a21be59c68f21.webp 400w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/nitrogeno-liquido_hu_1a4a18c10862b9cd.webp 760w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/nitrogeno-liquido_hu_5e6f21957afe1315.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/nitrogeno-liquido_hu_485a21be59c68f21.webp"
width="760"
height="760"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;strong&gt;Nitrógeno líquido&lt;/strong&gt;. &lt;br&gt; &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Liquidnitrogen.jpg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Liquidnitrogen.jpg&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;Combinado con hidrógeno forma &lt;strong&gt;amoniaco&lt;/strong&gt; (NH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;), un gas incoloro con un característico olor acre, &lt;strong&gt;crucial&lt;/strong&gt; en sí mismo.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="con-aplicaciones-tecnológicas-"&gt;Con aplicaciones tecnológicas 💻&lt;/h3&gt;
&lt;h4 id="litio-li-cobalto-co-y-níquel-ni"&gt;Litio (Li), cobalto (Co) y níquel (Ni)&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Suelen utilizarse para fabricar &lt;strong&gt;baterías recargables&lt;/strong&gt;, empleadas en teléfonos móviles, portátiles, cámaras digitales e incluso coches eléctricos.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-baterías-de-iones-de-litio-lihttpseswikipediaorgwikibaterc3ada_de_ion_de_litio-del-porsche-taycanhttpswwwporschecomspainmodelstaycantaycan-models-httpspressporschecomprodpresse_pagpressresourcesnsfcontentreadformlanguageversionid878435"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="[**Baterías** de iones de litio (Li)](https://es.wikipedia.org/wiki/Bater%C3%ADa_de_ion_de_litio) del [Porsche Taycan](https://www.porsche.com/spain/models/taycan/taycan-models/). https://press.porsche.com/prod/presse_pag/PressResources.nsf/Content?ReadForm&amp;languageversionid=878435" srcset="
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/baterias-porsche_hu_189f3ea7db91c4d1.webp 400w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/baterias-porsche_hu_46dfd6e33050164a.webp 760w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/baterias-porsche_hu_453d3041d1b12904.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/baterias-porsche_hu_189f3ea7db91c4d1.webp"
width="760"
height="299"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Bater%C3%ADa_de_ion_de_litio" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Baterías&lt;/strong&gt; de iones de litio (Li)&lt;/a&gt; del &lt;a href="https://www.porsche.com/spain/models/taycan/taycan-models/" target="_blank" rel="noopener"&gt;Porsche Taycan&lt;/a&gt;. &lt;br&gt; &lt;a href="https://press.porsche.com/prod/presse_pag/PressResources.nsf/Content?ReadForm&amp;amp;languageversionid=878435" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://press.porsche.com/prod/presse_pag/PressResources.nsf/Content?ReadForm&amp;languageversionid=878435&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="aluminio-al"&gt;Aluminio (Al)&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Metal&lt;/strong&gt; blando y ligero que se puede encontrar en &lt;em&gt;todo&lt;/em&gt;, desde en &lt;strong&gt;espejos&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;telescopios&lt;/strong&gt; hasta en &lt;strong&gt;piezas&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;aviones&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;líneas&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;transporte eléctrico&lt;/strong&gt;. El aluminio es &lt;strong&gt;barato&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;no tóxico&lt;/strong&gt;, lo que hace que también sea un gran protagonista en la industria del &lt;strong&gt;embalaje&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-muchas-latas-están-hechas-de-aluminio-al-foto-de-karolina-grabowskahttpswwwpexelscomes-eskarolina-grabowska-en-pexelshttpswwwpexelscomes-es"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Muchas **latas** están hechas de **aluminio** (Al). Foto de [**Karolina Grabowska**](https://www.pexels.com/es-es/@karolina-grabowska) en [Pexels](https://www.pexels.com/es-es/)." srcset="
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/lata-Al_hu_1d6867b49ce781d1.webp 400w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/lata-Al_hu_9e960f808d18474a.webp 760w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/lata-Al_hu_673f2e160ce07ea0.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/lata-Al_hu_1d6867b49ce781d1.webp"
width="760"
height="507"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Muchas &lt;strong&gt;latas&lt;/strong&gt; están hechas de &lt;strong&gt;aluminio&lt;/strong&gt; (Al). &lt;br&gt; Foto de &lt;a href="https://www.pexels.com/es-es/@karolina-grabowska" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Karolina Grabowska&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; en &lt;a href="https://www.pexels.com/es-es/" target="_blank" rel="noopener"&gt;Pexels&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="silicio-si"&gt;Silicio (Si)&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Un &lt;strong&gt;semiconductor&lt;/strong&gt; ideal extremadamente útil empleado sobretodo en &lt;strong&gt;chips&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;ordenador&lt;/strong&gt;, &lt;strong&gt;LCDs&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;células solares&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-detalle-de-una-oblea-de-silicio-si-cada-cuadrado-es-un-chip-con-transistores-y-circuitos-microscópicos-foto-de-laura-ockelhttpsunsplashcomviazavier-en-unsplashhttpsunsplashcom"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Detalle de una **oblea** de **silicio** (Si). Cada cuadrado es un chip con transistores y circuitos microscópicos. Foto de [**Laura Ockel**](https://unsplash.com/@viazavier) en [Unsplash](https://unsplash.com/)." srcset="
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/oblea-Si_hu_921110e2370d452e.webp 400w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/oblea-Si_hu_baaecfad29f636ef.webp 760w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/oblea-Si_hu_b9d3eda6d708594b.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/oblea-Si_hu_921110e2370d452e.webp"
width="760"
height="504"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Detalle de una &lt;strong&gt;oblea&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;silicio&lt;/strong&gt; (Si). Cada cuadrado es un chip con transistores y circuitos microscópicos. &lt;br&gt; Foto de &lt;a href="https://unsplash.com/@viazavier" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Laura Ockel&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; en &lt;a href="https://unsplash.com/" target="_blank" rel="noopener"&gt;Unsplash&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="hierro-fe"&gt;Hierro (Fe)&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;El &lt;strong&gt;hierro&lt;/strong&gt; (Fe) es &lt;strong&gt;abundante&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;barato&lt;/strong&gt;, lo que en parte explica que sea el &lt;strong&gt;metal más utilizado&lt;/strong&gt; de la tabla periódica. Tiene &lt;strong&gt;innumerables aplicaciones&lt;/strong&gt; y se puede encontrar en &lt;em&gt;todo&lt;/em&gt;, desde &lt;strong&gt;automóviles&lt;/strong&gt; hasta &lt;strong&gt;electrónica&lt;/strong&gt;. Aleado con carbono forma &lt;strong&gt;acero&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-atomiumhttpseswikipediaorgwikiatomium-formado-por-nueve-esferas-de-acero-de-18-metros-de-diámetro-cada-una-representa-un-cristal-de-hierro-fe-aumentado-165-mil-millones-de-veces-foto-de-fotografierendehttpsunsplashcomfotografierende-en-unsplashhttpsunsplashcom"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="[**Atomium**](https://es.wikipedia.org/wiki/Atomium), formado por nueve esferas de **acero** de 18 metros de diámetro cada una. Representa un **cristal** de **hierro** (Fe) aumentado 165 mil millones de veces. Foto de [**fotografierende**](https://unsplash.com/@fotografierende) en [Unsplash](https://unsplash.com/)." srcset="
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/atomium_hu_453b4d7b597b1705.webp 400w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/atomium_hu_3defe3d594b150d3.webp 760w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/atomium_hu_18840c7b5a3e80.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/atomium_hu_453b4d7b597b1705.webp"
width="507"
height="760"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Atomium" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Atomium&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;, formado por nueve esferas de &lt;strong&gt;acero&lt;/strong&gt; de 18 metros de diámetro cada una. Representa un &lt;strong&gt;cristal&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;hierro&lt;/strong&gt; (Fe) aumentado 165 mil millones de veces. &lt;br&gt; Foto de &lt;a href="https://unsplash.com/@fotografierende" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;fotografierende&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; en &lt;a href="https://unsplash.com/" target="_blank" rel="noopener"&gt;Unsplash&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="cobre-cu"&gt;Cobre (Cu)&lt;/h4&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
Te recomendamos leer &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/blog/2021/08/15/que-tan-puro-quiere-su-cobre-joven/" target="_blank" rel="noopener"&gt;esta excelente entrada del &lt;strong&gt;blog&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; para aprender mucho más sobre el &lt;strong&gt;cobre&lt;/strong&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;p&gt;El &lt;strong&gt;cobre&lt;/strong&gt; (Cu) fue uno de los primeros metales utilizados por nuestros antepasados, quienes ya crearon las primeras &lt;strong&gt;monedas&lt;/strong&gt; a partir de él, algo que se sigue haciendo hoy en día en &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/D%C3%B3lar_estadounidense#Tasa_de_cambio_y_cotizaci%C3%B3n" target="_blank" rel="noopener"&gt;Estados Unidos&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-monedas-de-un-dólar-estadounidense-con-un-885--de-cobre-cu-imagen-de-gerd-altmannhttpspixabaycomesusersgeralt-9301-en-pixabayhttpspixabaycomes"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="**Monedas** de un **dólar estadounidense**, con un **88.5 %** de **cobre** (Cu). Imagen de [**Gerd Altmann**](https://pixabay.com/es/users/geralt-9301/) en [Pixabay](https://pixabay.com/es/)." srcset="
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/dolar_hu_bd18f4c9ff0a162b.webp 400w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/dolar_hu_a1f97e5049945074.webp 760w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/dolar_hu_f16ac3d14ba4ebe5.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/dolar_hu_bd18f4c9ff0a162b.webp"
width="760"
height="537"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;strong&gt;Monedas&lt;/strong&gt; de un &lt;strong&gt;dólar estadounidense&lt;/strong&gt;, con un &lt;strong&gt;88.5 %&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;cobre&lt;/strong&gt; (Cu). &lt;br&gt; Imagen de &lt;a href="https://pixabay.com/es/users/geralt-9301/" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Gerd Altmann&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; en &lt;a href="https://pixabay.com/es/" target="_blank" rel="noopener"&gt;Pixabay&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;El cobre tiene aplicaciones en casi todas las industrias, pero es especialmente adecuado para la &lt;strong&gt;electrónica&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-conductor-eléctrico-de-cobre-cuhttpscommonswikimediaorgwikifilestranded_lamp_wirejpg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="**Conductor** eléctrico de **cobre** (Cu).
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Stranded_lamp_wire.jpg" srcset="
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/cable_hu_4cd0ee4ddf7f65cd.webp 400w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/cable_hu_497fd0c0f320bf2c.webp 760w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/cable_hu_a5327d0e248ee5b0.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/cable_hu_4cd0ee4ddf7f65cd.webp"
width="661"
height="664"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;strong&gt;Conductor&lt;/strong&gt; eléctrico de &lt;strong&gt;cobre&lt;/strong&gt; (Cu).&lt;br&gt; &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Stranded_lamp_wire.jpg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Stranded_lamp_wire.jpg&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="galio-ga"&gt;Galio (Ga)&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Con una estructura similar a la del silicio, el &lt;strong&gt;galio&lt;/strong&gt; (Ga) se utiliza ampliamente en la industria &lt;strong&gt;electrónica&lt;/strong&gt;, donde se puede encontrar en &lt;strong&gt;luces LED&lt;/strong&gt;, teléfonos &lt;strong&gt;móviles&lt;/strong&gt;, &lt;strong&gt;ordenadores&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;televisores&lt;/strong&gt;. También es un gran &lt;strong&gt;sustituto&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;mercurio&lt;/strong&gt; (Hg) tóxico. Como el galio se derrite a temperatura ambiente&lt;sup id="fnref:4"&gt;&lt;a href="#fn:4" class="footnote-ref" role="doc-noteref"&gt;4&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;, se encuentra comúnmente en los &lt;strong&gt;termómetros&lt;/strong&gt; médicos.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-luces-led-de-colores-fabricadas-a-partir-de-compuestos-de-galio-ga-httpscommonswikimediaorgwikifilerbg-ledjpg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="**Luces LED** de colores, fabricadas a partir de compuestos de **galio** (Ga). https://commons.wikimedia.org/wiki/File:RBG-LED.jpg" srcset="
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/led_hu_f91ddd4a751583cc.webp 400w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/led_hu_f6949fef22743d49.webp 760w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/led_hu_24a26ff1f8c9f0f9.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/led_hu_f91ddd4a751583cc.webp"
width="760"
height="563"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;strong&gt;Luces LED&lt;/strong&gt; de colores, fabricadas a partir de compuestos de &lt;strong&gt;galio&lt;/strong&gt; (Ga). &lt;br&gt; &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:RBG-LED.jpg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:RBG-LED.jpg&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="indio-in"&gt;Indio (In)&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;El &lt;strong&gt;indio&lt;/strong&gt; (In) es un metal plateado blando que a menudo se usa para producir óxido de indio y estaño (&lt;strong&gt;ITO&lt;/strong&gt;, por sus siglas en inglés), un ingrediente clave en las &lt;strong&gt;pantallas táctiles&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-interferencia-en-láminas-delgadas-causada-por-el-revestimiento-de-ito-en-la-ventana-de-la-cabina-de-un-airbus-utilizado-para-el-descongelamiento-httpscommonswikimediaorgwikifilelhcockpitwindowjpg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="**Interferencia** en **láminas delgadas** causada por el revestimiento de **ITO** en la ventana de la cabina de un Airbus, utilizado para el **descongelamiento**. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:LHcockpitWindow.jpg" srcset="
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/ITO_hu_5a1364eb31246c02.webp 400w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/ITO_hu_3e2b1b2555afec5c.webp 760w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/ITO_hu_840de3280ec56b61.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/ITO_hu_5a1364eb31246c02.webp"
width="760"
height="570"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;strong&gt;Interferencia&lt;/strong&gt; en &lt;strong&gt;láminas delgadas&lt;/strong&gt; causada por el revestimiento de &lt;strong&gt;ITO&lt;/strong&gt; en la ventana de la cabina de un Airbus, utilizado para el &lt;strong&gt;descongelamiento&lt;/strong&gt;. &lt;br&gt; &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:LHcockpitWindow.jpg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:LHcockpitWindow.jpg&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="tierras-raras"&gt;Tierras raras&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Escandio&lt;/strong&gt; (Sc), &lt;strong&gt;ytrio&lt;/strong&gt; (Y) y los &lt;strong&gt;lantanoides&lt;/strong&gt;, considerados, entre otros, &lt;strong&gt;elementos tecnológicamente críticos&lt;/strong&gt;&lt;sup id="fnref:5"&gt;&lt;a href="#fn:5" class="footnote-ref" role="doc-noteref"&gt;5&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;. Sus &lt;strong&gt;aplicaciones&lt;/strong&gt; incluyen la &lt;strong&gt;producción&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;energía limpia&lt;/strong&gt;, las &lt;strong&gt;comunicaciones&lt;/strong&gt; o la &lt;strong&gt;informática&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-estos-óxidos-de-tierras-raras-se-utilizan-como-trazadores-para-determinar-qué-partes-de-una-cuenca-se-están-erosionando-en-el-sentido-de-las-agujas-del-reloj-desde-el-centro-arriba-praseodimio-pr-cerio-ce-lantano-la-neodimio-nd-samario-sm-y-gadolinio-gd-httpswwwarsusdagovocimagesphotosjun05d115-1"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Estos óxidos de **tierras raras** se utilizan como trazadores para determinar qué partes de una cuenca se están erosionando. En el sentido de las agujas del reloj desde el centro arriba: praseodimio (Pr), cerio (Ce), lantano (La), neodimio (Nd), samario (Sm) y gadolinio (Gd). https://www.ars.usda.gov/oc/images/photos/jun05/d115-1/" srcset="
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/tierras-raras_hu_315bfad0df950003.webp 400w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/tierras-raras_hu_7899154c95e8b472.webp 760w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/tierras-raras_hu_a92939bb56868737.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/tierras-raras_hu_315bfad0df950003.webp"
width="760"
height="494"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Estos óxidos de &lt;strong&gt;tierras raras&lt;/strong&gt; se utilizan como trazadores para determinar qué partes de una cuenca se están erosionando. En el sentido de las agujas del reloj desde el centro arriba: praseodimio (Pr), cerio (Ce), lantano (La), neodimio (Nd), samario (Sm) y gadolinio (Gd). &lt;br&gt; &lt;a href="https://www.ars.usda.gov/oc/images/photos/jun05/d115-1/" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://www.ars.usda.gov/oc/images/photos/jun05/d115-1/&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="con-aplicaciones-biomédicas-"&gt;Con aplicaciones biomédicas ⚕️&lt;/h3&gt;
&lt;h4 id="aplicaciones-quirúrgicas"&gt;Aplicaciones quirúrgicas&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Prótesis&lt;/strong&gt; e &lt;strong&gt;implantes&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;titanio&lt;/strong&gt; (Ti), &lt;strong&gt;platino&lt;/strong&gt; (Pt) u &lt;strong&gt;oro&lt;/strong&gt; (Au).&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-exo-prosthetic-leg-una-prótesis-de-titanio-ti-impresa-en-3d-httpswwwbehancenetgallery20696469exo-prosthetic-leg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="**EXO Prosthetic Leg**, una **prótesis** de **titanio** (Ti) impresa en 3D. https://www.behance.net/gallery/20696469/Exo-Prosthetic-Leg" srcset="
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/pierna-Ti_hu_9327356986a42b60.webp 400w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/pierna-Ti_hu_7e34806dc26b26b.webp 760w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/pierna-Ti_hu_6671f06f40e3d2cf.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/pierna-Ti_hu_9327356986a42b60.webp"
width="760"
height="507"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;strong&gt;EXO Prosthetic Leg&lt;/strong&gt;, una &lt;strong&gt;prótesis&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;titanio&lt;/strong&gt; (Ti) impresa en 3D. &lt;br&gt; &lt;a href="https://www.behance.net/gallery/20696469/Exo-Prosthetic-Leg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://www.behance.net/gallery/20696469/Exo-Prosthetic-Leg&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="diagnóstico-y-tratamiento-de-cáncer"&gt;Diagnóstico y tratamiento de cáncer&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;&lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Radiois%C3%B3topo" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Isótopos radiactivos&lt;/strong&gt; ☢️&lt;/a&gt; como el &lt;sup&gt;60&lt;/sup&gt;Co, &lt;sup&gt;99m&lt;/sup&gt;Tc, &lt;sup&gt;131&lt;/sup&gt;I, &lt;sup&gt;137&lt;/sup&gt;Cs o el &lt;sup&gt;192&lt;/sup&gt;Ir.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-semillas-de-yodo-125-125i-utilizadas-en-braquiterapiahttpseswikipediaorgwikibraquiterapia-de-baja-tasa-al-lado-de-una-moneda-de-cinco-centavos-de-dólar-nickel-httpsthewellnorthwelledubrachytherapy-right-me"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="***Semillas*** de **yodo-125** (125I), utilizadas en [**braquiterapia**](https://es.wikipedia.org/wiki/Braquiterapia) de baja tasa, al lado de una moneda de cinco centavos de dólar (*nickel*). https://thewell.northwell.edu/brachytherapy-right-me" srcset="
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/semillas-yodo_hu_32d86bb6934d88c3.webp 400w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/semillas-yodo_hu_546eda8919a9293d.webp 760w,
/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/semillas-yodo_hu_607323836596048c.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/elementos-compuestos-2ESO-3ESO/semillas-yodo_hu_32d86bb6934d88c3.webp"
width="760"
height="519"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;em&gt;&lt;strong&gt;Semillas&lt;/strong&gt;&lt;/em&gt; de &lt;strong&gt;yodo-125&lt;/strong&gt; (&lt;sup&gt;125&lt;/sup&gt;I), utilizadas en &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Braquiterapia" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;braquiterapia&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; de baja tasa, al lado de una moneda de cinco centavos de dólar (&lt;em&gt;nickel&lt;/em&gt;). &lt;br&gt; &lt;a href="https://thewell.northwell.edu/brachytherapy-right-me" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://thewell.northwell.edu/brachytherapy-right-me&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;div class="footnotes" role="doc-endnotes"&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li id="fn:1"&gt;
&lt;p&gt;Al contacto puede causar graves &lt;strong&gt;quemaduras químicas&lt;/strong&gt; e incluso &lt;strong&gt;quemaduras térmicas&lt;/strong&gt; de segundo grado.&amp;#160;&lt;a href="#fnref:1" class="footnote-backref" role="doc-backlink"&gt;&amp;#x21a9;&amp;#xfe0e;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;li id="fn:2"&gt;
&lt;p&gt;Nombre recomendado por la IUPAC: &lt;strong&gt;eteno&lt;/strong&gt;.&amp;#160;&lt;a href="#fnref:2" class="footnote-backref" role="doc-backlink"&gt;&amp;#x21a9;&amp;#xfe0e;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;li id="fn:3"&gt;
&lt;p&gt;Nombre recomendado por la IUPAC: &lt;strong&gt;propeno&lt;/strong&gt;.&amp;#160;&lt;a href="#fnref:3" class="footnote-backref" role="doc-backlink"&gt;&amp;#x21a9;&amp;#xfe0e;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;li id="fn:4"&gt;
&lt;p&gt;Su temperatura de fusión es de 29.8 °C.&amp;#160;&lt;a href="#fnref:4" class="footnote-backref" role="doc-backlink"&gt;&amp;#x21a9;&amp;#xfe0e;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;li id="fn:5"&gt;
&lt;p&gt;Elementos químicos importantes para las &lt;strong&gt;tecnologías emergentes&lt;/strong&gt;, con una demanda mucho mayor que en el pasado y una &lt;strong&gt;oferta escasa en relación con la demanda&lt;/strong&gt;.&amp;#160;&lt;a href="#fnref:5" class="footnote-backref" role="doc-backlink"&gt;&amp;#x21a9;&amp;#xfe0e;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;/div&gt;</description></item><item><title>La Tierra y la Luna</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/1bach/la-tierra-y-la-luna/</link><pubDate>Thu, 03 Jul 2025 12:00:22 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/1bach/la-tierra-y-la-luna/</guid><description>&lt;p&gt;Desde que vi esta actuación supe que había que hacer algo con ella en clase. Pues bien, este es el resultado.
La actividad consiste en el visionado del recital y la posterior respuesta a unas preguntas muy básicas sobre el mismo.
Mi objetivo radica en mostrar al alumnado que la ciencia está en todos los lados, incluso puede estar en un poema.&lt;/p&gt;
&lt;video controls &gt;
&lt;source src="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/1bach/la-tierra-y-la-luna/video.mp4" type="video/mp4"&gt;
&lt;/video&gt;
&lt;h2 id="-temporalización"&gt;⏱️ Temporalización&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Una sola sesión.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-agrupamientos"&gt;👥 Agrupamientos&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Individual o en parejas.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-materiales-necesarios"&gt;💼 Materiales necesarios&lt;/h2&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Visionado del &lt;a href="video.mp4"&gt;recital&lt;/a&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Lectura del &lt;a href="https://docs.google.com/document/d/11T5gn1vLzF40-hmPC44welICaAcvB6vWzZoHbZqOfyM/edit?usp=sharing" target="_blank" rel="noopener"&gt;poema&lt;/a&gt; y posterior respuesta a las preguntas.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;</description></item><item><title>Reacciones químicas</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso-3eso/reacciones-quimicas/</link><pubDate>Tue, 14 Oct 2025 19:17:23 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso-3eso/reacciones-quimicas/</guid><description>&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
Enfréntate al &lt;strong&gt;desafío&lt;/strong&gt; de generar un &lt;strong&gt;recurso audiovisual&lt;/strong&gt; sobre &lt;strong&gt;reacciones químicas&lt;/strong&gt; con &lt;strong&gt;vídeos&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;experimentos&lt;/strong&gt; de laboratorio grabados y editados por ti mismo con &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/2eso-3eso/magia-reacciones-quimicas/"&gt;esta genial &lt;strong&gt;actividad&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="cambios-físicos-y-cambios-químicos"&gt;Cambios físicos y cambios químicos&lt;/h2&gt;
&lt;h3 id="cambios-físicos"&gt;Cambios físicos&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Cualquier cambio en el que la &lt;strong&gt;naturaleza&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;sustancia no&lt;/strong&gt; se &lt;strong&gt;modifica&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="ejemplos"&gt;Ejemplos&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Cambios de posición (movimientos), deformaciones, variaciones de temperatura, cambios de estado.&lt;/p&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
Si quieres &lt;strong&gt;aprender más&lt;/strong&gt; sobre la &lt;strong&gt;naturaleza&lt;/strong&gt; de los &lt;strong&gt;cambios&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;estado&lt;/strong&gt;, te recomendamos leer &lt;a href="http://www.fqsaja.com/?p=10513" target="_blank" rel="noopener"&gt;esta &lt;strong&gt;entrada&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;blog&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;IES Valle del Saja&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h3 id="cambios-químicos"&gt;Cambios químicos&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Cualquier cambio en el que la &lt;strong&gt;naturaleza&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;sustancia sí&lt;/strong&gt; se &lt;strong&gt;modifica&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="ejemplos-1"&gt;Ejemplos&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Digestión, combustión, fotosíntesis, cocción de alimentos, putrefacción.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="la-reacción-química"&gt;La reacción química&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Una &lt;strong&gt;reacción química&lt;/strong&gt; es un proceso en el cual unas sustancias (&lt;strong&gt;reactivos&lt;/strong&gt;) desaparecen, transformándose en otras sustancias (&lt;strong&gt;productos&lt;/strong&gt;), de naturaleza diferente.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-una-molécula-de-metano-cech4-reacciona-con-dos-moléculas-de-oxígeno-ceo2-para-producir-una-molécula-de-dióxido-de-carbono-ceco2-y-dos-moléculas-de-agua-ceh2o-adaptada-de-httpscommonswikimediaorgwikifilemethane-combustionsvg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Una molécula de metano ($\ce{CH4}$) reacciona con dos moléculas de oxígeno ($\ce{O2}$) para producir una molécula de dióxido de carbono ($\ce{CO2}$) y dos moléculas de agua ($\ce{H2O}$). Adaptada de https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Methane-combustion.svg."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/reacciones-quimicas-2ESO-3ESO/combustion-metano-intro.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Una molécula de metano ($\ce{CH4}$) reacciona con dos moléculas de oxígeno ($\ce{O2}$) para producir una molécula de dióxido de carbono ($\ce{CO2}$) y dos moléculas de agua ($\ce{H2O}$). Adaptada de &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Methane-combustion.svg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Methane-combustion.svg&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="teoría-de-las-colisiones"&gt;Teoría de las colisiones&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;teoría&lt;/strong&gt; de las &lt;strong&gt;colisiones&lt;/strong&gt; nos ayuda a &lt;strong&gt;explicar&lt;/strong&gt; el &lt;strong&gt;mecanismo&lt;/strong&gt; de una &lt;strong&gt;reacción química&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;Se &lt;strong&gt;rompen&lt;/strong&gt; los &lt;strong&gt;enlaces&lt;/strong&gt; de los &lt;strong&gt;reactivos&lt;/strong&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Se &lt;strong&gt;reordenan&lt;/strong&gt; los &lt;strong&gt;átomos&lt;/strong&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Se &lt;strong&gt;crean&lt;/strong&gt; nuevos &lt;strong&gt;enlaces&lt;/strong&gt; para formar los &lt;strong&gt;productos&lt;/strong&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;p&gt;Para que se rompan los enlaces de los reactivos se han de producir &lt;strong&gt;choques eficaces&lt;/strong&gt;, es decir, choques con la &lt;strong&gt;energía&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;orientación adecuadas&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="tipos-de-reacciones-químicas"&gt;Tipos de reacciones químicas&lt;/h3&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;p&gt;Os recomendamos echar un vistazo a las páginas web de &lt;a href="https://www.beautifulchemistry.net/reaction" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Beautiful Chemistry&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; y &lt;a href="https://www.envisioningchemistry.com" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Envisioning Chemistry&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; para maravillaros con la belleza de la Química a través de preciosos &lt;strong&gt;vídeos&lt;/strong&gt; como este:&lt;/p&gt;
&lt;div
style="position: relative; padding-bottom: 56.25%; height: 0; overflow: hidden;"&gt;
&lt;iframe
src="https://player.vimeo.com/video/107976057?dnt=1"
style="position: absolute; top: 0; left: 0; width: 100%; height: 100%; border:0;" allow="fullscreen"&gt;
&lt;/iframe&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;figure id="figure-representación-de-cuatro-tipos-de-reacciones-básicas-síntesis-descomposición-sustitución-y-doble-sustitución-adaptada-de-httpscommonswikimediaorgwikifilechemical_reactionssvg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Representación de cuatro tipos de reacciones básicas: síntesis, descomposición, sustitución y doble sustitución. Adaptada de https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Chemical_reactions.svg."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/reacciones-quimicas-2ESO-3ESO/reacciones-quimicas.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Representación de cuatro tipos de reacciones básicas: síntesis, descomposición, sustitución y doble sustitución. Adaptada de &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Chemical_reactions.svg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Chemical_reactions.svg&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h2 id="estequiometría"&gt;Estequiometría&lt;/h2&gt;
&lt;h3 id="ley-de-conservación-de-la-masa"&gt;Ley de conservación de la masa&lt;/h3&gt;
&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;En un sistema aislado, durante toda reacción química ordinaria, la masa total en el sistema permanece constante, es decir, la masa consumida de los reactivos es igual a la masa de los productos obtenidos.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;ley de conservación de la masa&lt;/strong&gt; implica dos &lt;strong&gt;principios&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;El número total de átomos antes y después de una reacción no cambia.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;El número de átomos de cada tipo es igual antes y después.&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;h4 id="ejemplo-resuelto-1"&gt;Ejemplo resuelto 1&lt;/h4&gt;
&lt;div class="alert alert-example"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;br&gt;
&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;12 g de carbono reaccionan con 32 g de oxígeno y como resultado de la reacción se obtiene dióxido de carbono:&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
$$
\ce{C + O2 -&gt; CO2}
$$&lt;p&gt;¿Cuántos gramos de dióxido de carbono se obtienen?&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;p&gt;Según la ley de Lavoisier:&lt;/p&gt;
$$
m_\text{reactivos} = m_\text{productos}
$$&lt;p&gt;Como conocemos la masa de los reactivos (carbono y oxígeno) podemos calcular la masa del único producto de la reacción:&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;\begin{align*}
12 + 32 &amp;amp;= m_\mathrm{CO_2} \\
m_\mathrm{CO_2} &amp;amp;= 44\thinspace\mathrm g
\end{align*}&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h4 id="ejemplo-resuelto-2"&gt;Ejemplo resuelto 2&lt;/h4&gt;
&lt;div class="alert alert-example"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;br&gt;
&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;El agua oxigenada, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, se descompone en H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O y O&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; en una reacción muy lenta:&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
$$
\ce{2H2O2(l) -&gt; 2H2O(l) + O2(g)}
$$&lt;p&gt;A partir de 340 g de agua oxigenada obtenemos solo 180 g de agua. ¿Por qué?&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;p&gt;La razón es porque hay dos productos en la reacción, uno es el agua y otro el oxígeno, que es un gas. La masa de este producto la podemos calcular aplicando la ley de Laviosier:
\begin{align*}
m_\text{reactivos} &amp;amp;= m_\text{productos} \\
340 &amp;amp;= 180 + m_\mathrm{O_2} \\
340-180 &amp;amp;= m_\mathrm{O_2} \\
m_\mathrm{O_2} &amp;amp;= 160\thinspace\mathrm g
\end{align*}&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h3 id="ajuste-de-ecuaciones-químicas"&gt;Ajuste de ecuaciones químicas&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;En una &lt;strong&gt;ecuación química&lt;/strong&gt; general:&lt;/p&gt;
$$
\ce{aA + bB -&gt; cC + dD}
$$&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;A, B, C y D representan los &lt;strong&gt;símbolos químicos&lt;/strong&gt; de los átomos o la &lt;strong&gt;fórmula molecular&lt;/strong&gt; de los compuestos que reaccionan (lado izquierdo) y los que se producen (lado derecho).&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;$a$, $b$, $c$ y $d$ representan los &lt;strong&gt;coeficientes estequiométricos&lt;/strong&gt;, que deben ser ajustados según la &lt;strong&gt;ley de conservación de la masa&lt;/strong&gt; (comparando de izquierda a derecha átomo por átomo el número que hay de estos a cada lado de la flecha).&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p&gt;Los &lt;strong&gt;coeficientes estequiométricos&lt;/strong&gt; indican el número de átomos/moléculas/&lt;strong&gt;moles&lt;/strong&gt; que reaccionan/se producen de cada elemento/compuesto.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="ejemplo-resuelto"&gt;Ejemplo resuelto&lt;/h4&gt;
&lt;div class="alert alert-example"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;br&gt;
&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;Se desea ajustar la siguiente ecuación química, que describe la &lt;strong&gt;combustión&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;metano&lt;/strong&gt;:
&lt;/p&gt;
$$
\ce{CH4 + O2 -&gt; CO2 + H2O}
$$&lt;/blockquote&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;p&gt;Empezamos por el $\ce{C}$: vemos que a la izquierda hay 1 átomo de $\ce{C}$ y a la derecha hay también 1 átomo de $\ce{C}$, está &lt;strong&gt;ajustado&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;p&gt;Después miramos el $\ce{H}$: vemos que a la izquierda hay 4 átomos de $\ce{H}$ y a la derecha solo hay 2. Por tanto debemos poner un 2 en la molécula de agua:&lt;/p&gt;
$$
\ce{CH4 + O2 -&gt; CO2 + 2H2O}
$$&lt;hr&gt;
&lt;p&gt;Seguimos con el $\ce{O}$: a la izquierda hay 2 átomos mientras que a la derecha hay $2+2\times 1=4$ átomos. Por lo tanto debemos colocar un 2 en el $\ce{O2}$:&lt;/p&gt;
$$
\ce{CH4 + 2O2 -&gt; CO2 + 2H2O}
$$&lt;p&gt;y la &lt;strong&gt;reacción&lt;/strong&gt; queda &lt;strong&gt;ajustada&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure &gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt=""
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/reacciones-quimicas-2ESO-3ESO/combustion-metano.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h3 id="simulaciones"&gt;Simulaciones&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Puedes practicar más el &lt;strong&gt;ajuste&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;ecuaciones químicas&lt;/strong&gt; con estas &lt;strong&gt;simulaciones&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/reactants-products-and-leftovers/latest/reactants-products-and-leftovers_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/balancing-chemical-equations/latest/balancing-chemical-equations_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;a href="http://www.fqsaja.com" target="_blank" rel="noopener"&gt;El Departamento de Física y Química del IES Valle del Saja&lt;/a&gt; nos comparte &lt;a href="https://docs.google.com/document/d/1K9RQooOrRDsAOyb4tpj8vatrLBP3fLLE/edit" target="_blank" rel="noopener"&gt;este &lt;strong&gt;guion&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; para dirigir una &lt;strong&gt;actividad&lt;/strong&gt; sobre &lt;strong&gt;ajuste&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;reacciones químicas&lt;/strong&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="velocidad-de-una-reacción-química"&gt;Velocidad de una reacción química&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Los &lt;strong&gt;factores&lt;/strong&gt; que &lt;strong&gt;influyen&lt;/strong&gt; en la &lt;strong&gt;velocidad&lt;/strong&gt; de una &lt;strong&gt;reacción&lt;/strong&gt; son:&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="naturaleza-de-los-reactivos"&gt;Naturaleza de los reactivos&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;naturaleza&lt;/strong&gt; y la &lt;strong&gt;fuerza&lt;/strong&gt; de los &lt;strong&gt;enlaces&lt;/strong&gt; en las moléculas &lt;strong&gt;reactivas&lt;/strong&gt; influyen en gran medida en la velocidad de su transformación en productos.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="estado-de-agregación-de-los-reactivos"&gt;Estado de agregación de los reactivos&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Cuando los reactivos están en estados distintos, la reacción sólo puede ocurrir en su área de contacto. Esto significa que &lt;strong&gt;cuanto más finamente dividido&lt;/strong&gt; esté un &lt;strong&gt;reactivo&lt;/strong&gt; sólido o líquido, &lt;strong&gt;mayor&lt;/strong&gt; será su &lt;strong&gt;área&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;superficie&lt;/strong&gt; por unidad de volumen y &lt;strong&gt;mayor&lt;/strong&gt; será el &lt;strong&gt;contacto&lt;/strong&gt; con el otro reactivo, por lo que la &lt;strong&gt;reacción&lt;/strong&gt; será &lt;strong&gt;más rápida&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="concentración"&gt;Concentración&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;La frecuencia con la que las moléculas colisionan depende de sus concentraciones. &lt;strong&gt;Cuanto más &lt;em&gt;amontonadas&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt; estén las moléculas, más probable es que colisionen y reaccionen entre sí, dando lugar a un &lt;strong&gt;aumento&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;velocidad&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;reacción&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="temperatura"&gt;Temperatura&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;A &lt;strong&gt;mayor temperatura&lt;/strong&gt;, las moléculas tienen más energía térmica y son más susceptibles de chocar eficazmente, &lt;strong&gt;aumentando&lt;/strong&gt; la &lt;strong&gt;velocidad&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;reacción&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="catalizadores"&gt;Catalizadores&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Un &lt;strong&gt;catalizador&lt;/strong&gt; es una &lt;strong&gt;sustancia&lt;/strong&gt; que &lt;strong&gt;altera&lt;/strong&gt; la &lt;strong&gt;velocidad&lt;/strong&gt; de una &lt;strong&gt;reacción&lt;/strong&gt; química sin consumirse durante la misma. Las &lt;strong&gt;proteínas&lt;/strong&gt; que actúan como &lt;strong&gt;catalizadores&lt;/strong&gt; en las &lt;strong&gt;reacciones bioquímicas&lt;/strong&gt; se llaman &lt;strong&gt;enzimas&lt;/strong&gt;. Distinguimos entre &lt;strong&gt;catalizadores&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="positivos"&gt;Positivos&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Aumentan&lt;/strong&gt; la &lt;strong&gt;velocidad&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;reacción&lt;/strong&gt; al permitir nuevos mecanismos de reacción.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="negativos"&gt;Negativos&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Disminuyen&lt;/strong&gt; la &lt;strong&gt;velocidad&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;reacción&lt;/strong&gt; o directamente evitan que se produzca (&lt;strong&gt;inhibidores&lt;/strong&gt;).&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="la-química-en-la-sociedad-y-el-medio-ambiente"&gt;La Química en la sociedad y el medio ambiente&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Los &lt;strong&gt;gases&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;efecto invernadero&lt;/strong&gt;, como el $\ce{CO2}$, el $\ce{CH4}$, el $\ce{N2O}$ (&lt;em&gt;gas de la risa&lt;/em&gt;) o los óxidos de azufre, son gases que &lt;strong&gt;absorben&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;emiten radiación infrarroja&lt;/strong&gt;, provocando un &lt;strong&gt;calentamiento&lt;/strong&gt; de la superficie de la Tierra. La &lt;strong&gt;actividad humana&lt;/strong&gt; industrial ha provocado sobretodo un &lt;strong&gt;aumento&lt;/strong&gt; de las &lt;strong&gt;emisiones&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;/strong&gt;, desestabilizando la atmósfera.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-traducida-de-httpscommonswikimediaorgwikifilethe_greenhouse_effectsvg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Traducida de https://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_Greenhouse_Effect.svg."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/reacciones-quimicas-2ESO-3ESO/efecto-invernadero.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Traducida de &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_Greenhouse_Effect.svg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_Greenhouse_Effect.svg&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;Aprende más sobre el &lt;strong&gt;efecto invernadero&lt;/strong&gt; con esta estupenda &lt;strong&gt;simulación&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/greenhouse-effect/latest/greenhouse-effect_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;</description></item><item><title>El movimiento</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso/movimiento/</link><pubDate>Fri, 23 May 2025 08:49:40 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso/movimiento/</guid><description>&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;strong&gt;Trabaja&lt;/strong&gt; los &lt;strong&gt;contenidos&lt;/strong&gt; de este &lt;strong&gt;tema&lt;/strong&gt; viviendo una auténtica &lt;strong&gt;aventura&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;piratas&lt;/strong&gt; con &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/2eso/burla-mares/"&gt;esta genial &lt;strong&gt;actividad&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;. También te recomendamos esta magnífica &lt;a href="https://fpdual2017.wixsite.com/el-viaje" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Escape Room Digital Educativa&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="definiciones"&gt;Definiciones&lt;/h2&gt;
&lt;h3 id="sistema-de-referencia"&gt;Sistema de referencia&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Conjunto de puntos respecto de los cuales definimos las posiciones.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="posición"&gt;Posición&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Lugar que ocupa un cuerpo en el espacio.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="trayectoria"&gt;Trayectoria&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Línea imaginaria formada por el conjunto de puntos por los que pasa un cuerpo al moverse.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="espacio-recorrido"&gt;Espacio recorrido&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Longitud del camino que realiza el móvil medido sobre la trayectoria.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="desplazamiento"&gt;Desplazamiento&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Diferencia entre las posiciones final e inicial.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;La siguiente figura muestra la &lt;strong&gt;diferencia&lt;/strong&gt; entre &lt;strong&gt;espacio recorrido&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;desplazamiento&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-adaptada-de-httpscommonswikimediaorgwikifiledistancedisplacementsvg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Adaptada de https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Distancedisplacement.svg."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/movimiento-2ESO/desplazamiento.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Adaptada de &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Distancedisplacement.svg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Distancedisplacement.svg&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h2 id="concepto-de-velocidad"&gt;Concepto de velocidad&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;velocidad&lt;/strong&gt; mide cómo cambia la posición de un móvil respecto al tiempo. En el &lt;strong&gt;SI&lt;/strong&gt; se mide en m/s.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="velocidad-media"&gt;Velocidad media&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;velocidad media&lt;/strong&gt; de un cuerpo es la relación entre el espacio recorrido y el tiempo invertido:&lt;/p&gt;
$$
v_\text{m} = \frac{\Delta x}{\Delta t},
$$&lt;p&gt;
siendo $\Delta x$ el espacio recorrido y $\Delta t$ el tiempo transcurrido.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="velocidad-instantánea"&gt;Velocidad instantánea&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Es la velocidad que tiene un móvil en un determinado instante de tiempo. Se puede entender como el límite de la velocidad media cuando el intervalo de tiempo tiende a cero.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="movimiento-rectilíneo-uniforme-mru"&gt;Movimiento rectilíneo uniforme (MRU)&lt;/h2&gt;
&lt;h3 id="características"&gt;Características&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Las &lt;strong&gt;características&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;movimiento rectilíneo uniforme (MRU)&lt;/strong&gt; son:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Trayectoria rectilínea.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Velocidad $v$ constante (aceleración $a=0$).&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h3 id="ecuación-principal"&gt;Ecuación principal&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;ecuación principal&lt;/strong&gt;&lt;sup id="fnref:1"&gt;&lt;a href="#fn:1" class="footnote-ref" role="doc-noteref"&gt;1&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; del MRU es:&lt;/p&gt;
$$
x(t) = x_0 + v\cdot\Delta t,
$$&lt;p&gt;donde $x$ y $x_0$ son las posiciones final e inicial, respectivamente; $v$ la velocidad y $\Delta t$ el tiempo transcurrido.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="concepto-de-aceleración"&gt;Concepto de aceleración&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;aceleración&lt;/strong&gt;, $a$, mide cómo cambia la velocidad de un móvil respecto al tiempo:&lt;/p&gt;
$$
a = \frac{\Delta v}{\Delta t} = \frac{v-v_0}{\Delta t} \Rightarrow v = v_0 + a\cdot \Delta t,
$$&lt;p&gt;
donde $v$ y $v_0$ son las velocidades final e inicial, respectivamente; y $\Delta t$ es el tiempo transcurrido. En el &lt;strong&gt;SI&lt;/strong&gt; se mide en m/s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="ejemplo-resuelto"&gt;Ejemplo resuelto&lt;/h3&gt;
&lt;div class="alert alert-example"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;Un Fórmula 1 🏎️ es capaz de acelerar de 0 a 300$\thinspace$km/h en 10.6$\thinspace$s.&lt;br&gt;
a) ¿Cuál es su aceleración?&lt;br&gt;
b) ¿Qué velocidad lleva a los 5$\thinspace$s?&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;p&gt;a) Lo primero pasamos la velocidad a m/s:&lt;/p&gt;
$$
v = 300\thinspace\frac{\cancel{\mathrm{km}}}{\cancel{\mathrm{h}}}\cdot \frac{1000\thinspace\mathrm m}{\thinspace\cancel{\mathrm{km}}} \cdot \frac{1\thinspace\cancel{\mathrm h}}{3600\thinspace\mathrm s} = 83.\overline{3}\thinspace\mathrm{m/s}
$$&lt;p&gt;Calculamos la aceleración con la expresión:&lt;/p&gt;
$$
a = \frac{v-v_0}{\Delta t},
$$&lt;p&gt;donde $v = 83.\overline{3}\thinspace\mathrm{m/s}$, $v_0 = 0$ y $\Delta t = 10.6\thinspace\mathrm{s}$. Sustituyendo:&lt;/p&gt;
$$
a = \frac{83.\overline{3}\thinspace\mathrm{m/s} - 0}{10.6\thinspace\mathrm{s}} = 7.86\thinspace\mathrm{m/s^2}
$$&lt;hr&gt;
&lt;p&gt;b) Para calcular qué velocidad tiene a los 5$\thinspace$s utilizamos la expresión:&lt;/p&gt;
$$
v = v_0 + a\cdot \Delta t,
$$&lt;p&gt;con $v_0 = 0$, $a = 7.86\thinspace\mathrm{m/s^2}$ y $\Delta t = 5\thinspace\mathrm s$. Sustituyendo:&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;\begin{align*}
v = 0 + 7.86\thinspace\mathrm{m/s^\cancel{2}}\cdot 5\thinspace\cancel{\mathrm s} &amp;amp;= 39.3\thinspace\mathrm{m/s} \\
&amp;amp;= 141.5\thinspace\mathrm{km/h}
\end{align*}&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="gráficas"&gt;Gráficas&lt;/h2&gt;
&lt;h3 id="movimiento-uniforme"&gt;Movimiento uniforme&lt;/h3&gt;
&lt;figure &gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt=""
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/movimiento-2ESO/graficas-MRU.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="movimiento-acelerado"&gt;Movimiento acelerado&lt;/h3&gt;
&lt;figure &gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt=""
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/movimiento-2ESO/graficas-MRUA.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
Agudiza tu comprensión de la &lt;strong&gt;posición&lt;/strong&gt;, la &lt;strong&gt;velocidad&lt;/strong&gt; y la &lt;strong&gt;aceleración&lt;/strong&gt; construyendo &lt;strong&gt;gráficas&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;movimiento&lt;/strong&gt; en &lt;strong&gt;tiempo real&lt;/strong&gt; con &lt;a href="https://www.universeandmore.com/motion-mapper-es/" target="_blank" rel="noopener"&gt;este genial &lt;strong&gt;juego&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="encuentros"&gt;Encuentros&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Se trata de situaciones en las que dos cuerpos comienzan en posiciones distintas y acaban encontrándose al cabo de un cierto tiempo.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Seguimos estos &lt;strong&gt;tres pasos&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Escribir&lt;/strong&gt; las &lt;strong&gt;ecuaciones de la posición&lt;/strong&gt; de cada cuerpo.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Imponer&lt;/strong&gt; la condición de &lt;strong&gt;encuentro&lt;/strong&gt;, es decir, que ambas posiciones coinciden cuando se encuentran.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Despejar&lt;/strong&gt; la magnitud que me pidan.&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;h3 id="ejemplo-resuelto-1"&gt;Ejemplo resuelto&lt;/h3&gt;
&lt;div class="alert alert-example"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;br&gt;
&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;Un coche &lt;span style="display: inline-block;-moz-transform: scale(-1, 1);
-webkit-transform: scale(-1, 1);
-o-transform: scale(-1, 1);
-ms-transform: scale(-1, 1);
transform: scale(-1, 1);"&gt;🚗&lt;/span&gt; y una moto &lt;span style="display: inline-block;-moz-transform: scale(-1, 1);
-webkit-transform: scale(-1, 1);
-o-transform: scale(-1, 1);
-ms-transform: scale(-1, 1);
transform: scale(-1, 1);"&gt;🏍️&lt;/span&gt; salen uno hacia el otro desde dos ciudades que distan 200$\thinspace$km, con velocidades de 70$\thinspace$km/h y 90$\thinspace$km/h, respectivamente. Calcula:&lt;br&gt;
a) ¿Cuánto tiempo tardarán en encontrarse?&lt;br&gt;
b) ¿Qué distancia ha recorrido cada uno de ellos?&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;p&gt;El siguiente esquema representa la situación que tenemos:&lt;/p&gt;
&lt;figure &gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt=""
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/movimiento-2ESO/encuentro-planteamiento.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;a) Lo primero que hacemos es escribir las &lt;strong&gt;ecuaciones del movimiento&lt;/strong&gt; de cada móvil:
\begin{align*}
\text{Coche (MRU): } x_\mathrm c &amp;amp;= x_{0_\mathrm c} + v_\mathrm c\cdot t \\
\text{Moto (MRU): } x_\mathrm m &amp;amp;= x_{0_\mathrm m} + v_\mathrm m\cdot t
\end{align*}&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Particularizamos&lt;/strong&gt; para nuestro caso, tomando el origen donde empieza el coche y sentido positivo hacia la derecha:
\begin{gather*}
x_{0_\mathrm c}=0;\quad x_{0_\mathrm m}=200\thinspace\mathrm{km} \\
v_\mathrm c=70\thinspace\mathrm{km/h};\quad v_\mathrm m = -90\thinspace\mathrm{km/h}
\end{gather*}&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;\begin{align*}
\text{Coche (MRU): } x_\mathrm c &amp;amp;= 0 + 70 t = 70t \\
\text{Moto (MRU): } x_\mathrm m &amp;amp;= 200 - 90t
\end{align*}&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;A continuación imponemos la &lt;strong&gt;condición de encuentro&lt;/strong&gt;:
\begin{align*}
x_\mathrm c &amp;amp;= x_\mathrm m \\
70t &amp;amp;= 200-90t \\
160 t &amp;amp;= 200
\end{align*}&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Despejamos el &lt;strong&gt;tiempo de encuentro&lt;/strong&gt; $t^*$:&lt;/p&gt;
$$
t^* = \frac{200\thinspace\mathrm{\cancel{km}}}{160\thinspace\mathrm{\cancel{km}/h}} = 1.25\thinspace\mathrm{h}
$$&lt;p&gt;Podemos comprobar esto representando la gráfica de posición frente a tiempo ($x-t$) para cada móvil:&lt;/p&gt;
&lt;figure &gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt=""
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/movimiento-2ESO/encuentro-graficas.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;donde se ve claramente cómo el coche y la moto se encuentran para $t^* = 1.25\thinspace\mathrm{h}$.&lt;/p&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;p&gt;b) Para calcular la &lt;strong&gt;distancia recorrida&lt;/strong&gt; por cada uno de ellos, sustituimos el tiempo de encuentro, $t^*=1.25\thinspace\mathrm{h}$, en las ecuaciones de posición del coche y de la moto, teniendo en cuenta las posiciones iniciales de cada uno de ellos:&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;\begin{align*}
\Delta x_\mathrm c (t^*) &amp;amp;= x_\mathrm c (t^*) - x_{0_\mathrm c} \\
&amp;amp;= 70\cdot 1.25 = 87.5\thinspace\mathrm{km} \\
\Delta x_\mathrm m (t^*) &amp;amp;= x_\mathrm m (t^*) - x_{0_\mathrm m} \\
&amp;amp;= 200-90\cdot 1.25 - 200 = -112.5\thinspace\mathrm{km}
\end{align*}&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;donde el signo – indica que la moto ha recorrido esa distancia hacia la izquierda.&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class="footnotes" role="doc-endnotes"&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li id="fn:1"&gt;
&lt;p&gt;Esta es la llamada &lt;strong&gt;ecuación del movimiento&lt;/strong&gt; o &lt;strong&gt;ecuación de la posición&lt;/strong&gt;, pues nos da la posición $x$ en función del tiempo $t$.&amp;#160;&lt;a href="#fnref:1" class="footnote-backref" role="doc-backlink"&gt;&amp;#x21a9;&amp;#xfe0e;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;/div&gt;</description></item><item><title>Las fuerzas</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso/fuerzas/</link><pubDate>Fri, 24 Oct 2025 09:40:15 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso/fuerzas/</guid><description>&lt;h2 id="las-fuerzas-y-sus-efectos"&gt;Las fuerzas y sus efectos&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Una &lt;strong&gt;fuerza&lt;/strong&gt; es toda &lt;em&gt;causa&lt;/em&gt; capaz de producir &lt;strong&gt;cambios&lt;/strong&gt; en el &lt;strong&gt;movimiento&lt;/strong&gt; o en la &lt;strong&gt;estructura&lt;/strong&gt; (&lt;strong&gt;deformaciones&lt;/strong&gt;) de un cuerpo. En el &lt;strong&gt;SI&lt;/strong&gt; se mide en &lt;strong&gt;newtons&lt;/strong&gt; (N).&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="leyes-de-newton"&gt;Leyes de Newton&lt;/h3&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
Os recomendamos pasaros por la sección de &lt;a href="https://fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/historia-ciencia/" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Historia de la Ciencia&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; para echar un vistazo a la &lt;strong&gt;biografía&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;principales contribuciones científicas&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;Isaac Newton&lt;/strong&gt; en &lt;strong&gt;formato póster&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;tríptico&lt;/strong&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h4 id="1-ley-de-la-inercia"&gt;1. Ley de la inercia&lt;/h4&gt;
&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;Todo cuerpo preserva su estado de reposo o movimiento rectilíneo uniforme salvo que actúe una fuerza sobre él.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
&lt;p&gt;En el siguiente vídeo del &lt;a href="http://www.fqsaja.com" target="_blank" rel="noopener"&gt;Departamento de Física y Química del IES Valle del Saja&lt;/a&gt; puedes ver un ejemplo de cómo los objetos tienden a mantener su estado de reposo, utilizando un pulsador de bolígrafo y una cámara de alata velocidad:&lt;/p&gt;
&lt;script type="module" src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@justinribeiro/lite-youtube@1/lite-youtube.min.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;lite-youtube videoid="1-FP1_oD-zI" videoStartAt="0"&gt;&lt;/lite-youtube&gt;
&lt;h4 id="2-ley-fundamental-de-la-dinámica"&gt;2. Ley fundamental de la dinámica&lt;/h4&gt;
&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;El cambio de movimiento es proporcional a la fuerza ejercida y se hace en la dirección de la línea recta en que se ejerce la fuerza.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
$$
F = m\cdot a\quad \text{(la aceleración es proporcional a la fuerza neta)}
$$&lt;h4 id="3-ley-de-la-acción-reacción"&gt;3. Ley de la acción-reacción&lt;/h4&gt;
&lt;blockquote&gt;
&lt;p&gt;Para toda acción siempre hay una reacción igual y opuesta.&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
&lt;p&gt;Si un cuerpo A ejerce una fuerza sobre otro cuerpo B, éste ejercerá sobre A una fuerza igual y de sentido contrario.&lt;/p&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;p&gt;Durante su estancia a bordo de la &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Estaci%c3%b3n_Espacial_Internacional" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;ISS&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;, el ex ministro de Ciencia e Innovación de España, &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Pedro_Duque" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Pedro Duque&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;, fue filmado realizando demostraciones en las que explicaba las &lt;strong&gt;tres leyes del movimiento de Newton&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;script type="module" src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@justinribeiro/lite-youtube@1/lite-youtube.min.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;p&gt;&lt;lite-youtube videoid="xO70CCH68t8" videoStartAt="0"&gt;&lt;/lite-youtube&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h3 id="ley-de-hooke"&gt;Ley de Hooke&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;ley&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;Hooke&lt;/strong&gt; relaciona el alargamiento o elongación, $\Delta x$, que sufre un muelle o resorte bajo la acción de una cierta fuerza $F$:&lt;/p&gt;
$$
F = k\cdot \Delta x,
$$&lt;p&gt;donde $k$ es la llamada &lt;strong&gt;constante de elasticidad&lt;/strong&gt; del muelle. Como se puede ver en la figura, el &lt;strong&gt;alargamiento&lt;/strong&gt; sufrido por el muelle es &lt;strong&gt;proporcional&lt;/strong&gt; a la &lt;strong&gt;fuerza&lt;/strong&gt; ejercida sobre él.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-adaptada-de-httpscommonswikimediaorgwikifiledinamc3b3metro_de_resortesvg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Adaptada de https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Dinam%C3%B3metro_de_resorte.svg."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/fuerzas-2ESO/hooke.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Adaptada de &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Dinam%C3%B3metro_de_resorte.svg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Dinam%C3%B3metro_de_resorte.svg&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="simulaciones"&gt;Simulaciones&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Puedes aprender más sobre &lt;strong&gt;masas&lt;/strong&gt;, &lt;strong&gt;resortes&lt;/strong&gt; y la &lt;strong&gt;ley&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;Hooke&lt;/strong&gt; con las siguientes &lt;strong&gt;simulaciones&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/masses-and-springs-basics/latest/masses-and-springs-basics_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/hookes-law/latest/hookes-law_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;h4 id="práctica-virtual"&gt;Práctica virtual&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;También puedes ver este excelente vídeo del &lt;a href="http://www.fqsaja.com" target="_blank" rel="noopener"&gt;Departamento de Física y Química del IES Valle del Saja&lt;/a&gt; donde nos enseñan cómo realizar una &lt;strong&gt;práctica virtual&lt;/strong&gt; relacionada con la &lt;strong&gt;ley&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;Hooke&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;script type="module" src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@justinribeiro/lite-youtube@1/lite-youtube.min.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;lite-youtube videoid="YQCM7ayoOr4" videoStartAt="0"&gt;&lt;/lite-youtube&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;a href="https://drive.google.com/file/d/1GhSAU8jutcdpTqWXaXcn9JFY1wRUR5KI/view" target="_blank" rel="noopener"&gt;Aquí&lt;/a&gt; puedes descargarte el &lt;strong&gt;guion&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;práctica&lt;/strong&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="máquinas-simples"&gt;Máquinas simples&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Una &lt;strong&gt;máquina simple&lt;/strong&gt; es un &lt;strong&gt;dispositivo&lt;/strong&gt; mecánico que &lt;strong&gt;cambia&lt;/strong&gt; la &lt;strong&gt;magnitud&lt;/strong&gt; o la &lt;strong&gt;dirección&lt;/strong&gt; de una &lt;strong&gt;fuerza&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="ventaja-teórica"&gt;Ventaja teórica&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;ventaja teórica&lt;/strong&gt; es la relación entre la fuerza obtenida y la fuerza aplicada.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="palanca"&gt;Palanca&lt;/h3&gt;
&lt;figure id="figure-imagen-de-openclipart-vectorshttpspixabaycomesusersopenclipart-vectors-30363-en-pixabayhttpspixabaycomes"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Imagen de [OpenClipart-Vectors](https://pixabay.com/es/users/openclipart-vectors-30363/) en [Pixabay](https://pixabay.com/es/)."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/fuerzas-2ESO/palanca.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Imagen de &lt;a href="https://pixabay.com/es/users/openclipart-vectors-30363/" target="_blank" rel="noopener"&gt;OpenClipart-Vectors&lt;/a&gt; en &lt;a href="https://pixabay.com/es/" target="_blank" rel="noopener"&gt;Pixabay&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="ley-de-la-palanca"&gt;Ley de la palanca&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;ley de la palanca&lt;/strong&gt; establece:&lt;/p&gt;
$$
P\cdot B_P = R\cdot B_R
$$&lt;h3 id="torno"&gt;Torno&lt;/h3&gt;
&lt;figure id="figure-crédito-clipart-etchttpsetcusfeduclipart3630036344wheelaxle2_36344htm"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Crédito: [ClipArt ETC](https://etc.usf.edu/clipart/36300/36344/wheelaxle2_36344.htm)." srcset="
/media/fuerzas-2ESO/torno_hu_c5da0bee7c1389c.webp 400w,
/media/fuerzas-2ESO/torno_hu_2204bae0f254d2f3.webp 760w,
/media/fuerzas-2ESO/torno_hu_35c25e7fd05cbfec.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/fuerzas-2ESO/torno_hu_c5da0bee7c1389c.webp"
width="760"
height="687"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Crédito: &lt;a href="https://etc.usf.edu/clipart/36300/36344/wheelaxle2_36344.htm" target="_blank" rel="noopener"&gt;ClipArt ETC&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="polea"&gt;Polea&lt;/h3&gt;
&lt;figure id="figure-themightyquillhttpscommonswikimediaorgwikifileblock-and-tackle-in-usesvg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="[Themightyquill](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Block-and-tackle-in-use.svg)"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/fuerzas-2ESO/polea.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Block-and-tackle-in-use.svg" target="_blank" rel="noopener"&gt;Themightyquill&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="plano-inclinado"&gt;Plano inclinado&lt;/h3&gt;
&lt;figure id="figure-pearson-scott-foresmanhttpscommonswikimediaorgwikifileinclined_plane_psfpng"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="[Pearson Scott Foresman](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Inclined_Plane_(PSF).png)" srcset="
/media/fuerzas-2ESO/plano-inclinado_hu_9aa5abc9f539d2fb.webp 400w,
/media/fuerzas-2ESO/plano-inclinado_hu_11152ae15b748219.webp 760w,
/media/fuerzas-2ESO/plano-inclinado_hu_613e4e5117e821ff.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/fuerzas-2ESO/plano-inclinado_hu_9aa5abc9f539d2fb.webp"
width="760"
height="473"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Inclined_Plane_%28PSF%29.png" target="_blank" rel="noopener"&gt;Pearson Scott Foresman&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="cuña"&gt;Cuña&lt;/h3&gt;
&lt;figure id="figure-iainfhttpscommonswikimediaorgwikifilewedge-diagramsvg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="[Iainf](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wedge-diagram.svg)"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/fuerzas-2ESO/cuna.svg"
loading="lazy" width="50%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wedge-diagram.svg" target="_blank" rel="noopener"&gt;Iainf&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="tornillo"&gt;Tornillo&lt;/h3&gt;
&lt;figure id="figure-imagen-de-paweł-szpilerhttpspixabaycomesusers1187283-1187283-en-pixabayhttpspixabaycomes"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Imagen de [Paweł Szpiler](https://pixabay.com/es/users/1187283-1187283/) en [Pixabay](https://pixabay.com/es/)."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/fuerzas-2ESO/tornillo.svg"
loading="lazy" width="50%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Imagen de &lt;a href="https://pixabay.com/es/users/1187283-1187283/" target="_blank" rel="noopener"&gt;Paweł Szpiler&lt;/a&gt; en &lt;a href="https://pixabay.com/es/" target="_blank" rel="noopener"&gt;Pixabay&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h2 id="principales-fuerzas-de-la-naturaleza"&gt;Principales fuerzas de la naturaleza&lt;/h2&gt;
&lt;h3 id="rozamiento"&gt;Rozamiento&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;La fuerza de &lt;strong&gt;rozamiento&lt;/strong&gt; está asociada al &lt;strong&gt;contacto&lt;/strong&gt; entre &lt;strong&gt;superficies&lt;/strong&gt; rugosas.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="características"&gt;Características&lt;/h4&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Se genera debido a las &lt;strong&gt;imperfecciones&lt;/strong&gt;, que en mayor parte son microscópicas, entre las &lt;strong&gt;superficies&lt;/strong&gt; en contacto.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Siempre &lt;strong&gt;se opone al movimiento&lt;/strong&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Es &lt;strong&gt;paralela&lt;/strong&gt; a la &lt;strong&gt;superficie&lt;/strong&gt; de apoyo.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;strong&gt;Depende&lt;/strong&gt; de:
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;La &lt;strong&gt;naturaleza&lt;/strong&gt; y el &lt;strong&gt;estado&lt;/strong&gt; de las &lt;strong&gt;superficies&lt;/strong&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;La &lt;strong&gt;fuerza&lt;/strong&gt; que &lt;strong&gt;ejerce&lt;/strong&gt; un &lt;strong&gt;cuerpo&lt;/strong&gt; sobre otro.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;figure id="figure-adaptada-de-httpscommonswikimediaorgwikifilefriccic3b3n_01svg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Adaptada de https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Fricci%C3%B3n_01.svg."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/fuerzas-2ESO/rozamiento.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Adaptada de &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Fricci%C3%B3n_01.svg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Fricci%C3%B3n_01.svg&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;Puedes aprender más sobre la &lt;strong&gt;naturaleza&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;rozamiento&lt;/strong&gt; con esta &lt;strong&gt;simulación&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/friction/latest/friction_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;p&gt;Puedes seguir aprendiendo más cosas sobre la &lt;strong&gt;relación&lt;/strong&gt; entre las &lt;strong&gt;fuerzas&lt;/strong&gt; y el &lt;strong&gt;movimiento&lt;/strong&gt; con esta &lt;strong&gt;simulación&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/forces-and-motion-basics/latest/forces-and-motion-basics_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;h3 id="gravitatoria"&gt;Gravitatoria&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;fuerza gravitatoria&lt;/strong&gt; es la fuerza con la que los &lt;strong&gt;cuerpos&lt;/strong&gt; se &lt;strong&gt;atraen&lt;/strong&gt; entre sí, siendo directamente proporcional al producto de sus masas e inversamente proporcional al cuadrado de la distancia que los separa.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="peso"&gt;Peso&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;A la fuerza con la que la Tierra atrae a un cuerpo de masa $m$ se le llama &lt;strong&gt;peso&lt;/strong&gt;, $P$:&lt;/p&gt;
$$
P = m\cdot g,
$$&lt;p&gt;siendo $g$ la aceleración de la gravedad (9.8$\thinspace$N/kg en la Tierra).&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;¿Qué ocurre cuando una bola de bolos y una pluma se dejan caer juntas en las condiciones del espacio exterior? &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Brian_Cox_%28f%C3%ADsico%29" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Brian Cox&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; nos lo enseña en este impresionante &lt;strong&gt;vídeo&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;script type="module" src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@justinribeiro/lite-youtube@1/lite-youtube.min.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;lite-youtube videoid="E43-CfukEgs" videoStartAt="0"&gt;&lt;/lite-youtube&gt;
&lt;details class="spoiler " id="spoiler-15"&gt;
&lt;summary&gt;¿Y cuánto vale la &lt;strong&gt;gravedad&lt;/strong&gt; en otros &lt;strong&gt;astros&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;sistema solar&lt;/strong&gt;? Pincha aquí&lt;/summary&gt;
&lt;p&gt;&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;Astro&lt;/th&gt;
&lt;th style="text-align: center"&gt;$g$&lt;/th&gt;
&lt;th style="text-align: center"&gt;$\mathrm{m/s^2}$&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Sol &amp;#x2600;&amp;#xfe0f;&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;28.02&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;274.8&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Júpiter ♃&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;2.53&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;24.8&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Neptuno ♆&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;1.14&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;11.2&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Saturno ♄&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;1.07&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;10.4&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Tierra ♁&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;1&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;9.8&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Venus ♀&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;0.90&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;8.9&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Urano ♅&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;0.89&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;8.7&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Marte ♂&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;0.38&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;3.7&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Mercurio ☿&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;0.38&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;3.7&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Luna &amp;#x1f319;&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;0.17&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;1.6&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;p&gt;Descubre a qué altura podrías saltar en otros planetas con este genial &lt;strong&gt;vídeo&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;script type="module" src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@justinribeiro/lite-youtube@1/lite-youtube.min.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;p&gt;&lt;lite-youtube videoid="D8H1RNtka6s" videoStartAt="0"&gt;&lt;/lite-youtube&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/p&gt;
&lt;/details&gt;
&lt;p&gt;Puedes aprender más sobre la &lt;strong&gt;fuerza gravitatoria&lt;/strong&gt; con esta &lt;strong&gt;simulación&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/gravity-force-lab-basics/latest/gravity-force-lab-basics_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;h3 id="eléctrica"&gt;Eléctrica&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Es la &lt;strong&gt;fuerza&lt;/strong&gt; con la que las &lt;strong&gt;cargas&lt;/strong&gt; eléctricas se &lt;strong&gt;atraen&lt;/strong&gt; (signo opuesto) o se &lt;strong&gt;repelen&lt;/strong&gt; (mismo signo), siendo directamente proporcional al producto de las cargas e inversamente proporcional al cuadrado de la distancia que las separa. La materia cargada ➕ tiene un &lt;strong&gt;defecto&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;electrones&lt;/strong&gt;, mientras que la materia cargada ➖ tiene un &lt;strong&gt;exceso&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;electrones&lt;/strong&gt;&lt;sup id="fnref:1"&gt;&lt;a href="#fn:1" class="footnote-ref" role="doc-noteref"&gt;1&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
Piensa sobre las &lt;strong&gt;fuerzas eléctricas&lt;/strong&gt; con &lt;a href="https://universeandmore.com/polarity-shift/" target="_blank" rel="noopener"&gt;este genial &lt;strong&gt;juego&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; de positivos y negativos.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;p&gt;Puedes aprender más sobre la &lt;strong&gt;fuerza eléctrica&lt;/strong&gt; con esta &lt;strong&gt;simulación&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/balloons-and-static-electricity/latest/balloons-and-static-electricity_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;p&gt;También puedes aprender más sobre la &lt;strong&gt;electricidad estática&lt;/strong&gt; con esta &lt;strong&gt;simulación&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/john-travoltage/latest/john-travoltage_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;h4 id="analogías-y-diferencias-entre-las-fuerzas-gravitatoria-y-eléctrica"&gt;Analogías y diferencias entre las fuerzas gravitatoria y eléctrica&lt;/h4&gt;
&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;Fuerza gravitatoria&lt;/th&gt;
&lt;th&gt;Fuerza eléctrica&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Se ejerce entre masas.&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Solamente se ejerce entre cuerpos con carga eléctrica.&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Siempre es atractiva.&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Puede ser atractiva o repulsiva.&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Es proporcional al producto de las masas.&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Es proporcional al producto de las cargas.&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan="2"&gt;Se ejerce a distancia.&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td colspan="2"&gt;Disminuye muy rápidamente al aumentar la distancia.&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;Su valor no depende del medio.&lt;/td&gt;
&lt;td&gt;Su valor depende del medio.&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;h3 id="magnética"&gt;Magnética&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Un &lt;strong&gt;imán&lt;/strong&gt; es un material u objeto que produce un &lt;em&gt;campo magnético&lt;/em&gt;, responsable de la &lt;strong&gt;fuerza&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;atracción&lt;/strong&gt; o &lt;strong&gt;repulsión&lt;/strong&gt; que ejerce sobre otros materiales, como el hierro (Fe).&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-adaptada-de-httpscommonswikimediaorgwikifilevfpt_cylindrical_magnetsvg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Adaptada de https://commons.wikimedia.org/wiki/File:VFPt_cylindrical_magnet.svg."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/fuerzas-2ESO/iman.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Adaptada de &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:VFPt_cylindrical_magnet.svg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:VFPt_cylindrical_magnet.svg&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="partes-de-un-imán"&gt;Partes de un imán&lt;/h4&gt;
&lt;h5 id="eje-magnético"&gt;Eje magnético&lt;/h5&gt;
&lt;p&gt;Línea que une los dos polos.&lt;/p&gt;
&lt;h5 id="polos"&gt;Polos&lt;/h5&gt;
&lt;p&gt;Extremos del imán donde las fuerzas son más intensas.&lt;/p&gt;
&lt;h5 id="línea-neutra"&gt;Línea neutra&lt;/h5&gt;
&lt;p&gt;Línea que separa las zonas polarizadas.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="tipos-de-imanes"&gt;Tipos de imanes&lt;/h4&gt;
&lt;h5 id="naturales"&gt;Naturales&lt;/h5&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Magnetita&lt;/strong&gt; ($\ce{Fe3O4}$).&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-magnetita-de-bolivia-copy-rob-lavinsky--irockscomhttpscommonswikimediaorgwikifilemagnetite-118736jpg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Magnetita de Bolivia. [&amp;copy; Rob Lavinsky &amp; iRocks.com](https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Magnetite-118736.jpg)." srcset="
/media/fuerzas-2ESO/magnetita_hu_3eb89c1df05b9e6d.webp 400w,
/media/fuerzas-2ESO/magnetita_hu_1216e8d4ec49738e.webp 760w,
/media/fuerzas-2ESO/magnetita_hu_99c9279194ebb607.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/fuerzas-2ESO/magnetita_hu_3eb89c1df05b9e6d.webp"
width="686"
height="700"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Magnetita de Bolivia. &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Magnetite-118736.jpg" target="_blank" rel="noopener"&gt;© Rob Lavinsky &amp;amp; iRocks.com&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h5 id="artificiales-permanentes"&gt;Artificiales permanentes&lt;/h5&gt;
&lt;p&gt;Materiales &lt;em&gt;magnetizados&lt;/em&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h5 id="artificiales-temporales"&gt;Artificiales temporales&lt;/h5&gt;
&lt;p&gt;&lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Electroim%C3%A1n" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Electroimanes&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-imagen-de-openclipart-vectorshttpspixabaycomesusersopenclipart-vectors-30363-en-pixabayhttpspixabaycomes"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Imagen de [OpenClipart-Vectors](https://pixabay.com/es/users/openclipart-vectors-30363/) en [Pixabay](https://pixabay.com/es/)."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/fuerzas-2ESO/electroiman.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Imagen de &lt;a href="https://pixabay.com/es/users/openclipart-vectors-30363/" target="_blank" rel="noopener"&gt;OpenClipart-Vectors&lt;/a&gt; en &lt;a href="https://pixabay.com/es/" target="_blank" rel="noopener"&gt;Pixabay&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="experiencia-de-ørsted"&gt;Experiencia de Ørsted&lt;/h4&gt;
&lt;figure id="figure-una-corriente-eléctrica-desvía-una-aguja-imantada-httpscommonswikimediaorgwikifileoersted_experimentpng"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Una corriente eléctrica desvía una aguja imantada. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Oersted_experiment.png." srcset="
/media/fuerzas-2ESO/experimento-Oersted_hu_814e68f1bf34f608.webp 400w,
/media/fuerzas-2ESO/experimento-Oersted_hu_2d44a4afd094d457.webp 760w,
/media/fuerzas-2ESO/experimento-Oersted_hu_23dc8650e404ae83.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/fuerzas-2ESO/experimento-Oersted_hu_814e68f1bf34f608.webp"
width="736"
height="452"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Una corriente eléctrica desvía una aguja imantada. &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Oersted_experiment.png" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Oersted_experiment.png&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;Demostró que las &lt;strong&gt;corrientes eléctricas crean campos magnéticos&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="experiencia-de-faraday-henry"&gt;Experiencia de Faraday-Henry&lt;/h4&gt;
&lt;figure id="figure-al-acercar-un-imán-a-una-espira-en-esta-se-origina-una-corriente-que-invierte-su-sentido-cuando-el-imán-se-aleja-adaptada-de-httpswwwcheggcomlearntopicfaradays-experiment"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Al acercar un imán a una espira en esta se origina una corriente que invierte su sentido cuando el imán se aleja. Adaptada de https://www.chegg.com/learn/topic/faradays-experiment."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/fuerzas-2ESO/experimento-Faraday.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Al acercar un imán a una espira en esta se origina una corriente que invierte su sentido cuando el imán se aleja. Adaptada de &lt;a href="https://www.chegg.com/learn/topic/faradays-experiment" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://www.chegg.com/learn/topic/faradays-experiment&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;Demostró que los &lt;strong&gt;campos magnéticos pueden crear corrientes eléctricas&lt;/strong&gt;. Puedes aprender más &lt;em&gt;jugando&lt;/em&gt; con esta &lt;strong&gt;simulación&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/faradays-law/latest/faradays-law_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;p&gt;Ambas experiencias pusieron de manifiesto la estrecha &lt;strong&gt;relación&lt;/strong&gt; que existe entre los &lt;strong&gt;fenómenos eléctricos&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;magnéticos&lt;/strong&gt;, dando origen al &lt;span style="font-variant:small-caps;"&gt;&lt;strong&gt;electromagnetismo&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;div class="footnotes" role="doc-endnotes"&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li id="fn:1"&gt;
&lt;p&gt;Recuerda &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso-3eso/estructura-atomica/#iones"&gt;aquí&lt;/a&gt; el concepto de &lt;strong&gt;ion&lt;/strong&gt; y la diferencia entre &lt;strong&gt;cationes&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;aniones&lt;/strong&gt;.&amp;#160;&lt;a href="#fnref:1" class="footnote-backref" role="doc-backlink"&gt;&amp;#x21a9;&amp;#xfe0e;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;/div&gt;</description></item><item><title>Energía</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso-3eso/energia/</link><pubDate>Tue, 09 Apr 2024 17:11:48 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso-3eso/energia/</guid><description>&lt;h2 id="concepto-de-energía"&gt;Concepto de energía&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;energía&lt;/strong&gt; es la &lt;strong&gt;capacidad&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;producir&lt;/strong&gt; transformaciones o &lt;strong&gt;cambios&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="conservación-de-la-energía"&gt;Conservación de la energía&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;La energía se puede transferir, almacenar o disipar, pero no crear ni destruir.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="unidades"&gt;Unidades&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;En el &lt;strong&gt;SI&lt;/strong&gt; la energía se mide en &lt;strong&gt;julios&lt;/strong&gt; ($1\thinspace\mathrm J = 1\thinspace\mathrm{N\thinspace m} = 1\thinspace\mathrm{kg\thinspace m^2\thinspace s^{-2}}$). Otras unidades de energía son la &lt;strong&gt;caloría&lt;/strong&gt; ($1\thinspace\mathrm{cal} = 4.19\thinspace\mathrm J$) o el &lt;strong&gt;kilovatio hora&lt;/strong&gt;, $\mathrm{kW\thinspace h}$:&lt;/p&gt;
$$
1\thinspace\mathrm{\cancel{kW}\cancel{h}}\cdot \frac{1000\thinspace\mathrm W}{1\thinspace\mathrm{\cancel{kW}}}\cdot \frac{3600\thinspace\mathrm s}{1\thinspace\mathrm{\cancel h}} = 3.6\times 10^6\thinspace\mathrm{W\thinspace s} = 3.6\times 10^6\thinspace\mathrm J
$$&lt;h2 id="transformaciones-energéticas"&gt;Transformaciones energéticas&lt;/h2&gt;
&lt;h3 id="tipos-de-energía"&gt;Tipos de energía&lt;/h3&gt;
&lt;h4 id="energía-mecánica"&gt;Energía mecánica&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Es la que poseen los cuerpos debido a su &lt;strong&gt;movimiento&lt;/strong&gt; y/o a su &lt;strong&gt;posición&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="energía-térmica"&gt;Energía térmica&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Es la energía que posee un cuerpo por el hecho de estar a una cierta &lt;strong&gt;temperatura&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="energía-química"&gt;Energía química&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Es la energía que posee un cuerpo debido a su &lt;strong&gt;estructura interna&lt;/strong&gt;. Se pone de manifiesto en &lt;strong&gt;reacciones químicas&lt;/strong&gt;, como la combustión por ejemplo.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="energía-nuclear"&gt;Energía nuclear&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Es la energía almacenada en los &lt;strong&gt;núcleos&lt;/strong&gt; de los &lt;strong&gt;átomos&lt;/strong&gt;. Se pone de manifiesto en &lt;strong&gt;reacciones nucleares&lt;/strong&gt;, como la fisión o la fusión nuclear.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="energía-radiante"&gt;Energía radiante&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Es la energía que poseen las &lt;strong&gt;ondas electromagnéticas&lt;/strong&gt;, como la luz por ejemplo.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="energía-eléctrica"&gt;Energía eléctrica&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Es la energía que poseen las &lt;strong&gt;cargas eléctricas&lt;/strong&gt; en movimiento.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;La siguiente tabla muestra algunos &lt;strong&gt;aparatos/dispositivos&lt;/strong&gt; involucrados en distintas &lt;strong&gt;transformaciones energéticas&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;table&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th style="text-align: center"&gt;&lt;span style="font-variant:small-caps;"&gt;&lt;strong&gt;energía inicial&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;
&lt;th style="text-align: center"&gt;&lt;span style="font-variant:small-caps;"&gt;&lt;strong&gt;energía final&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;
&lt;th style="text-align: center"&gt;&lt;span style="font-variant:small-caps;"&gt;&lt;strong&gt;aparato/dispositivo&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Mecánica&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Térmica&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Pastilla de freno&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Química&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Mecánica&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Motor de combustión&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Química&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Térmica&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Cocina de gas&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Química&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Eléctrica&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Pila/central térmica&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Radiante&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Eléctrica&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Panel solar&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Eléctrica&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Mecánica&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Motor eléctrico&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Eléctrica&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Térmica&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Estufa eléctrica&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Eléctrica&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Radiante&lt;/td&gt;
&lt;td style="text-align: center"&gt;Bombilla&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;p&gt;Aprende más sobre las &lt;strong&gt;formas&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;cambios&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;energía&lt;/strong&gt; con esta &lt;strong&gt;simulación&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/energy-forms-and-changes/latest/energy-forms-and-changes_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;h2 id="calor-y-temperatura"&gt;Calor y temperatura&lt;/h2&gt;
&lt;h3 id="temperatura-"&gt;Temperatura 🌡️&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;De acuerdo al &lt;strong&gt;modelo cinético-molecular&lt;/strong&gt;, la materia está formada por partículas que están en continuo movimiento. La &lt;strong&gt;temperatura&lt;/strong&gt; es una &lt;strong&gt;medida&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;agitación&lt;/strong&gt; (&lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/4eso/energia-trabajo-calor/#energía-cinética-e_mathrm-c"&gt;energía cinética&lt;/a&gt;) &lt;strong&gt;media&lt;/strong&gt; de las &lt;strong&gt;partículas&lt;/strong&gt; que forman un sistema.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;temperatura absoluta&lt;/strong&gt; es el valor de la temperatura medida con respecto a una escala que comienza en el &lt;strong&gt;cero absoluto&lt;/strong&gt;, un hipotético estado en el que todas las &lt;strong&gt;partículas&lt;/strong&gt; que forman el sistema estarían completamente &lt;em&gt;&lt;strong&gt;quietas&lt;/strong&gt;&lt;/em&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;En el &lt;strong&gt;SI&lt;/strong&gt;, &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/blog/2022/11/12/normas-de-ortografia-en-fisica-y-quimica/#4-temperatura-absoluta"&gt;la temperatura absoluta se mide en &lt;strong&gt;kelvin&lt;/strong&gt; (K)&lt;/a&gt;:&lt;/p&gt;
$$
T(\mathrm K) = T(^\circ\mathrm C)+273.15
$$
&lt;figure id="figure-adaptada-de-httpscommonswikimediaorgwikifilekinetic_theory_of_gasessvg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Adaptada de https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kinetic_theory_of_gases.svg."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/energia-2ESO-3ESO/temperatura.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Adaptada de &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kinetic_theory_of_gases.svg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kinetic_theory_of_gases.svg&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;Puedes profundizar en el concepto de &lt;strong&gt;temperatura&lt;/strong&gt; con ayuda de esta &lt;strong&gt;simulación&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/gases-intro/latest/gases-intro_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;h3 id="mecanismos-de-transferencia-de-energía"&gt;Mecanismos de transferencia de energía&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;energía térmica&lt;/strong&gt; que se &lt;strong&gt;transfiere&lt;/strong&gt; de un cuerpo a otro se denomina &lt;strong&gt;calor&lt;/strong&gt;. Por razones históricas el calor se mide a menudo en &lt;strong&gt;calorías&lt;/strong&gt; ($1\thinspace\mathrm{cal} = 4.19\thinspace\mathrm{J}$). El calor se puede &lt;strong&gt;transferir&lt;/strong&gt; mediante:&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="conducción"&gt;Conducción&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Basado en el &lt;strong&gt;contacto directo&lt;/strong&gt; entre los cuerpos.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="convección"&gt;Convección&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Debido al &lt;strong&gt;transporte&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;masa&lt;/strong&gt; por medio de un &lt;strong&gt;fluido&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="radiación"&gt;Radiación&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Por medio de &lt;strong&gt;ondas electromagnéticas&lt;/strong&gt; (como la luz), que pueden viajar incluso por el vacío.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-adaptada-de-httpscommonswikimediaorgwikifilemc3a9todos_de_transferencia_de_calorsvg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Adaptada de https://commons.wikimedia.org/wiki/File:M%C3%A9todos_de_transferencia_de_calor.svg."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/energia-2ESO-3ESO/transferencia-calor.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Adaptada de &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:M%C3%A9todos_de_transferencia_de_calor.svg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:M%C3%A9todos_de_transferencia_de_calor.svg&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="efectos-del-calor-en-los-cuerpos"&gt;Efectos del calor en los cuerpos&lt;/h3&gt;
&lt;h4 id="variación-de-temperatura-yo-cambios-de-estado"&gt;Variación de temperatura y/o cambios de estado&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Cuando dos cuerpos se ponen en &lt;strong&gt;contacto térmico&lt;/strong&gt;, el que está a mayor temperatura cede calor (enfriándose) al que está a menor temperatura (calentándose), llegando al cabo de un tiempo a un &lt;strong&gt;equilibrio térmico&lt;/strong&gt; (misma temperatura). La &lt;strong&gt;variación&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;temperatura&lt;/strong&gt; que sufre un cuerpo cuando se le proporciona una cantidad de calor &lt;strong&gt;depende&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;sustancia&lt;/strong&gt; de que se trate y de su &lt;strong&gt;masa&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Al variar la temperatura de un cuerpo, éste puede &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso-3eso/materia/#cambios-de-estado"&gt;&lt;strong&gt;cambiar&lt;/strong&gt; su &lt;strong&gt;estado&lt;/strong&gt; de agregación&lt;/a&gt;. Es importante recordar que, &lt;strong&gt;durante&lt;/strong&gt; un &lt;strong&gt;cambio&lt;/strong&gt; de estado, la &lt;strong&gt;temperatura&lt;/strong&gt; del cuerpo permanece &lt;strong&gt;constante&lt;/strong&gt;, ya que durante el cambio la energía transferida al cuerpo se emplea en reorganizar las partículas (romper enlaces).&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="dilatación"&gt;Dilatación&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Como regla general, un cuerpo aumenta su volumen (&lt;em&gt;se dilata&lt;/em&gt;) al aumentar su temperatura&lt;sup id="fnref:1"&gt;&lt;a href="#fn:1" class="footnote-ref" role="doc-noteref"&gt;1&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;. La &lt;strong&gt;dilatación&lt;/strong&gt; de los &lt;strong&gt;líquidos&lt;/strong&gt;, como el mercurio (Hg), se utiliza en los &lt;strong&gt;termómetros&lt;/strong&gt; 🌡️. La escala &lt;strong&gt;Celsius&lt;/strong&gt;, también llamada &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/blog/2022/11/12/normas-de-ortografia-en-fisica-y-quimica/#5-escala-celsius"&gt;&lt;em&gt;centígrada&lt;/em&gt;&lt;/a&gt;, es la escala basada en 0 para el punto de &lt;strong&gt;congelación&lt;/strong&gt; y 100 para el punto de &lt;strong&gt;ebullición&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;agua&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-junta-de-dilatación-de-un-puente-si-estas-juntas-no-se-construyesen-la-dilatación-térmica-de-los-materiales-cuando-aumentase-la-temperatura-generaría-unos-esfuerzos-tan-grandes-que-fracturarían-el-puente-para-calcular-estas-juntas-se-necesita-conocer-el-coeficiente-de-dilatación-térmica-imagen-de-kranich17httpspixabaycomesuserskranich17-11197573-en-pixabayhttpspixabaycomes"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="**Junta de dilatación** de un puente. Si estas juntas no se construyesen, la dilatación térmica de los materiales cuando aumentase la temperatura generaría unos esfuerzos tan grandes que fracturarían el puente. Para calcular estas juntas se necesita conocer el **coeficiente de dilatación térmica**. Imagen de [**Kranich17**](https://pixabay.com/es/users/kranich17-11197573/) en [Pixabay](https://pixabay.com/es/)." srcset="
/media/energia-trabajo-calor-4ESO/junta-dilatacion_hu_5da68c2c1b13a0aa.webp 400w,
/media/energia-trabajo-calor-4ESO/junta-dilatacion_hu_cbdffa2269ce5c24.webp 760w,
/media/energia-trabajo-calor-4ESO/junta-dilatacion_hu_3f6b8d8e04c7474a.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/energia-trabajo-calor-4ESO/junta-dilatacion_hu_5da68c2c1b13a0aa.webp"
width="507"
height="760"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;strong&gt;Junta de dilatación&lt;/strong&gt; de un puente. Si estas juntas no se construyesen, la dilatación térmica de los materiales cuando aumentase la temperatura generaría unos esfuerzos tan grandes que fracturarían el puente. Para calcular estas juntas se necesita conocer el &lt;strong&gt;coeficiente de dilatación térmica&lt;/strong&gt;. Imagen de &lt;a href="https://pixabay.com/es/users/kranich17-11197573/" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Kranich17&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; en &lt;a href="https://pixabay.com/es/" target="_blank" rel="noopener"&gt;Pixabay&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h2 id="fuentes-de-energía"&gt;Fuentes de energía&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Una &lt;strong&gt;fuente&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;energía&lt;/strong&gt; es cualquier &lt;strong&gt;fenómeno físico&lt;/strong&gt; o &lt;strong&gt;químico&lt;/strong&gt; del que es posible &lt;strong&gt;explotar&lt;/strong&gt; su &lt;strong&gt;energía&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="no-renovables-"&gt;No renovables 🏭&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Aquellas que se encuentran en la naturaleza en &lt;strong&gt;cantidades limitadas&lt;/strong&gt;, no pudiendo sustituirse tras agotarse.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="combustibles-fósiles-"&gt;Combustibles fósiles 🔥&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Proceden de la biomasa producida en eras pasadas, que ha sufrido enterramiento y tras él, procesos de transformación, por aumento de presión y temperatura, hasta la formación de sustancias de gran contenido energético, como el &lt;strong&gt;petróleo&lt;/strong&gt; ⛽, el &lt;strong&gt;carbón&lt;/strong&gt;, el &lt;strong&gt;gas natural&lt;/strong&gt; y el gas licuado del petróleo (&lt;strong&gt;GLP&lt;/strong&gt;).&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="combustibles-nucleares-"&gt;Combustibles nucleares ☢️&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Materiales que han sido adaptados para poder ser utilizados en la generación de &lt;strong&gt;energía nuclear&lt;/strong&gt;, principalmente mediante &lt;strong&gt;fisión nuclear&lt;/strong&gt;, como por ejemplo el $\ce{^{233} U}$, el $\ce{^{235} U}$ y el $\ce{^{239} Pu}$.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-un-simple-diagrama-de-fisión-nuclear-un-átomo-de-ce235-u-captura-y-absorbe-un-neutrón-convirtiéndose-en-un-átomo-de-ce236-u-altamente-radiactivo-que-se-fisiona-dando-lugar-a-dos-fragmentos-de-fisión-ce141-ba-y-ce92-kr-y-tres-neutrones-todos-ellos-con-cantidades-muy-grandes-de-energía-cinética-adaptada-de-httpscommonswikimediaorgwikifilenuclear_fissionsvg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Un simple diagrama de **fisión nuclear**. Un átomo de $\ce{^{235} U}$ captura y absorbe un neutrón, convirtiéndose en un átomo de $\ce{^{236} U}$ altamente radiactivo, que se *fisiona* dando lugar a dos fragmentos de fisión ($\ce{^{141} Ba}$ y $\ce{^{92} Kr}$) y tres neutrones, todos ellos con cantidades muy grandes de energía cinética. Adaptada de https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nuclear_fission.svg."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/energia-2ESO-3ESO/fision.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Un simple diagrama de &lt;strong&gt;fisión nuclear&lt;/strong&gt;. Un átomo de $\ce{^{235} U}$ captura y absorbe un neutrón, convirtiéndose en un átomo de $\ce{^{236} U}$ altamente radiactivo, que se &lt;em&gt;fisiona&lt;/em&gt; dando lugar a dos fragmentos de fisión ($\ce{^{141} Ba}$ y $\ce{^{92} Kr}$) y tres neutrones, todos ellos con cantidades muy grandes de energía cinética. Adaptada de &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nuclear_fission.svg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Nuclear_fission.svg&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="renovables-"&gt;Renovables 🍃&lt;/h3&gt;
&lt;figure id="figure-logotipo-para-las-energías-renovables-de-la-diseñadora-gráfica-y-directora-de-arte-alemana-melanie-maecker-tursun-de-hamburgo-httpscommonswikimediaorgwikifilelogo_renewable_energy_by_melanie_maecker-tursun_v1_4csvg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Logotipo para las energías renovables de la diseñadora gráfica y directora de arte alemana Melanie Maecker-Tursun de Hamburgo. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Logo_Renewable_Energy_by_Melanie_Maecker-Tursun_V1_4c.svg."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/energia-2ESO-3ESO/energias-renovables.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Logotipo para las energías renovables de la diseñadora gráfica y directora de arte alemana Melanie Maecker-Tursun de Hamburgo. &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Logo_Renewable_Energy_by_Melanie_Maecker-Tursun_V1_4c.svg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Logo_Renewable_Energy_by_Melanie_Maecker-Tursun_V1_4c.svg&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;Se obtienen de &lt;strong&gt;fuentes&lt;/strong&gt; naturales &lt;em&gt;virtualmente&lt;/em&gt; &lt;strong&gt;inagotables&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h4 id="energía-solar-"&gt;Energía solar ☀️&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Obtenida a partir del aprovechamiento de la &lt;strong&gt;radiación electromagnética&lt;/strong&gt; procedente del &lt;strong&gt;Sol&lt;/strong&gt;. Distinguimos entre energía solar:&lt;/p&gt;
&lt;h5 id="térmica"&gt;Térmica&lt;/h5&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Calentar agua&lt;/strong&gt; mediante &lt;strong&gt;depósitos&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h5 id="fotovoltaica"&gt;Fotovoltaica&lt;/h5&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Generar electricidad&lt;/strong&gt; mediante paneles solares.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-granja-solar-foto-de-american-public-power-associationhttpsunsplashcompublicpowerorg-en-unsplashhttpsunsplashcom"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Granja solar. Foto de [**American Public Power Association**](https://unsplash.com/@publicpowerorg) en [Unsplash](https://unsplash.com)." srcset="
/media/energia-2ESO-3ESO/solar_hu_39763e763d770823.webp 400w,
/media/energia-2ESO-3ESO/solar_hu_516c4c82f854b438.webp 760w,
/media/energia-2ESO-3ESO/solar_hu_542e2cdb32b9c150.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/energia-2ESO-3ESO/solar_hu_39763e763d770823.webp"
width="760"
height="506"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Granja solar. Foto de &lt;a href="https://unsplash.com/@publicpowerorg" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;American Public Power Association&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; en &lt;a href="https://unsplash.com" target="_blank" rel="noopener"&gt;Unsplash&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="energía-eólica-"&gt;Energía eólica 💨&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Obtenida del &lt;strong&gt;viento&lt;/strong&gt;, aprovechando la &lt;strong&gt;energía mecánica&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;aire&lt;/strong&gt; mediante enormes &lt;strong&gt;aerogeneradores&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-parque-eólico-foto-de-rawfilmhttpsunsplashcomrawfilm-en-unsplashhttpsunsplashcom"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Parque eólico. Foto de [**RawFilm**](https://unsplash.com/@rawfilm) en [Unsplash](https://unsplash.com)." srcset="
/media/energia-2ESO-3ESO/eolica_hu_9d680c740385849f.webp 400w,
/media/energia-2ESO-3ESO/eolica_hu_ffadca72a72d6d24.webp 760w,
/media/energia-2ESO-3ESO/eolica_hu_3ec3e58fd45f114a.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/energia-2ESO-3ESO/eolica_hu_9d680c740385849f.webp"
width="760"
height="428"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Parque eólico. Foto de &lt;a href="https://unsplash.com/@rawfilm" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;RawFilm&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; en &lt;a href="https://unsplash.com" target="_blank" rel="noopener"&gt;Unsplash&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="energía-hidráulica-"&gt;Energía hidráulica 💧&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Obtenida aprovechando la &lt;strong&gt;energía mecánica&lt;/strong&gt; de corrientes o saltos de &lt;strong&gt;agua&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-central-hidroeléctrica-foto-de-american-public-power-associationhttpsunsplashcompublicpowerorg-en-unsplashhttpsunsplashcom"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Central hidroeléctrica. Foto de [**American Public Power Association**](https://unsplash.com/@publicpowerorg) en [Unsplash](https://unsplash.com)." srcset="
/media/energia-2ESO-3ESO/hidraulica_hu_a95caf9d092bc3a4.webp 400w,
/media/energia-2ESO-3ESO/hidraulica_hu_a3a3be5b7044fe58.webp 760w,
/media/energia-2ESO-3ESO/hidraulica_hu_eacb6d361ad0560c.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/energia-2ESO-3ESO/hidraulica_hu_a95caf9d092bc3a4.webp"
width="760"
height="507"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Central hidroeléctrica. Foto de &lt;a href="https://unsplash.com/@publicpowerorg" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;American Public Power Association&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; en &lt;a href="https://unsplash.com" target="_blank" rel="noopener"&gt;Unsplash&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="biomasa-"&gt;Biomasa 🌱&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Material vegetal&lt;/strong&gt; o &lt;strong&gt;animal&lt;/strong&gt; utilizado para la &lt;strong&gt;producción&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;energía&lt;/strong&gt; (electricidad o calor), o en diversos procesos industriales como &lt;strong&gt;materia prima&lt;/strong&gt; para una variedad de productos.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-pellets-de-madera-imagen-de-ernesto-rodriguezhttpspixabaycomesuserslernestorod-5382836-en-pixabayhttpspixabaycomes"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="*Pellets* de madera. Imagen de [**Ernesto Rodriguez**](https://pixabay.com/es/users/Lernestorod-5382836/) en [Pixabay](https://pixabay.com/es/)." srcset="
/media/energia-2ESO-3ESO/biomasa_hu_411fd86d58422f6b.webp 400w,
/media/energia-2ESO-3ESO/biomasa_hu_61b0a17888cc4e69.webp 760w,
/media/energia-2ESO-3ESO/biomasa_hu_4c276eae4d61fa88.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/energia-2ESO-3ESO/biomasa_hu_411fd86d58422f6b.webp"
width="760"
height="570"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;em&gt;Pellets&lt;/em&gt; de madera. Imagen de &lt;a href="https://pixabay.com/es/users/Lernestorod-5382836/" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Ernesto Rodriguez&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; en &lt;a href="https://pixabay.com/es/" target="_blank" rel="noopener"&gt;Pixabay&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="energía-geotérmica-"&gt;Energía geotérmica 🌋&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Es la &lt;strong&gt;energía térmica&lt;/strong&gt; generada y almacenada en la &lt;strong&gt;Tierra&lt;/strong&gt;. El calor del interior de la Tierra se transmite a través de los cuerpos de roca caliente por conducción y convección.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-aguas-termales-imagen-de-hameghttpspixabaycomesusershameg-8381395-en-pixabayhttpspixabaycomes"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Aguas termales. Imagen de [**Hameg**](https://pixabay.com/es/users/hameg-8381395/) en [Pixabay](https://pixabay.com/es/)." srcset="
/media/energia-2ESO-3ESO/geotermica_hu_337c1bc57b7a902e.webp 400w,
/media/energia-2ESO-3ESO/geotermica_hu_f286b953486e83c8.webp 760w,
/media/energia-2ESO-3ESO/geotermica_hu_25a3b0512620c914.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/energia-2ESO-3ESO/geotermica_hu_337c1bc57b7a902e.webp"
width="760"
height="507"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Aguas termales. Imagen de &lt;a href="https://pixabay.com/es/users/hameg-8381395/" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Hameg&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; en &lt;a href="https://pixabay.com/es/" target="_blank" rel="noopener"&gt;Pixabay&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="energías-mareomotriz-y-undimotriz-"&gt;Energías mareomotriz y undimotriz 🌊&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Obtenidas a partir de la &lt;strong&gt;energía mecánica&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;mar&lt;/strong&gt;, ya sea aprovechando las &lt;strong&gt;mareas&lt;/strong&gt; (&lt;em&gt;mareomotriz&lt;/em&gt;) o las &lt;strong&gt;olas&lt;/strong&gt; (&lt;em&gt;undimotriz&lt;/em&gt;).&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-molino-de-mareas-de-santa-olajahttpseswikipediaorgwikimolino_de_santa_olaja-en-arnuero-cantabria-españa-httpscommonswikimediaorgwikifilemolino_de_marea_de_santa_olajajpg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="[Molino de mareas de Santa Olaja](https://es.wikipedia.org/wiki/Molino_de_Santa_Olaja), en Arnuero, Cantabria (España). https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Molino_de_marea_de_santa_Olaja.jpg." srcset="
/media/energia-2ESO-3ESO/molino-mareas_hu_bf373a4d12eaab69.webp 400w,
/media/energia-2ESO-3ESO/molino-mareas_hu_456acbedb385fede.webp 760w,
/media/energia-2ESO-3ESO/molino-mareas_hu_74a9d230609bb138.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/energia-2ESO-3ESO/molino-mareas_hu_bf373a4d12eaab69.webp"
width="760"
height="570"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Molino_de_Santa_Olaja" target="_blank" rel="noopener"&gt;Molino de mareas de Santa Olaja&lt;/a&gt;, en Arnuero, Cantabria (España). &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Molino_de_marea_de_santa_Olaja.jpg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Molino_de_marea_de_santa_Olaja.jpg&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;figure id="figure-energía-undimotriz-roger-mosleyhttpspixabaycomesphotosola-el-agua-mar-occ3a9ano-pacc3adfico-2089959"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Energía *undimotriz*. [**Roger Mosley**](https://pixabay.com/es/photos/ola-el-agua-mar-oc%C3%A9ano-pac%C3%ADfico-2089959/)." srcset="
/media/energia-2ESO-3ESO/olas_hu_d2cd2a76e891b48.webp 400w,
/media/energia-2ESO-3ESO/olas_hu_4deb7da5c957305e.webp 760w,
/media/energia-2ESO-3ESO/olas_hu_d5c6c469931aaa80.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/energia-2ESO-3ESO/olas_hu_d2cd2a76e891b48.webp"
width="760"
height="507"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Energía &lt;em&gt;undimotriz&lt;/em&gt;. &lt;a href="https://pixabay.com/es/photos/ola-el-agua-mar-oc%C3%A9ano-pac%C3%ADfico-2089959/" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Roger Mosley&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="energía-nuclear-de-fusión-"&gt;Energía nuclear de fusión ⚛️&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;fusión nuclear&lt;/strong&gt; es un proceso en el que dos o más &lt;strong&gt;núcleos&lt;/strong&gt; atómicos se &lt;strong&gt;combinan&lt;/strong&gt; para formar uno o más núcleos atómicos y partículas subatómicas (protones o neutrones) diferentes. La &lt;strong&gt;diferencia&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;masa&lt;/strong&gt; entre los reactivos y los productos se manifiesta como la &lt;strong&gt;liberación&lt;/strong&gt; o la &lt;strong&gt;absorción&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;energía&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-proceso-de-fusión-entre-un-núcleo-de-deuterio-2h-y-uno-de-tritio-3h-dando-lugar-a-un-núcleo-de-helio-4he-un-neutrón-y-unos-176thinspmev-de-energía-adaptada-de-httpscommonswikimediaorgwikifiledeuterium-tritium_fusionsvg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Proceso de **fusión** entre un núcleo de deuterio (2H) y uno de tritio (3H), dando lugar a un núcleo de helio (4He), un neutrón y unos 17.6&amp;thinsp;MeV de energía. Adaptada de https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Deuterium-tritium_fusion.svg."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/energia-2ESO-3ESO/fusion.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Proceso de &lt;strong&gt;fusión&lt;/strong&gt; entre un núcleo de deuterio (&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;H) y uno de tritio (&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;H), dando lugar a un núcleo de helio (&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;He), un neutrón y unos 17.6 MeV de energía. Adaptada de &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Deuterium-tritium_fusion.svg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Deuterium-tritium_fusion.svg&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
Te recomendamos echar un vistazo a &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/blog/2022/01/29/fusion-nuclear/" target="_blank" rel="noopener"&gt;esta excelente entrada del &lt;strong&gt;blog&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; para aprender más sobre &lt;strong&gt;fusión nuclear&lt;/strong&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;p&gt;Puedes conocer más sobre algunas de las principales &lt;strong&gt;fuentes&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;energía&lt;/strong&gt; en el siguiente &lt;strong&gt;vídeo&lt;/strong&gt;, extraído de la &lt;a href="http://www.energia3d.es/" target="_blank" rel="noopener"&gt;película pedagógica Energía 3D&lt;/a&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;div
style="position: relative; padding-bottom: 56.25%; height: 0; overflow: hidden;"&gt;
&lt;iframe
src="https://player.vimeo.com/video/30840000?dnt=1"
style="position: absolute; top: 0; left: 0; width: 100%; height: 100%; border:0;" allow="fullscreen"&gt;
&lt;/iframe&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class="footnotes" role="doc-endnotes"&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li id="fn:1"&gt;
&lt;p&gt;Una &lt;strong&gt;excepción&lt;/strong&gt; notable es la &lt;strong&gt;dilatación anómala del agua&lt;/strong&gt;, ya que entre 0 °C y 4 °C el agua se contrae debido a que, &lt;em&gt;sorprendentemente&lt;/em&gt;, el hielo es menos denso que el agua líquida, razón por la que flota sobre ella.&amp;#160;&lt;a href="#fnref:1" class="footnote-backref" role="doc-backlink"&gt;&amp;#x21a9;&amp;#xfe0e;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;/div&gt;</description></item><item><title>Electricidad y electrónica</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso-3eso/electricidad-electronica/</link><pubDate>Tue, 09 Apr 2024 17:11:48 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso-3eso/electricidad-electronica/</guid><description>&lt;h2 id="corriente-eléctrica"&gt;Corriente eléctrica&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Definimos la &lt;strong&gt;corriente eléctrica&lt;/strong&gt; como &lt;strong&gt;cargas&lt;/strong&gt; en &lt;strong&gt;movimiento&lt;/strong&gt; a través de un conductor.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-adaptada-de-httpscommonswikimediaorgwikifileelectric_charge_and_electric_currentsvg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Adaptada de https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Electric_charge_and_electric_current.svg."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/corriente.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Adaptada de &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Electric_charge_and_electric_current.svg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Electric_charge_and_electric_current.svg&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h2 id="magnitudes-eléctricas"&gt;Magnitudes eléctricas&lt;/h2&gt;
&lt;h3 id="intensidad-de-corriente"&gt;Intensidad de corriente $I$&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;La intensidad de corriente es la &lt;strong&gt;cantidad&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;carga&lt;/strong&gt; eléctrica que &lt;strong&gt;circula&lt;/strong&gt; por un circuito por unidad de &lt;strong&gt;tiempo&lt;/strong&gt;. En el &lt;strong&gt;SI&lt;/strong&gt; se mide en &lt;strong&gt;amperios&lt;/strong&gt; (A).&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="diferencia-de-potencial"&gt;Diferencia de potencial $V$&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;También llamada &lt;strong&gt;tensión&lt;/strong&gt;, es la &lt;strong&gt;diferencia&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;energía&lt;/strong&gt; eléctrica por unidad de carga que hay entre dos puntos de un circuito. En el &lt;strong&gt;SI&lt;/strong&gt; se mide en &lt;strong&gt;voltios&lt;/strong&gt; (V).&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="resistencia"&gt;Resistencia $R$&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;La resistencia es una medida de la &lt;strong&gt;oposición&lt;/strong&gt; que ofrece un material al &lt;strong&gt;paso&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;corriente&lt;/strong&gt; eléctrica. En el &lt;strong&gt;SI&lt;/strong&gt; se mide en &lt;strong&gt;ohmios&lt;/strong&gt; ($\Omega$).&lt;/p&gt;
&lt;details class="spoiler " id="spoiler-2"&gt;
&lt;summary&gt;¿De qué depende la &lt;strong&gt;resistencia&lt;/strong&gt; en un &lt;strong&gt;alambre&lt;/strong&gt;? Averígualo con esta &lt;strong&gt;simulación&lt;/strong&gt;&lt;/summary&gt;
&lt;p&gt;&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/resistance-in-a-wire/latest/resistance-in-a-wire_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;p&gt;&lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Resistividad#Tabla_de_resistividades_de_algunos_materiales" target="_blank" rel="noopener"&gt;Aquí&lt;/a&gt; tienes los valores de resistividad $\rho$ de algunos materiales.&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/details&gt;
&lt;h2 id="ley-de-ohm"&gt;Ley de Ohm&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;ley&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;Ohm&lt;/strong&gt; establece que la &lt;strong&gt;diferencia&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;potencial&lt;/strong&gt; $V$ que aplicamos en los extremos de un conductor es &lt;strong&gt;proporcional&lt;/strong&gt; a la &lt;strong&gt;intensidad&lt;/strong&gt; de corriente $I$ que circula por él, siendo la constante de proporcionalidad la resistencia $R$ del conductor:
&lt;/p&gt;
$$
V = R\cdot I
$$&lt;p&gt;Puedes aprender más sobre la &lt;strong&gt;ley&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;Ohm&lt;/strong&gt; con esta &lt;strong&gt;simulación&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/ohms-law/latest/ohms-law_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;h2 id="buenos-y-malos-conductores"&gt;Buenos y malos conductores&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Según su &lt;strong&gt;comportamiento&lt;/strong&gt; frente a la &lt;strong&gt;corriente eléctrica&lt;/strong&gt;, distinguimos entre:&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="buenos-conductores"&gt;Buenos conductores&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;O &lt;strong&gt;conductores&lt;/strong&gt; a secas. &lt;strong&gt;Permiten&lt;/strong&gt; el &lt;strong&gt;paso&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;corriente&lt;/strong&gt; eléctrica, ofreciendo poca o ninguna resistencia al flujo de electrones. Los &lt;strong&gt;metales&lt;/strong&gt; son buenos conductores.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="malos-conductores"&gt;Malos conductores&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;O &lt;strong&gt;aislantes&lt;/strong&gt;, son materiales que &lt;strong&gt;impiden&lt;/strong&gt; el &lt;strong&gt;paso&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;corriente&lt;/strong&gt; eléctrica, ofreciendo mucha resistencia al flujo de electrones. La &lt;strong&gt;madera&lt;/strong&gt; y el &lt;strong&gt;plástico&lt;/strong&gt; son ejemplos de aislantes.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="semiconductores"&gt;Semiconductores&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Materiales que pueden comportarse como &lt;strong&gt;conductores&lt;/strong&gt; o como &lt;strong&gt;aislantes&lt;/strong&gt;. El &lt;strong&gt;silicio&lt;/strong&gt; (Si) es el semiconductor más empleado y es la base de la &lt;strong&gt;electrónica&lt;/strong&gt; actual.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="máquinas-eléctricas"&gt;Máquinas eléctricas&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Una &lt;strong&gt;máquina eléctrica&lt;/strong&gt; es un dispositivo capaz de &lt;strong&gt;transformar&lt;/strong&gt; cualquier &lt;strong&gt;forma&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;energía&lt;/strong&gt; en energía &lt;strong&gt;eléctrica&lt;/strong&gt; o a la inversa. Distinguimos entre:&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="generadores"&gt;Generadores&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Transforman &lt;strong&gt;energía mecánica en eléctrica&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-generadores-eléctricos-de-principios-del-siglo-xx-en-una-central-hidroeléctrica-de-budapesthttpscommonswikimediaorgwikifilegorskii_04414ujpg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Generadores eléctricos de principios del siglo XX en una central hidroeléctrica de Budapest.
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gorskii_04414u.jpg" srcset="
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/generadores_hu_51fcae2414aca27a.webp 400w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/generadores_hu_1faf6578f3432686.webp 760w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/generadores_hu_4de25dbfa50ecbe.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/generadores_hu_51fcae2414aca27a.webp"
width="760"
height="687"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Generadores eléctricos de principios del siglo XX en una central hidroeléctrica de Budapest.&lt;br&gt;&lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gorskii_04414u.jpg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gorskii_04414u.jpg&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="motores"&gt;Motores&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Transforman &lt;strong&gt;energía eléctrica en mecánica&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-rotor-estátor-y-ventilador-de-un-motor-eléctricohttpscommonswikimediaorgwikifilerotterdam_ahoy_europort_2011_14jpg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Rotor, estátor y ventilador de un motor eléctrico.
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rotterdam_Ahoy_Europort_2011_(14).JPG" srcset="
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/motor-electrico_hu_fc01abdb00c50401.webp 400w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/motor-electrico_hu_c310918bee487d27.webp 760w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/motor-electrico_hu_36c1b02ac1c2d575.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/motor-electrico_hu_fc01abdb00c50401.webp"
width="760"
height="575"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Rotor, estátor y ventilador de un motor eléctrico.&lt;br&gt; &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rotterdam_Ahoy_Europort_2011_%2814%29.JPG" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rotterdam_Ahoy_Europort_2011_(14).JPG&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="transformadores"&gt;Transformadores&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Transforman las &lt;strong&gt;características&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;energía&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-foto-de-iqram-o-dowla-shawonhttpsunsplashcomiqram_shawon-en-unsplashhttpsunsplashcom"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Foto de [**Iqram-O-dowla Shawon**](https://unsplash.com/@iqram_shawon) en [Unsplash](https://unsplash.com/)." srcset="
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/transformador_hu_8609f0773841c9fe.webp 400w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/transformador_hu_b35ef807e89c5a21.webp 760w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/transformador_hu_7d5532d49f3f416e.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/transformador_hu_8609f0773841c9fe.webp"
width="760"
height="507"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Foto de &lt;a href="https://unsplash.com/@iqram_shawon" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Iqram-O-dowla Shawon&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; en &lt;a href="https://unsplash.com/" target="_blank" rel="noopener"&gt;Unsplash&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h2 id="circuitos-eléctricos"&gt;Circuitos eléctricos&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Llamamos &lt;strong&gt;circuito eléctrico&lt;/strong&gt; al conjunto de elementos que, interconectados entre sí, posibilitan que se establezca una &lt;strong&gt;corriente eléctrica&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="componentes-básicos"&gt;Componentes básicos&lt;/h3&gt;
&lt;h4 id="conductores"&gt;Conductores&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Hilos/cables&lt;/strong&gt; por donde &lt;strong&gt;circulan&lt;/strong&gt; las &lt;strong&gt;cargas&lt;/strong&gt; eléctricas.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-conductor-eléctrico-de-cobre-cuhttpscommonswikimediaorgwikifilestranded_lamp_wirejpg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Conductor eléctrico de cobre (Cu).
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Stranded_lamp_wire.jpg" srcset="
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/cable_hu_4cd0ee4ddf7f65cd.webp 400w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/cable_hu_497fd0c0f320bf2c.webp 760w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/cable_hu_a5327d0e248ee5b0.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/cable_hu_4cd0ee4ddf7f65cd.webp"
width="661"
height="664"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Conductor eléctrico de cobre (Cu).&lt;br&gt; &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Stranded_lamp_wire.jpg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Stranded_lamp_wire.jpg&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="generadores-1"&gt;Generadores&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Producen&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;mantienen&lt;/strong&gt; la &lt;strong&gt;corriente eléctrica&lt;/strong&gt; por el circuito, como las &lt;strong&gt;pilas&lt;/strong&gt; 🔋 o las &lt;strong&gt;baterías&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-pilas-y-baterías-de-distintos-tamaños-voltajeshttptotexmfgcomtotexmfgcomcapabilities-2battery-knowledgeindexhtml"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Pilas y baterías de distintos tamaños (voltajes).
http://totexmfg.com/totexmfg.com/capabilities-2/battery-knowledge/index.html" srcset="
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/baterias_hu_5b4fb3d0f5a6fb73.webp 400w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/baterias_hu_b65507f975e79b2a.webp 760w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/baterias_hu_8789f56d5d756ec9.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/baterias_hu_5b4fb3d0f5a6fb73.webp"
width="760"
height="343"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Pilas y baterías de distintos tamaños (voltajes).&lt;br&gt; &lt;a href="http://totexmfg.com/totexmfg.com/capabilities-2/battery-knowledge/index.html" target="_blank" rel="noopener"&gt;http://totexmfg.com/totexmfg.com/capabilities-2/battery-knowledge/index.html&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="receptores"&gt;Receptores&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Elementos que &lt;strong&gt;transforman&lt;/strong&gt; la &lt;strong&gt;energía eléctrica&lt;/strong&gt; en otro tipo de energía, como las &lt;strong&gt;resistencias&lt;/strong&gt;, las &lt;strong&gt;bombillas&lt;/strong&gt; 💡 o los &lt;strong&gt;motores&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-conjunto-de-resistores-axiales-de-eje-de-plomo-y-distintas-resistenciashttpscommonswikimediaorgwikifileelectronic-axial-lead-resistors-arrayjpg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Conjunto de resistores axiales de eje de plomo y distintas resistencias.
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Electronic-Axial-Lead-Resistors-Array.jpg" srcset="
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/resistencias_hu_7751b8a52f10a2f0.webp 400w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/resistencias_hu_468020a6a2d38b92.webp 760w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/resistencias_hu_c45efdde56e939be.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/resistencias_hu_7751b8a52f10a2f0.webp"
width="760"
height="532"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Conjunto de resistores axiales de eje de plomo y distintas resistencias.&lt;br&gt; &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Electronic-Axial-Lead-Resistors-Array.jpg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Electronic-Axial-Lead-Resistors-Array.jpg&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;details class="spoiler " id="spoiler-9"&gt;
&lt;summary&gt;¿Quieres saber qué significan las &lt;strong&gt;bandas&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;color&lt;/strong&gt; que aparecen en las &lt;strong&gt;resistencias&lt;/strong&gt;? Pincha aquí&lt;/summary&gt;
&lt;p&gt;&lt;figure id="figure-código-de-colores-para-conocer-el-valor-de-una-resistenciaadaptada-de-httpscommonswikimediaorgwikifileresistenciasvg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="**Código** de **colores** para conocer el **valor** de una **resistencia**.
Adaptada de https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Resistencia.svg"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/resistencia-colores.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;strong&gt;Código&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;colores&lt;/strong&gt; para conocer el &lt;strong&gt;valor&lt;/strong&gt; de una &lt;strong&gt;resistencia&lt;/strong&gt;.&lt;br&gt; Adaptada de &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Resistencia.svg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Resistencia.svg&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;Tomado de &lt;a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Electronic_color_code#Color_band_system" target="_blank" rel="noopener"&gt;aquí&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;table id="colores-resistencias" class="table"&gt;
&lt;thead&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;th&gt;Color&lt;/th&gt;
&lt;th class="text-center"&gt;1ª cifra&lt;/th&gt;
&lt;th class="text-center"&gt;2º cifra&lt;/th&gt;
&lt;th class="text-center"&gt;Multiplicador&lt;/th&gt;
&lt;th class="text-center"&gt;Tolerancia&lt;/th&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/thead&gt;
&lt;tbody&gt;
&lt;tr style="color: black; background-color:#ECEFF4"&gt;
&lt;td&gt;Ninguno&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;–&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;–&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;–&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$\pm 20\thinspace\%$&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr style="color: black; background-color:#E1A6AD"&gt;
&lt;td&gt;Rosa&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;–&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;–&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$10^{-3}$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;–&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr style="color: black; background-color:#C0C0C0"&gt;
&lt;td&gt;Plateado&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;–&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;–&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$10^{-2}$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$\pm 10\thinspace\%$&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr style="color: black; background-color:#FFD700"&gt;
&lt;td&gt;Dorado&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;–&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;–&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$10^{-1}$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$\pm 5\thinspace\%$&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr style="color: white;background-color:#0A0A0A"&gt;
&lt;td&gt;Negro&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$0$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$0$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$10^0$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;–&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr style="color: white;background-color:#80542F"&gt;
&lt;td&gt;Marrón&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$1$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$1$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$10^1$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$\pm 1\thinspace\%$&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr style="color: white;background-color:#AB2524"&gt;
&lt;td&gt;Rojo&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$2$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$2$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$10^2$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$\pm 2\thinspace\%$&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr style="color: black; background-color:#FA842B"&gt;
&lt;td&gt;Naranja&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$3$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$3$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$10^3$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$\pm 0.05\thinspace\%$&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr style="color: black; background-color:#EEC900"&gt;
&lt;td&gt;Amarillo&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$4$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$4$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$10^4$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$\pm 0.02\thinspace\%$&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr style="color: black; background-color:#48A43F"&gt;
&lt;td&gt;Verde&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$5$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$5$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$10^5$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$\pm 0.5\thinspace\%$&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr style="color: white;background-color:#2874B2"&gt;
&lt;td&gt;Azul&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$6$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$6$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$10^6$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$\pm 0.25\thinspace\%$&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr style="color: white;background-color:#83639D"&gt;
&lt;td&gt;Violeta&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$7$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$7$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$10^7$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$\pm 0.1\thinspace\%$&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr style="color: black; background-color:#7E8B92"&gt;
&lt;td&gt;Gris&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$8$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$8$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$10^8$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$\pm 0.01\thinspace\%$&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr style="color: black; background-color:#E9E5CE"&gt;
&lt;td&gt;Blanco&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$9$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$9$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;$10^9$&lt;/td&gt;
&lt;td align="center"&gt;–&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/tbody&gt;
&lt;/table&gt;
&lt;p&gt;En la resistencia de la figura:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;La primera cifra será un 2 por ser &lt;span style="color:#AB2524"&gt;roja&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;La segunda cifra será un 7 por ser &lt;span style="color:#83639D"&gt;violeta&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;El multiplicador será un 5 por ser &lt;span style="color:#48A43F"&gt;verde&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;La toleancia será del 10$\thinspace$% por ser &lt;span style="color:#C0C0C0"&gt;plateada&lt;/span&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p&gt;El valor de la resistencia será por tanto&lt;sup id="fnref:1"&gt;&lt;a href="#fn:1" class="footnote-ref" role="doc-noteref"&gt;1&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt;:&lt;/p&gt;
$$
2.7\times 10^6 \pm 10\thinspace\\%\thinspace\Omega
$$&lt;div class="footnotes" role="doc-endnotes"&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li id="fn:1"&gt;
&lt;p&gt;Expresando el resultado correctamente en &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso-3eso/actividad-cientifica/#notaci%c3%b3n-cient%c3%adfica" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;notación científica&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.&amp;#160;&lt;a href="#fnref:1" class="footnote-backref" role="doc-backlink"&gt;&amp;#x21a9;&amp;#xfe0e;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/p&gt;
&lt;/details&gt;
&lt;h4 id="elementos-de-control"&gt;Elementos de control&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;Permiten &lt;strong&gt;dirigir&lt;/strong&gt; o &lt;strong&gt;interrumpir&lt;/strong&gt; el paso de la &lt;strong&gt;corriente eléctrica&lt;/strong&gt;, como los &lt;strong&gt;interruptores&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-httpswwwthesprucecomtypes-of-electrical-switches-in-the-home-1824672"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="https://www.thespruce.com/types-of-electrical-switches-in-the-home-1824672" srcset="
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/interruptores_hu_f5fd35628fc87efc.webp 400w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/interruptores_hu_2e381a63c1d58219.webp 760w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/interruptores_hu_93da2775e60beb96.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/interruptores_hu_f5fd35628fc87efc.webp"
width="760"
height="507"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;a href="https://www.thespruce.com/types-of-electrical-switches-in-the-home-1824672" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://www.thespruce.com/types-of-electrical-switches-in-the-home-1824672&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h4 id="elementos-de-protección"&gt;Elementos de protección&lt;/h4&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Protegen&lt;/strong&gt; los &lt;strong&gt;circuitos&lt;/strong&gt; y a las &lt;strong&gt;personas&lt;/strong&gt;, como los &lt;strong&gt;fusibles&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-fusibles-capaces-que-cortar-una-intensidad-de-corriente-de-hasta-120-kaimagen-de-bruno-germanyhttpspixabaycomesusersbru-no-1161770-en-pixabayhttpspixabaycomes"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="**Fusibles** capaces que cortar una intensidad de corriente de hasta 120 kA.
Imagen de [**Bruno /Germany**](https://pixabay.com/es/users/bru-no-1161770/) en [Pixabay](https://pixabay.com/es/)." srcset="
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/fusibles_hu_809a8c34712d407e.webp 400w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/fusibles_hu_fa73f9d110e3c39b.webp 760w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/fusibles_hu_1ce2f7c96cae678a.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/fusibles_hu_809a8c34712d407e.webp"
width="760"
height="507"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;strong&gt;Fusibles&lt;/strong&gt; capaces que cortar una intensidad de corriente de hasta 120 kA.&lt;br&gt; Imagen de &lt;a href="https://pixabay.com/es/users/bru-no-1161770/" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Bruno /Germany&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; en &lt;a href="https://pixabay.com/es/" target="_blank" rel="noopener"&gt;Pixabay&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;figure id="figure-símbolos-de-algunos-de-los-elementos-típicos-de-un-circuito-eléctrico"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="**Símbolos** de algunos de los **elementos** típicos de un **circuito eléctrico**."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/elementos-circuito.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;strong&gt;Símbolos&lt;/strong&gt; de algunos de los &lt;strong&gt;elementos&lt;/strong&gt; típicos de un &lt;strong&gt;circuito eléctrico&lt;/strong&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="en-serie"&gt;En serie&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;En los &lt;strong&gt;circuitos&lt;/strong&gt; conectados en &lt;strong&gt;serie&lt;/strong&gt;, la intensidad $I$ es la misma, mientras que la diferencia de potencial $V$ es la suma.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Los &lt;strong&gt;generadores&lt;/strong&gt; han de conectarse entre polos de &lt;strong&gt;distinto signo&lt;/strong&gt;. La resistencia equivalente $R_\text{eq}$ es mayor que la mayor de todas las resistencias:&lt;/p&gt;
$$
R_\text{eq} = R_1 + R_2
$$
&lt;figure id="figure-circuito-eléctrico-con-dos-resistencias-conectadas-en-serie-la-resistencia-equivalente-viene-dada-por-r_texteq--r_1--r_2"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Circuito eléctrico con dos **resistencias** conectadas en **serie**. La **resistencia equivalente** viene dada por $R_\text{eq} = R_1 &amp;#43; R_2$."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/resistencias-serie.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Circuito eléctrico con dos &lt;strong&gt;resistencias&lt;/strong&gt; conectadas en &lt;strong&gt;serie&lt;/strong&gt;. La &lt;strong&gt;resistencia equivalente&lt;/strong&gt; viene dada por $R_\text{eq} = R_1 + R_2$.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="en-paralelo"&gt;En paralelo&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;En los &lt;strong&gt;circuitos&lt;/strong&gt; conectados en &lt;strong&gt;paralelo&lt;/strong&gt;, la diferencia de potencial $V$ es el mismo, mientras que la intensidad $I$ es la suma.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Los &lt;strong&gt;generadores&lt;/strong&gt; han de conectarse entre polos del &lt;strong&gt;mismo signo&lt;/strong&gt;. La resistencia equivalente $R_\text{eq}$ es menor que la menor de todas las resistencias:&lt;/p&gt;
$$
\frac{1}{R_\text{eq}} = \frac{1}{R_1} + \frac{1}{R_2}
$$
&lt;figure id="figure-circuito-eléctrico-con-dos-resistencias-conectadas-en-paralelo-la-resistencia-equivalente-viene-dada-por-1r_texteq--1r_1--1r_2"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Circuito eléctrico con dos **resistencias** conectadas en **paralelo**. La **resistencia equivalente** viene dada por $1/R_\text{eq} = 1/R_1 &amp;#43; 1/R_2$."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/resistencias-paralelo.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Circuito eléctrico con dos &lt;strong&gt;resistencias&lt;/strong&gt; conectadas en &lt;strong&gt;paralelo&lt;/strong&gt;. La &lt;strong&gt;resistencia equivalente&lt;/strong&gt; viene dada por $1/R_\text{eq} = 1/R_1 + 1/R_2$.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="constructor-de-circuitos-eléctricos"&gt;Constructor de circuitos eléctricos&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Puedes jugar a &lt;strong&gt;construir circuitos eléctricos&lt;/strong&gt; con esta excelente &lt;strong&gt;simulación&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;iframe src="https://phet.colorado.edu/sims/html/circuit-construction-kit-dc/latest/circuit-construction-kit-dc_es.html" width="100%" height="600" scrolling="no" allowfullscreen&gt;&lt;/iframe&gt;
&lt;h2 id="dispositivos-electrónicos"&gt;Dispositivos electrónicos&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;La &lt;strong&gt;electrónica&lt;/strong&gt; comprende la &lt;strong&gt;física&lt;/strong&gt;, la &lt;strong&gt;ingeniería&lt;/strong&gt;, la &lt;strong&gt;tecnología&lt;/strong&gt; y las &lt;strong&gt;aplicaciones&lt;/strong&gt; que tratan con la &lt;strong&gt;emisión&lt;/strong&gt;, el &lt;strong&gt;flujo&lt;/strong&gt; y el &lt;strong&gt;control&lt;/strong&gt; de los &lt;strong&gt;electrones&lt;/strong&gt; en el vacío y la materia.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="transistores"&gt;Transistores&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Son dispositivos electrónicos semiconductores utilizados para &lt;strong&gt;amplificar&lt;/strong&gt; o &lt;strong&gt;cambiar&lt;/strong&gt; las &lt;strong&gt;señales electrónicas&lt;/strong&gt; y la &lt;strong&gt;energía eléctrica&lt;/strong&gt;. El término &lt;strong&gt;transistor&lt;/strong&gt; es la contracción en inglés de &lt;em&gt;transfer resistor&lt;/em&gt;. Actualmente la mayoría de los transistores se encuentran dentro de los llamados &lt;strong&gt;circuitos integrados&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-transistoresimagen-de-publicdomainpictureshttpspixabaycomesuserspublicdomainpictures-14-en-pixabayhttpspixabaycomes"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="**Transistores**.
Imagen de [**PublicDomainPictures**](https://pixabay.com/es/users/PublicDomainPictures-14/) en [Pixabay](https://pixabay.com/es/)." srcset="
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/transistores_hu_4e7250d31f97100f.webp 400w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/transistores_hu_9d2803718692c2a6.webp 760w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/transistores_hu_b0c249478fe47d80.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/transistores_hu_4e7250d31f97100f.webp"
width="760"
height="570"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;strong&gt;Transistores&lt;/strong&gt;.&lt;br&gt; Imagen de &lt;a href="https://pixabay.com/es/users/PublicDomainPictures-14/" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;PublicDomainPictures&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; en &lt;a href="https://pixabay.com/es/" target="_blank" rel="noopener"&gt;Pixabay&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="diodos"&gt;Diodos&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Son componentes electrónicos de dos terminales que &lt;strong&gt;permiten&lt;/strong&gt; la &lt;strong&gt;circulación&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;corriente&lt;/strong&gt; eléctrica a través de ellos en &lt;strong&gt;un solo sentido&lt;/strong&gt;, bloqueando el paso si la corriente circula en sentido contrario.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-diodo-en-primer-plano-el-objeto-cuadrado-negro-de-la-izquierda-es-el-cristal-semiconductor-de-silicio-sihttpscommonswikimediaorgwikifilediode-closeupjpg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="**Diodo** en primer plano. El objeto cuadrado negro de la izquierda es el cristal semiconductor de **silicio** (Si).
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Diode-closeup.jpg" srcset="
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/diodo_hu_8b3d15156b7017a1.webp 400w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/diodo_hu_f0a7607bb1ffdaf8.webp 760w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/diodo_hu_9965307e2d9a4269.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/diodo_hu_8b3d15156b7017a1.webp"
width="760"
height="561"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;strong&gt;Diodo&lt;/strong&gt; en primer plano. El objeto cuadrado negro de la izquierda es el cristal semiconductor de &lt;strong&gt;silicio&lt;/strong&gt; (Si).&lt;br&gt; &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Diode-closeup.jpg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Diode-closeup.jpg&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="circuitos-integrados"&gt;Circuitos integrados&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;También conocidos como &lt;strong&gt;microchips&lt;/strong&gt;, son conjuntos de &lt;strong&gt;circuitos electrónicos&lt;/strong&gt; en una pequeña pieza plana (&lt;em&gt;chip&lt;/em&gt;) de material semiconductor (Si). Los microchips están ahora en prácticamente todos los equipos electrónicos, gracias a su &lt;strong&gt;pequeño tamaño&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;bajo coste&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;figure id="figure-microchip-snapdragon-de-qualcomm-como-los-que-se-encuentran-en-muchos-de-los-móviles-modernosimagen-de-monoar-rahman-ronyhttpspixabaycomesusersmonoar_cgi_artis-2240009-en-pixabayhttpspixabaycomes"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="**Microchip** Snapdragon de Qualcomm, como los que se encuentran en muchos de los **móviles** modernos.
Imagen de [**Monoar Rahman Rony**](https://pixabay.com/es/users/monoar_cgi_artis-2240009/) en [Pixabay](https://pixabay.com/es/)." srcset="
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/microchip_hu_5b7b4fa98daa01f2.webp 400w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/microchip_hu_baf008d88cf7b6aa.webp 760w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/microchip_hu_4973a3c89a2ca7e8.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/microchip_hu_5b7b4fa98daa01f2.webp"
width="760"
height="428"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;strong&gt;Microchip&lt;/strong&gt; Snapdragon de Qualcomm, como los que se encuentran en muchos de los &lt;strong&gt;móviles&lt;/strong&gt; modernos.&lt;br&gt; Imagen de &lt;a href="https://pixabay.com/es/users/monoar_cgi_artis-2240009/" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Monoar Rahman Rony&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; en &lt;a href="https://pixabay.com/es/" target="_blank" rel="noopener"&gt;Pixabay&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h2 id="aspectos-industriales-de-la-energía"&gt;Aspectos industriales de la energía&lt;/h2&gt;
&lt;figure id="figure-sistema-de-suministro-eléctrico-que-comprende-el-conjunto-de-medios-y-elementos-útiles-para-la-generación-el-transporte-y-la-distribución-de-la-energía-eléctricatraducida-y-adaptada-de-httpscommonswikimediaorgwikifileelectricity_grid_simple-_north_americasvg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="Sistema de **suministro eléctrico** que comprende el conjunto de medios y elementos útiles para la **generación**, el **transporte** y la **distribución** de la **energía eléctrica**.
Traducida y adaptada de https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Electricity_grid_simple-_North_America.svg."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/red-electrica.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
Sistema de &lt;strong&gt;suministro eléctrico&lt;/strong&gt; que comprende el conjunto de medios y elementos útiles para la &lt;strong&gt;generación&lt;/strong&gt;, el &lt;strong&gt;transporte&lt;/strong&gt; y la &lt;strong&gt;distribución&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;energía eléctrica&lt;/strong&gt;.&lt;br&gt; Traducida y adaptada de &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Electricity_grid_simple-_North_America.svg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Electricity_grid_simple-_North_America.svg&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="generación"&gt;Generación&lt;/h3&gt;
&lt;figure id="figure-la-energía-eléctrica-se-genera-en-las-centrales-eléctricas-utilizando-una-fuente-de-energíahttpsfisiquimicamentecomapuntes-2eso-3esoenergiafuentes-de-energc3ada-primaria-para-hacer-girar-una-turbina-que-a-su-vez-hace-girar-un-alternadoradaptada-de-httpscommonswikimediaorgwikifilealternadorsvg"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="La energía eléctrica se genera en las centrales eléctricas, utilizando una [fuente de energía](https://fisiquimicamente.com/apuntes-2eso-3eso/energia/#fuentes-de-energ%C3%ADa) primaria para hacer **girar** una **turbina** que, a su vez, hace girar un **alternador**.
Adaptada de https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Alternador.svg."
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/alternador.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
La energía eléctrica se genera en las centrales eléctricas, utilizando una &lt;a href="https://fisiquimicamente.com/apuntes-2eso-3eso/energia/#fuentes-de-energ%C3%ADa" target="_blank" rel="noopener"&gt;fuente de energía&lt;/a&gt; primaria para hacer &lt;strong&gt;girar&lt;/strong&gt; una &lt;strong&gt;turbina&lt;/strong&gt; que, a su vez, hace girar un &lt;strong&gt;alternador&lt;/strong&gt;.&lt;br&gt; Adaptada de &lt;a href="https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Alternador.svg" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Alternador.svg&lt;/a&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="transporte"&gt;Transporte&lt;/h3&gt;
&lt;figure id="figure-la-red-de-transporte-es-la-encargada-de-enlazar-las-centrales-con-los-puntos-de-utilización-de-la-energía"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="La red de **transporte** es la encargada de **enlazar** las **centrales** con los **puntos** de **utilización** de la **energía**." srcset="
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/transporte_hu_82579d953bbed3f.webp 400w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/transporte_hu_278c68968898697.webp 760w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/transporte_hu_d896abbc6595152d.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/transporte_hu_82579d953bbed3f.webp"
width="507"
height="760"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
La red de &lt;strong&gt;transporte&lt;/strong&gt; es la encargada de &lt;strong&gt;enlazar&lt;/strong&gt; las &lt;strong&gt;centrales&lt;/strong&gt; con los &lt;strong&gt;puntos&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;utilización&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;energía&lt;/strong&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;h3 id="distribución"&gt;Distribución&lt;/h3&gt;
&lt;figure id="figure-la-red-de-distribución-que-puede-ser-aérea-o-subterránea-la-constituyen-las-líneas-e-instalaciones-necesarias-para-llegar-a-los-clientes"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="La red de **distribución**, que puede ser aérea o subterránea, la constituyen las **líneas** e **instalaciones** necesarias para **llegar** a los **clientes**." srcset="
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/distribucion_hu_8d861656a601f91f.webp 400w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/distribucion_hu_69aaf23acad74b31.webp 760w,
/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/distribucion_hu_11ddf993a0f9888b.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/media/electricidad-electronica-2ESO-3ESO/distribucion_hu_8d861656a601f91f.webp"
width="570"
height="760"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
La red de &lt;strong&gt;distribución&lt;/strong&gt;, que puede ser aérea o subterránea, la constituyen las &lt;strong&gt;líneas&lt;/strong&gt; e &lt;strong&gt;instalaciones&lt;/strong&gt; necesarias para &lt;strong&gt;llegar&lt;/strong&gt; a los &lt;strong&gt;clientes&lt;/strong&gt;.
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;</description></item><item><title>¡Atrápalo!</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/juegos/2eso-3eso/atrapalo/</link><pubDate>Mon, 01 Apr 2024 18:15:25 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/juegos/2eso-3eso/atrapalo/</guid><description>&lt;div class="alert alert-thanks"&gt;
&lt;div&gt;
Agradecerle a &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/equipo/pablo-ortega-rodriguez/"&gt;Pablo Ortega Rodríguez&lt;/a&gt; que me haya cedido las imágenes para hacer el juego.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="-objetivo"&gt;🎯 Objetivo&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Enseñar&lt;/strong&gt; el &lt;strong&gt;material&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;laboratorio&lt;/strong&gt; a nuestro alumnado.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-cómo-se-juega"&gt;🎲 Cómo se juega&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Se juega en grupos de 3 alumnos y se reparte el mazo entero de cartas entre ellos. Tienen que poner cada uno sus cartas apiladas boca abajo y, uno a uno, van destapando la carta superior.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Si en la carta destapada el nombre del material de laboratorio está bien, han de coger un tótem (sirve un estuche) que se pondrá en el centro de la mesa. El primero que lo coja, gana un punto (aunque no haya sido él el que destapase la carta).&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Se han introducido también 3 cartas extra como modificadores, para ganar dos puntos, para quitarle dos puntos a alguien y para cambiar el sentido del juego. Estas cartas las puede usar quien coja el totem cuando salgan.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Si se coge el tótem y el material está mal nombrado, se pierden 2 puntos.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-material-necesario"&gt;💼 Material necesario&lt;/h2&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Un mazo de &lt;a href="cartas.pdf"&gt;&lt;strong&gt;cartas&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; por grupo.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;</description></item><item><title>¡La materia nos rodea!</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/2eso-3eso/la-materia-nos-rodea/</link><pubDate>Mon, 25 Mar 2024 10:24:11 +0100</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/2eso-3eso/la-materia-nos-rodea/</guid><description/></item><item><title>¿Es magia? No, son reacciones químicas</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/2eso-3eso/magia-reacciones-quimicas/</link><pubDate>Mon, 25 Mar 2024 10:24:11 +0100</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/2eso-3eso/magia-reacciones-quimicas/</guid><description>&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
Esta actividad es una adaptación del recurso original &lt;a href="https://cedec.intef.es/creamos-videoblogs-para-aprender-y-difundir-la-ciencia/" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;em&gt;&lt;strong&gt;¿Es magia? No, son reacciones químicas&lt;/strong&gt;&lt;/em&gt;&lt;/a&gt;, del &lt;a href="https://cedec.intef.es" target="_blank" rel="noopener"&gt;Proyecto EDIA de Cedec&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;p&gt;Esta actividad plantea al alumnado el desafío de generar un recurso audiovisual sobre reacciones químicas con vídeos de experimentos de laboratorio grabados y editados por él mismo. La creación de este producto final se completará con actividades en las que los estudiantes, trabajando en equipo, generarán sus propios materiales de estudio.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="actividades-iniciales-sorprender-motivar-y-organizar"&gt;Actividades iniciales: sorprender, motivar y organizar&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Las &lt;a href="https://descargas.intef.es/cedec/proyectoedia/fisica_quimica/contenidos/es_magia/vaya_sorpresa.html" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;actividades iniciales&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; del proyecto consiguen que el alumnado:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Sienta curiosidad hacia el contenido que va a trabajar (las reacciones químicas).&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Sea consciente de la importancia en su vida del tema que va a trabajar.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Se convenza de que puede realizar experimentos químicos y dar a conocer los resultados de estos experimentos.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p&gt;Este episodio de la conocida serie &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/The_Big_Bang_Theory" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;em&gt;&lt;strong&gt;The Big Bang Theory&lt;/strong&gt;&lt;/em&gt;&lt;/a&gt; sirve como arranque del proyecto:&lt;/p&gt;
&lt;script type="module" src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@justinribeiro/lite-youtube@1/lite-youtube.min.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;lite-youtube videoid="AzcvzqVKJ6w" videoStartAt="0"&gt;&lt;/lite-youtube&gt;
&lt;p&gt;, a partir del cual el alumnado realiza su primer experimento y descubre, de manera rápida y divertida, la necesidad (y la oportunidad) de aprender Química.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Como último paso del apartado introductorio, se plantea al alumnado el proyecto que va a desarrollar: &lt;a href="https://descargas.intef.es/cedec/proyectoedia/fisica_quimica/contenidos/es_magia/vdeos_para_divulgar_la_ciencia.html" target="_blank" rel="noopener"&gt;un videoblog sobre Química&lt;/a&gt;, organizándose en equipos de trabajo que grabarán los experimentos de laboratorio para después difundirlos. Cada grupo creará su propia recopilación de vídeos y todo el alumnado elegirá el mejor videoblog, que será propuesto para representar al instituto.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="tareas-de-desarrollo-aprender-producir-y-difundir"&gt;Tareas de desarrollo: aprender, producir y difundir&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;En cada tarea se repasan conceptos e ideas básicas que son aplicadas después en experiencias de laboratorio llevadas a cabo por equipos de alumnos/as. Cada grupo grabará vídeos de todos los experimentos. Estos vídeos serán los que formarán parte del videoblog del grupo.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Las tareas implican actividades para organizar, resumir y difundir lo aprendido:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Una exposición oral sobre los &lt;a href="https://descargas.intef.es/cedec/proyectoedia/fisica_quimica/contenidos/es_magia/cambios_fsicos__y__qumicos.html" target="_blank" rel="noopener"&gt;cambios físicos y químicos&lt;/a&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Un informe sobre la &lt;a href="https://descargas.intef.es/cedec/proyectoedia/fisica_quimica/contenidos/es_magia/qu_ocurre_en_una_reaccin_qumica.html" target="_blank" rel="noopener"&gt;corrosión&lt;/a&gt; con propuestas para combatirla.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Un póster digital para &lt;a href="https://descargas.intef.es/cedec/proyectoedia/fisica_quimica/contenidos/es_magia/tipos_de_reacciones_qumicas.html" target="_blank" rel="noopener"&gt;clasificar las reacciones químicas&lt;/a&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Un artículo sobre la figura del científico &lt;a href="https://descargas.intef.es/cedec/proyectoedia/fisica_quimica/contenidos/es_magia/ley_de_lavoisier.html" target="_blank" rel="noopener"&gt;Lavoisier&lt;/a&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Una presentación de diapositivas con &lt;a href="https://descargas.intef.es/cedec/proyectoedia/fisica_quimica/contenidos/es_magia/cmo_se_escriben_las_ecuaciones_qumicas.html" target="_blank" rel="noopener"&gt;ejemplos cotidianos de reacciones químicas&lt;/a&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Un debate sobre los &lt;a href="https://descargas.intef.es/cedec/proyectoedia/fisica_quimica/contenidos/es_magia/cmo_afectan_las_reacciones_qumicas_a_nuestro_entorno.html" target="_blank" rel="noopener"&gt;beneficios y perjuicios de la industria química&lt;/a&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;h2 id="tarea-final-reacciones-químicas-en-primera-persona-y-en-formato-multimedia"&gt;Tarea final: reacciones químicas en primera persona y en formato multimedia&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;La edición y recopilación de todas las grabaciones de los experimentos es el producto/objetivo final del proyecto. En la &lt;a href="https://descargas.intef.es/cedec/proyectoedia/fisica_quimica/contenidos/es_magia/recopilamos_y_publicamos_nuestro_trabajo.html" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;tarea final&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;, cada grupo tendrá que revisar todos los vídeos producidos, editarlos y subirlos a su propio canal.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Este trabajo permitirá al alumnado no solo repasar todo lo aprendido sino también pensar en la mejor manera de transmitirlo a sus compañeros/as. Por eso, todos los equipos tendrán que hacer una presentación de su videoblog en la que el resto de grupos podrá plantear dudas y sugerencias.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Al acabar este proyecto, el grupo clase dispone de una colección de recursos que ayudan a organizar y aprender todos los contenidos trabajados. Además, son el medio para resumir y difundir el trabajo que el alumnado ha hecho para culminar el proyecto de aula.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="guía-didáctica"&gt;Guía didáctica&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Este recurso educativo se plantea como una &lt;a href="https://descargas.intef.es/cedec/proyectoedia/fisica_quimica/contenidos/es_magia/_gua_didctica_.html" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;aventura didáctica&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; donde el alumnado tiene que investigar qué diferencia a un cambio químico de un cambio físico, cómo se producen las reacciones químicas, qué tipos de reacciones existen, cómo se representan las reacciones químicas, cómo se interpreta la ley de conservación de la masa, y cómo repercuten las reacciones químicas en nuestro entorno.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;
&lt;figure id="figure-httpsdescargasintefescedecproyectoediafisica_quimicacontenidoses_magia_gua_didctica_html"&gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt="canvas" srcset="
/recursos-fisica-quimica/actividades/2eso-3eso/magia-reacciones-quimicas/canvas_hu_76818ce6dfc17ba1.webp 400w,
/recursos-fisica-quimica/actividades/2eso-3eso/magia-reacciones-quimicas/canvas_hu_3ba39e3f87842ae.webp 760w,
/recursos-fisica-quimica/actividades/2eso-3eso/magia-reacciones-quimicas/canvas_hu_27aeaa3fc56a340a.webp 1200w"
src="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/2eso-3eso/magia-reacciones-quimicas/canvas_hu_76818ce6dfc17ba1.webp"
width="760"
height="570"
loading="lazy" data-zoomable /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;figcaption&gt;
&lt;a href="https://descargas.intef.es/cedec/proyectoedia/fisica_quimica/contenidos/es_magia/_gua_didctica_.html" target="_blank" rel="noopener"&gt;https://descargas.intef.es/cedec/proyectoedia/fisica_quimica/contenidos/es_magia/_gua_didctica_.html&lt;/a&gt;
&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;El proyecto que se plantea es la creación de un &lt;strong&gt;videoblog científico&lt;/strong&gt; en el que incluirán las grabaciones de los experimentos hechos en cada tarea.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;El proyecto está organizado en &lt;strong&gt;tareas&lt;/strong&gt;, en las cuales se realizan actividades individuales y en equipo. El planteamiento es que toda la clase, organizada en grupos, trabaje todas las tareas, actividades y experimentos.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Se utilizarán el aula ordinaria y el aula laboratorio.&lt;/p&gt;</description></item><item><title>¿Por qué no debo beber alcohol?</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/2eso-3eso/por-que-no-debo-beber-alcohol/</link><pubDate>Mon, 25 Mar 2024 10:24:11 +0100</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/2eso-3eso/por-que-no-debo-beber-alcohol/</guid><description/></item><item><title>¿Quién es quién?</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/juegos/2eso-3eso/quien-es-quien/</link><pubDate>Mon, 01 Apr 2024 18:15:25 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/juegos/2eso-3eso/quien-es-quien/</guid><description>&lt;h2 id="-objetivo"&gt;🎯 Objetivo&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Aprender&lt;/strong&gt; cuáles son las &lt;strong&gt;características&lt;/strong&gt; y principales &lt;strong&gt;aplicaciones&lt;/strong&gt; de algunos de los &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso-3eso/elementos-compuestos/#elementos-y-compuestos-de-especial-interés"&gt;&lt;strong&gt;compuestos orgánicos e inorgánicos&lt;/strong&gt; más habituales&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-cómo-se-juega"&gt;🎲 Cómo se juega&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Cada alumno (o grupo de alumnos) tendrá que adivinar qué compuesto esconde su rival (antes de comenzar la partida, cada alumno anotará en su libreta el compuesto seleccionado). Se elegirá por sorteo quién será el alumno que dé comienzo a la partida y, durante su turno, dirá una de las características de los distintos compuestos para tratar de averiguar de cuál se trata por eliminación, antes de pasar el turno al otro:&lt;/p&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;¿Es líquido?&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;¿Presenta carbono?&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;¿Es inflamable?&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;¿Es más denso que el agua?&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;p&gt;El primer alumno que averigue cuál fue el compuesto seleccionado por su rival será el ganador.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-consejos-a-tener-en-cuenta"&gt;🧑‍🏫 Consejos a tener en cuenta&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Hay dos tableros por juego (uno para cada jugador) y cada tablero se forma uniendo dos hojas tamaño A4 (con cinta adhesiva transparente, por ejemplo). Es recomendable imprimir en papel grueso (como de cartulina) y recortar las fichas con un cúter (poned debajo un cartón o un periódico para no marcar la mesa) hasta la altura de la línea discontinua, ya que por ahí es por donde se plegarán.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-material-necesario"&gt;💼 Material necesario&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;En el botón de arriba puedes descargar los &lt;a href="tableros-fichas.pdf"&gt;&lt;strong&gt;tableros&lt;/strong&gt; y las &lt;strong&gt;fichas&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;</description></item><item><title>🐍🪜 Serpientes y escaleras</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/juegos/2eso/serpientes-y-escaleras/</link><pubDate>Mon, 01 Apr 2024 18:15:25 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/juegos/2eso/serpientes-y-escaleras/</guid><description>
&lt;figure &gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt=""
src="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/juegos/2eso/serpientes-y-escaleras/tablero.svg"
loading="lazy" width="100%" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
Juego muy divertido para hacer un repaso del tema de &lt;strong&gt;energía&lt;/strong&gt;. Basado en el juego &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Serpientes_y_escaleras" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;serpientes y escaleras&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;, con una mecánica muy sencilla.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="-instrucciones"&gt;📜 Instrucciones&lt;/h2&gt;
&lt;h3 id="preparación"&gt;Preparación&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Se hacen grupos de 4 personas y cada grupo se divide en dos equipos. A cada equipo se le entrega una hoja de preguntas y respuestas. Cada equipo será encargado de preguntar al equipo contrario. (Las hojas se encuentran en los documentos para el alumnado).&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="reglas"&gt;Reglas&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;Se lanza un dado y se avanza tantas casillas como marque el dado. El objetivo es llegar a la casilla 30. Una vez movida la ficha se responde a la pregunta correspondiente. Si se acierta, se queda en esa casilla, si no, se vuelve a la casilla de partida.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Si se cae en la base de una escalera hay que responder correctamente dos preguntas, la de la base y la de la cima. Si se responde bien a ambas, se puede ascender por la escalera. Si solo se responde bien la de la base, se avanza pero no se sube.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Si se cae en la cabeza de una serpiente hay que responder correctamente dos preguntas, la de la cabeza y la de la cola, si no se responden bien las dos, se cae hasta la cola de la serpiente.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Caer en medio de una serpiente o escalera no tiene ningún efecto.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-temporalización"&gt;⏱️ Temporalización&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Una sesión.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-agrupamientos"&gt;👥 Agrupamientos&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Grupos de 4 personas (juegan 2 contra 2).&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-materiales-necesarios"&gt;💼 Materiales necesarios&lt;/h2&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Un &lt;a href="tablero.pdf"&gt;tablero&lt;/a&gt;&lt;sup id="fnref:1"&gt;&lt;a href="#fn:1" class="footnote-ref" role="doc-noteref"&gt;1&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; por equipo.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://docs.google.com/document/d/13-cPMUzhJTdiHVnrlwYPyrwVLP-rYmywYNd_4k0NuRY/edit?usp=sharing" target="_blank" rel="noopener"&gt;Hoja 1&lt;/a&gt; de preguntas y respuestas.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;&lt;a href="https://docs.google.com/document/d/1jk46NPUocS-7c2Rlo4x2guGs5Hu_Kp-BNwsx4xG884c/edit?usp=sharing" target="_blank" rel="noopener"&gt;Hoja 2&lt;/a&gt; de preguntas y respuestas.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;div class="footnotes" role="doc-endnotes"&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li id="fn:1"&gt;
&lt;p&gt;Adaptado de &lt;a href="https://www.chegg.com/homework-help/questions-and-answers/using-c-program-snake-ladder-game-two-players-human-player-computer-player-game-going-prog-q30822830" target="_blank" rel="noopener"&gt;aquí&lt;/a&gt; con vectores de &lt;a href="https://zeevector.com/snake-ludo-vector/" target="_blank" rel="noopener"&gt;aquí&lt;/a&gt;.&amp;#160;&lt;a href="#fnref:1" class="footnote-backref" role="doc-backlink"&gt;&amp;#x21a9;&amp;#xfe0e;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;/div&gt;</description></item><item><title>Baraja de la tabla periódica</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/juegos/2eso-3eso/baraja-tabla-periodica/</link><pubDate>Sun, 27 Apr 2025 18:44:37 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/juegos/2eso-3eso/baraja-tabla-periodica/</guid><description>&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
Esta baraja es fruto de una colaboración entre SM, Carmen Arribas (ETSIAE-UPM) y Bernardo Herradón (IQOG-CSIC), miembros de la junta de gobierno de la sección territorial de Madrid de la Real Sociedad Española de Química (RSEQ-STM), con motivo del 150 aniversario de la Tabla Periódica.​ También os recomendamos echar un vistazo a &lt;a href="https://analesdequimica.es/index.php/AnalesQuimica/article/view/1783/2308" target="_blank" rel="noopener"&gt;este artículo&lt;/a&gt; donde analizan su &lt;strong&gt;potencial&lt;/strong&gt; como &lt;strong&gt;herramienta educativa&lt;/strong&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="-objetivo"&gt;🎯 Objetivo&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Facilitar&lt;/strong&gt; el &lt;strong&gt;aprendizaje&lt;/strong&gt; de los &lt;strong&gt;elementos químicos&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;divulgar&lt;/strong&gt; la &lt;strong&gt;importancia&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;química&lt;/strong&gt; en la &lt;strong&gt;vida cotidiana&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-cómo-se-juega"&gt;🎲 Cómo se juega&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;En las &lt;strong&gt;72 cartas&lt;/strong&gt; se representan tanto los &lt;strong&gt;elementos químicos&lt;/strong&gt; de la tabla periódica como &lt;strong&gt;científicos&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;científicas&lt;/strong&gt; que han tenido un papel relevante en la química. Las cartas están &lt;strong&gt;diferenciadas&lt;/strong&gt; por &lt;strong&gt;colores&lt;/strong&gt;, de manera que tenemos &lt;strong&gt;infinitas posibilidades&lt;/strong&gt; para jugar con ellas. En las &lt;a href="instrucciones.pdf"&gt;&lt;strong&gt;instrucciones&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; podemos encontrar &lt;strong&gt;normas&lt;/strong&gt; para jugar a las siguientes &lt;strong&gt;variantes&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="uno-químico-dificultad-baja"&gt;Uno químico &lt;code style='color: #2E3440;background:#88C0D0'&gt;Dificultad baja&lt;/code&gt;&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;El objetivo de cada jugador es deshacerse de todas las cartas antes que los demás o, en el caso de acabar la partida sin haberse deshecho de ellas, tener la mínima puntuación con las cartas que le queden.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="familias-químicas-dificultad-media"&gt;Familias químicas &lt;code style='color: #2E3440;background:#88C0D0'&gt;Dificultad media&lt;/code&gt;&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;El objetivo del juego es reunir el máximo número de familias. Una vez reunidas, se retiran y se sigue jugando con las cartas que quedan. Gana la partida el jugador que reúne más familias.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="todas-para-mí-dificultad-media"&gt;Todas para mí &lt;code style='color: #2E3440;background:#88C0D0'&gt;Dificultad media&lt;/code&gt;&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;El objetivo del juego es obtener las cartas de los otros jugadores en cada jugada de la partida. Solo se usan las cartas de los elementos químicos; no se utilizan las de los personajes ni los comodines.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="chinchón-químico-dificultad-alta"&gt;Chinchón químico &lt;code style='color: #2E3440;background:#88C0D0'&gt;Dificultad alta&lt;/code&gt;&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;El objetivo del juego es agrupar las cartas en tríos, cuartetos o chinchón y tener la menor puntuación posible. Los jugadores deben tener visible la lista de periodos que aparece en las instrucciones. El número máximo de jugadores para este juego es de 6. No se usan las cartas de metales de transición ni de tierras raras.&lt;/p&gt;
&lt;script type="module" src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@justinribeiro/lite-youtube@1/lite-youtube.min.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;lite-youtube videoid="sF_rfOnXpFo" videoStartAt="0"&gt;&lt;/lite-youtube&gt;
&lt;script type="module" src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@justinribeiro/lite-youtube@1/lite-youtube.min.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;lite-youtube videoid="Dg1SC3jDOIA" videoStartAt="0"&gt;&lt;/lite-youtube&gt;
&lt;h2 id="-material-necesario"&gt;💼 Material necesario&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;En los botones de arriba puedes descargar tanto las &lt;a href="instrucciones.pdf"&gt;&lt;strong&gt;instrucciones&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; como las propias &lt;a href="cartas.pdf"&gt;&lt;strong&gt;cartas&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;baraja&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;</description></item><item><title>Dobble</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/juegos/2eso-3eso/dobble-instrumentos-laboratorio/</link><pubDate>Mon, 01 Apr 2024 18:15:25 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/juegos/2eso-3eso/dobble-instrumentos-laboratorio/</guid><description>&lt;h2 id="-objetivo"&gt;🎯 Objetivo&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Identificar&lt;/strong&gt; el &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso-3eso/actividad-cientifica/#instrumental"&gt;&lt;strong&gt;instrumental&lt;/strong&gt; básico de &lt;strong&gt;laboratorio&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-cómo-se-juega"&gt;🎲 Cómo se juega&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Hay un montón de &lt;strong&gt;variantes&lt;/strong&gt;, yo utilizo dos en clase:&lt;/p&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;La de repartir cartas a cada jugador y dejar solo una en el centro. Los jugadores identifican el instrumento repetido y lo nombran antes de dejar su carta justo encima de esta. Gana quien se quede sin cartas en primer lugar.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;La de repartir una sola carta a cada jugador y dejar el resto en una pila en el centro. Cuando el jugador identifique el instrumento que está repetido en su carta lo nombra y toma la carta del centro, así hasta gastar todas las cartas. Gana quien consiga más cartas.&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;p&gt;Antes de jugar les dejo una &lt;a href="ficha-instrumentos.pdf"&gt;&lt;strong&gt;plantilla&lt;/strong&gt; con todos los &lt;strong&gt;instrumentos&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; para que los memoricen durante unos minutos. En cursos superiores introduzco una variante adicional, y es que el jugador que suelte su última carta tiene que nombrar correctamente todos los instrumentos de esa última carta. Si no lo hace, toma 5 cartas del montón y continúa la partida hasta que alguien lo consiga.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-consejos-a-tener-en-cuenta"&gt;🧑‍🏫 Consejos a tener en cuenta&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Que no coloquen la mano encima del montón ni cojan una carta antes de nombrar el instrumento (es prácticamente imposible, este juego es la guerra).&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-material-necesario"&gt;💼 Material necesario&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;En los botones de arriba puedes descargar tanto la &lt;a href="ficha-instrumentos.pdf"&gt;&lt;strong&gt;ficha&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;instrumentos&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; como las &lt;a href="fichas-juego.pdf"&gt;&lt;strong&gt;fichas&lt;/strong&gt; del &lt;strong&gt;juego&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;</description></item><item><title>Hundir la flota periódica</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/juegos/2eso-3eso/hundir-la-flota-periodica/</link><pubDate>Mon, 27 Jul 2026 17:04:13 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/juegos/2eso-3eso/hundir-la-flota-periodica/</guid><description/></item><item><title>Investigando</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/2eso/investigando/</link><pubDate>Thu, 03 Jul 2025 12:35:15 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/2eso/investigando/</guid><description/></item><item><title>La burla de los mares</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/2eso/burla-mares/</link><pubDate>Mon, 25 Mar 2024 10:24:11 +0100</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/2eso/burla-mares/</guid><description>&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
En esta &lt;strong&gt;actividad&lt;/strong&gt; se presenta una &lt;strong&gt;historia&lt;/strong&gt; interactiva sobre 🏴‍☠️ &lt;strong&gt;piratas&lt;/strong&gt;, con la que trabajar los contenidos de &lt;strong&gt;cinemática&lt;/strong&gt; en &lt;strong&gt;2.º ESO&lt;/strong&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;h2 id="-descripción-de-la-actividad"&gt;📜 Descripción de la actividad&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;El alumnado comenzará con un único capítulo, el 1, y deberá resolver lo que ahí se plantea para conseguir el 2, y así sucesivamente.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Se dejan también las soluciones de la historia.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-temporalización"&gt;⏱️ Temporalización&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Una sola sesión.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-agrupamientos"&gt;👥 Agrupamientos&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Pequeño grupo 3–4 personas.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-materiales-necesarios"&gt;💼 Materiales necesarios&lt;/h2&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Una copia de cada &lt;a href="burla-mares-capitulos.pdf"&gt;capítulo&lt;/a&gt; por equipo.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Una copia de los &lt;a href="burla-mares-mapas.pdf"&gt;mapas&lt;/a&gt; por equipo.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;</description></item><item><title>La Tierra y la Luna</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/4eso/la-tierra-y-la-luna/</link><pubDate>Mon, 25 Mar 2024 10:30:20 +0100</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/4eso/la-tierra-y-la-luna/</guid><description>&lt;p&gt;Desde que vi esta actuación supe que había que hacer algo con ella en clase. Pues bien, este es el resultado.
La actividad consiste en el visionado del recital y la posterior respuesta a unas preguntas muy básicas sobre el mismo.
Mi objetivo radica en mostrar al alumnado que la ciencia está en todos los lados, incluso puede estar en un poema.&lt;/p&gt;
&lt;video controls &gt;
&lt;source src="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/4eso/la-tierra-y-la-luna/video.mp4" type="video/mp4"&gt;
&lt;/video&gt;
&lt;h2 id="-temporalización"&gt;⏱️ Temporalización&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Una sola sesión.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-agrupamientos"&gt;👥 Agrupamientos&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Individual o en parejas.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-materiales-necesarios"&gt;💼 Materiales necesarios&lt;/h2&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Visionado del &lt;a href="video.mp4"&gt;recital&lt;/a&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Lectura del &lt;a href="https://docs.google.com/document/d/11T5gn1vLzF40-hmPC44welICaAcvB6vWzZoHbZqOfyM/edit?usp=sharing" target="_blank" rel="noopener"&gt;poema&lt;/a&gt; y posterior respuesta a las preguntas.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;</description></item><item><title>La Tierra y la Luna</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/2eso-3eso/la-tierra-y-la-luna/</link><pubDate>Mon, 25 Mar 2024 10:24:11 +0100</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/2eso-3eso/la-tierra-y-la-luna/</guid><description>&lt;p&gt;Desde que vi esta actuación supe que había que hacer algo con ella en clase. Pues bien, este es el resultado.
La actividad consiste en el visionado del recital y la posterior respuesta a unas preguntas muy básicas sobre el mismo.
Mi objetivo radica en mostrar al alumnado que la ciencia está en todos los lados, incluso puede estar en un poema.&lt;/p&gt;
&lt;video controls &gt;
&lt;source src="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/2eso-3eso/la-tierra-y-la-luna/video.mp4" type="video/mp4"&gt;
&lt;/video&gt;
&lt;h2 id="-temporalización"&gt;⏱️ Temporalización&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Una sola sesión.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-agrupamientos"&gt;👥 Agrupamientos&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Individual o en parejas.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-materiales-necesarios"&gt;💼 Materiales necesarios&lt;/h2&gt;
&lt;ul&gt;
&lt;li&gt;Visionado del &lt;a href="video.mp4"&gt;recital&lt;/a&gt;.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;Lectura del &lt;a href="https://docs.google.com/document/d/11T5gn1vLzF40-hmPC44welICaAcvB6vWzZoHbZqOfyM/edit?usp=sharing" target="_blank" rel="noopener"&gt;poema&lt;/a&gt; y posterior respuesta a las preguntas.&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;</description></item><item><title>Mujeres en ciencia</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/juegos/2eso-3eso/mujeres-en-ciencia/</link><pubDate>Sun, 20 Apr 2025 11:22:36 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/juegos/2eso-3eso/mujeres-en-ciencia/</guid><description>&lt;p&gt;&lt;em&gt;&lt;strong&gt;Mujeres en Ciencia&lt;/strong&gt;&lt;/em&gt;, una idea original de Anouk Charles y Benoit Fries, es un juego de cartas que familiariza a los/as jugadores/as con cientíﬁcas sobresalientes y frecuentemente desconocidas. De esta forma, el juego ofrece modelos que pueden servirles de inspiración a los/las niños/as.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-objetivo"&gt;🎯 Objetivo&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Aprender&lt;/strong&gt; sobre las &lt;strong&gt;aportaciones&lt;/strong&gt; de diversas &lt;strong&gt;mujeres científicas&lt;/strong&gt;, algunas de ellas muy poco conocidas.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-cómo-se-juega"&gt;🎲 Cómo se juega&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;La finalidad es coleccionar cuatro cartas de un mismo color para formar un &lt;em&gt;laboratorio&lt;/em&gt;. El primer jugador que forme tres laboratorios gana.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Cada jugador/a recibe seis cartas. Se sitúa la baraja en el centro de la mesa, se quita la primera carta y se coloca boca arriba para empezar la pila de descartes.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Al comienzo del turno, el/la jugador/a escoge entre tomar una carta de la baraja o tomar la primera carta de la pila de descartes. Al final del turno, el/la jugador/a solo puede mantener seis cartas en su mano, teniendo que descartar el resto.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Algunas cartas tienen más de un color, y pueden contribuir a un laboratorio con cualquiera de ellos.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="matrícula"&gt;MATRÍCULA&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;La carta MATRÍCULA permite a un/a jugador/a tomar cualquier científica de la pila de descartes. La carta MATRÍCULA es colocada entonces bajo la pila de descartes y no puede ser tomada con posterioridad.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="prestigio"&gt;PRESTIGIO&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;La carta PRESTIGIO permite a un/a jugador/a robar dos científicas de un laboratorio de un/a oponente (el laboratorio es destruido y el resto de cartas vuelven a la mano del/a oponente). La carta PRESTIGIO es colocada entonces bajo la pila de descartes y no puede ser tomada con posterioridad.&lt;/p&gt;
&lt;h3 id="clonar"&gt;CLONAR&lt;/h3&gt;
&lt;p&gt;La carta CLONAR permite a un/a jugador/a crear una copia exacta de una científica que ya tenga en la mano. La carta CLONAR se sitúa junto a la científica copiada cuando se forme el laboratorio, y no se puede separar de ella hasta el final del juego. Una científica solo puede ser clonada una vez.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Si no hay más cartas en la baraja al principio de un turno, dicho/a jugador/a pierde todas las cartas de su mano y es eliminado/a del juego. Las cartas y laboratorios del/a jugador/a se mezclan con la pila de descartes para formar una nueva baraja. La primera carta de dicha baraja se convierte en la nueva pila de descartes.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-consejos-a-tener-en-cuenta"&gt;🧑‍🏫 Consejos a tener en cuenta&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Las cartas también pueden utilizarse para cualquier otro juego de baraja francesa (corazones ♥, diamantes ♦, tréboles ♣ y picas ♠).&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Los colores que permiten formar los laboratorios son cinco y representan a diferentes disciplinas de la ciencia —los laboratorios se forman con científicas que pueden colaborar entre ellas: amarillo (enfermería, medicina, salud), fucsia (educación, psiquiatría, psicología), lila (informática, matemáticas), naranja (física, inventos) y verde (biología, geología, química).&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-material-necesario"&gt;💼 Material necesario&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;En el botón de arriba puedes descargar las &lt;a href="cartas.pdf"&gt;&lt;strong&gt;cartas&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;, cortesía de &lt;a href="https://luanagames.itch.io" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Luana Games&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;p&gt;Como &lt;strong&gt;alternativa&lt;/strong&gt;, os proponemos echar un vistazo al &lt;strong&gt;juego&lt;/strong&gt; creado por el gran &lt;strong&gt;&lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/equipo/pablo-ortega-rodriguez/"&gt;Pablo Ortega Rodríguez&lt;/a&gt;&lt;/strong&gt; que recientemente compartió en Twitter:&lt;/p&gt;
&lt;div align="center"&gt;
&lt;blockquote class="twitter-tweet" data-dnt="true"&gt;&lt;p lang="es" dir="ltr"&gt;¡Muy buenas!&lt;br&gt;&lt;br&gt;Para celebrar el 8M y dar a conocer algunas de las mujeres científicas más relevantes de la historia, os dejo por aquí un juego que he preparado.&lt;br&gt;&lt;br&gt;En este vídeo os cuento en qué consiste: &lt;a href="https://t.co/bEZ4pSodF2"&gt;https://t.co/bEZ4pSodF2&lt;/a&gt; y aquí tenéis un fragmento para haceros una idea👇 &lt;a href="https://t.co/EiU0x6Uwbr"&gt;pic.twitter.com/EiU0x6Uwbr&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&amp;mdash; Pablo - Física y Química (@pablofcayqca) &lt;a href="https://x.com/pablofcayqca/status/1633200732424765441?ref_src=twsrc%5Etfw"&gt;March 7, 2023&lt;/a&gt;&lt;/blockquote&gt;
&lt;script async src="https://platform.x.com/widgets.js" charset="utf-8"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;p&gt;o al videojuego &lt;a href="https://store.steampowered.com/app/1097210/WoMen_in_Science/" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;WoMen in Science&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;, un simulador de granja con ciencia y robots.&lt;/p&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;</description></item><item><title>Notación científica</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/2eso-3eso/notacion-cientifica/</link><pubDate>Mon, 25 Mar 2024 10:30:20 +0100</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/2eso-3eso/notacion-cientifica/</guid><description>&lt;div class="alert alert-note"&gt;
&lt;div&gt;
&lt;a href="https://twitter.com/ivanquifis" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Ivanquifis&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; nos comparte esta genial &lt;strong&gt;actividad&lt;/strong&gt; para practicar la &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso-3eso/actividad-cientifica/#notaci%c3%b3n-cient%c3%adfica" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;notación científica&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;, inspirada en los &lt;a href="https://anagarciaazcarate.wordpress.com/2015/03/30/puzzle-hexagonal-de-notacion-cientifica-nivel-i/" target="_blank" rel="noopener"&gt;excelentes &lt;strong&gt;recursos&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;Ana García Azcarate&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;p&gt;La distancia media entre la Tierra y el Sol&lt;sup id="fnref:1"&gt;&lt;a href="#fn:1" class="footnote-ref" role="doc-noteref"&gt;1&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; es de 150 000 000 000 m, mientras que el tamaño de una &lt;a href="https://es.wikipedia.org/wiki/C%c3%a9lula_eucariota" target="_blank" rel="noopener"&gt;célula eucariota&lt;/a&gt;&lt;sup id="fnref:2"&gt;&lt;a href="#fn:2" class="footnote-ref" role="doc-noteref"&gt;2&lt;/a&gt;&lt;/sup&gt; humana ronda los 0,000 02 m. Si tuviéramos que escribir estas cifras varias veces, correríamos el riesgo, primero, de cansarnos de escribir ceros, y, segundo, de equivocarnos. Así, podemos escribirlas de forma simplificada empleando la &lt;a href="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/apuntes/2eso-3eso/actividad-cientifica/#notación-científica"&gt;&lt;strong&gt;notación científica&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;, que consiste en escribir un número multiplicado por una potencia de base 10:&lt;/p&gt;
$$
a\times 10^n,
$$&lt;p&gt;
donde $1 \leq a&lt;10$ y $n$ puede ser cualquier número entero (positivo o negativo).&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;En &lt;a href="https://drive.google.com/file/d/131KZwULBePwglJCLzO9_-9lpJ-_wvGQ9/view?usp=sharing" target="_blank" rel="noopener"&gt;esta &lt;strong&gt;ficha de actividades&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;, &lt;a href="https://twitter.com/ivanquifis" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;Ivanquifis&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; nos propone dos &lt;strong&gt;ejercicios&lt;/strong&gt;, uno con &lt;strong&gt;coevaluación&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;figure &gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt=""
src="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/2eso-3eso/notacion-cientifica/coevaluacion.svg"
loading="lazy" width="100%" class=" img-light" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;p&gt;y otro &lt;strong&gt;gamificado&lt;/strong&gt; en formato 🧩 &lt;strong&gt;puzzle&lt;/strong&gt;:&lt;/p&gt;
&lt;figure &gt;
&lt;div class="d-flex justify-content-center"&gt;
&lt;div class="w-100" &gt;&lt;img alt=""
src="https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/actividades/2eso-3eso/notacion-cientifica/puzzle.svg"
loading="lazy" width="100%" class=" img-light" /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/figure&gt;
&lt;div class="footnotes" role="doc-endnotes"&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;ol&gt;
&lt;li id="fn:1"&gt;
&lt;p&gt;En este viaje simulado desde la Tierra, &lt;a href="https://www.youtube.com/@MetaBallStudios" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;MetaBallStudios&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; rompe varias leyes de la física para alcanzar el límite conocido del universo, utilizando una nave espacial capaz de viajar a cualquier velocidad:
&lt;script type="module" src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@justinribeiro/lite-youtube@1/lite-youtube.min.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;lite-youtube videoid="0xgr77hhApA" videoStartAt="0"&gt;&lt;/lite-youtube&gt;&amp;#160;&lt;a href="#fnref:1" class="footnote-backref" role="doc-backlink"&gt;&amp;#x21a9;&amp;#xfe0e;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;li id="fn:2"&gt;
&lt;p&gt;Si quieres hacerte una idea del tamaño de distintos microorganismos, en este &lt;strong&gt;vídeo&lt;/strong&gt; &lt;a href="https://www.youtube.com/@MetaBallStudios" target="_blank" rel="noopener"&gt;&lt;strong&gt;MetaBallStudios&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt; hace zoom en el brazo de una persona y llega a ver sus células y otros microorganismos como ejemplo:
&lt;script type="module" src="https://cdn.jsdelivr.net/npm/@justinribeiro/lite-youtube@1/lite-youtube.min.js"&gt;&lt;/script&gt;
&lt;lite-youtube videoid="uIGOOcrT86A" videoStartAt="0"&gt;&lt;/lite-youtube&gt;&amp;#160;&lt;a href="#fnref:2" class="footnote-backref" role="doc-backlink"&gt;&amp;#x21a9;&amp;#xfe0e;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;/div&gt;</description></item><item><title>Trivial ESO</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/juegos/4eso/trivial-eso/</link><pubDate>Mon, 01 Apr 2024 18:15:25 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/juegos/4eso/trivial-eso/</guid><description>&lt;h2 id="-objetivo"&gt;🎯 Objetivo&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Repasar&lt;/strong&gt; los &lt;strong&gt;contenidos&lt;/strong&gt; de &lt;strong&gt;Física&lt;/strong&gt; y &lt;strong&gt;Química&lt;/strong&gt; de la &lt;strong&gt;ESO&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-cómo-se-juega"&gt;🎲 Cómo se juega&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Se comienza colocando la ficha en el centro del tablero y se juega por turnos. Durante su turno, cada jugador lanza un dado y avanza por el tablero tantas casillas como indique el número. Al llegar a una casilla habrá de responder correctamente a la pregunta del color de la casilla en la que se encuentre. Si lo hace, podrá continuar lanzando el dado y moviéndose por el tablero. Si no, pasará el turno al siguiente jugador.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;En el caso de que se encuentre en una casilla especial y responda correctamente, ganará un &lt;em&gt;quesito&lt;/em&gt; de ese color. El primer jugador en conseguir un quesito de cada color, regresar al centro del tablero y responder correctamente a una pregunta del color de su elección, será el ganador.&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;Hay que tener en cuenta que los cinco colores corresponden a los cinco bloques de contenidos de la ESO: la &lt;strong&gt;actividad científica&lt;/strong&gt; (verde), la &lt;strong&gt;materia&lt;/strong&gt; (naranja), los &lt;strong&gt;cambios&lt;/strong&gt; (amarillo), el &lt;strong&gt;movimiento&lt;/strong&gt; y las &lt;strong&gt;fuerzas&lt;/strong&gt; (azul) y la &lt;strong&gt;energía&lt;/strong&gt; (morado).&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-consejos-a-tener-en-cuenta"&gt;🧑‍🏫 Consejos a tener en cuenta&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Como fichas pueden emplearse tapones, en los que se irán colocando los quesitos, que pueden ser bolitas de papel. En el caso de que los grupos respondan correctamente a todas las preguntas, se puede proponer que respondan solamente a una pregunta por turno.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-material-necesario"&gt;💼 Material necesario&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;En los botones de arriba podéis descargar el &lt;a href="trivial-tablero.pdf"&gt;&lt;strong&gt;tablero&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;, una &lt;a href="trivial-ficha-colores.pdf"&gt;&lt;strong&gt;ficha&lt;/strong&gt; para recortar y hacer bolitas de distintos colores&lt;/a&gt; y las &lt;a href="trivial-preguntas.pdf"&gt;&lt;strong&gt;preguntas&lt;/strong&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt;</description></item><item><title>Trivial Química</title><link>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/juegos/2eso/trivial-quimica/</link><pubDate>Mon, 01 Apr 2024 18:15:25 +0200</pubDate><guid>https://dev.fisiquimicamente.com/recursos-fisica-quimica/juegos/2eso/trivial-quimica/</guid><description>&lt;div style="width: 100%;"&gt;&lt;div style="position: relative; padding-bottom: 56.25%; padding-top: 0; height: 0;"&gt;&lt;iframe frameborder="0" width="1200px" height="675px" style="position: absolute; top: 0; left: 0; width: 100%; height: 100%;" src="https://view.genial.ly/6041e87fbfab4f44fdb613d9" type="text/html" allowscriptaccess="always" allowfullscreen="true" scrolling="yes" allownetworking="all"&gt;&lt;/iframe&gt; &lt;/div&gt; &lt;/div&gt;
&lt;h2 id="-objetivo"&gt;🎯 Objetivo&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Repasar&lt;/strong&gt; los &lt;strong&gt;contenidos&lt;/strong&gt; correspondientes a los &lt;strong&gt;bloques 1, 2 y 3&lt;/strong&gt; del currículo de &lt;strong&gt;2.° ESO&lt;/strong&gt;.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-cómo-se-juega"&gt;🎲 Cómo se juega&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Se organizan cinco grupos en clase y se asigna un avatar (un muñequito) a cada uno de estos. Por turnos, lanzarán el dado y avanzarán por el tablero, cayendo en las distintas casillas de colores. Cuando estén en una, se activará el vídeo correspondiente y se formulará la pregunta que deberán responder correctamente. Si lo hacen, podrán ganar el quesito del color correspondiente (si están en la casilla en la que éste se representa) y continuar con su turno. El primer equipo que logre conseguir todos los quesitos será el ganador.&lt;/p&gt;
&lt;h2 id="-consejos-a-tener-en-cuenta"&gt;🧑‍🏫 Consejos a tener en cuenta&lt;/h2&gt;
&lt;p&gt;Para que los turnos no se dilaten demasiado, se puede establecer un límite máximo de dos preguntas por turno. Recordadles también que las respuestas deben ser consensuadas.&lt;/p&gt;</description></item></channel></rss>